Afbrotafræðingurinn Helgi Gunnlaugsson segist velta fyrir sér hvort lögreglan hafi ef til vill farið offari að einhverju leyti í upphafi hryðjuverkamálsins svokallaða í ljósi sýknudóms sem féll í Landsrétti í gær.
Hann segir viðbrögð lögreglunnar hins vegar hafa verið skiljanleg.
„Maður þarf að skoða samhengi hlutanna í heild, ekki fara að lesa þetta mál út frá niðurstöðu dómsvaldsins núna, ekki að fara að skrifa þetta bara aftur á bak og segja: „Heyrðu, þetta var bara allt saman ys og þys út af engu.“ Ég held að það hafi ekki verið það,“ segir hann.
Lögreglan tjáir sig ekki
Landsréttur staðfesti í gær í annað sinn sýknudóm héraðsdóms varðandi hryðjuverkahluta ákærunnar í hryðjuverkamálinu svokallaða og héldust dómar vegna vopnalagabrots óbreyttir.
Sindri Snær Birgisson var dæmdur í 18 mánaða fangelsi og Ísidór Nathansson í 15 mánaða fangelsi.
Embætti ríkislögreglustjóra vildi ekki tjá sig um dóminn þegar eftir því var leitað og vísaði til ríkissaksóknara. Ríkissaksóknari vill þá ekki tjá sig um dóminn fyrr en hann hefur kynnt sér hann ítarlegar.
Fram og til baka í dómskerfinu
Upphaf málsins má rekja til september 2022 þegar lögregla handtók fjóra einstaklinga vegna gruns um að þeir væru að undirbúa hryðjuverk.
Þjóðaröryggisráð var upplýst og fram kom að ætla hafi mátt að Alþingi eða lögregla hafi verið skotmark mannanna.
Eins og gefur að skilja vakti málið mikla athygli og ugg og í desember voru tveir mannanna, Sindri og Ísidór, ákærðir fyrir annars vegar tilraun til hryðjuverka og stórfelld brot gegn vopnalöggjöfinni og hins vegar fyrir hlutdeild í tilraun til hryðjuverka og stórfelld brot gegn vopnalöggjöf.
Í héraðsdómi voru mennirnir sýknaðir af hryðjuverkahluta ákærunnar og Landsréttur staðfesti þann dóm. Hæstiréttur ógilti hins vegar dóm Landsréttar og vísaði málinu til baka en í gær staðfesti Landsréttur sýknudóminn í annað sinn.
Menn voru á tánum
Helgi Gunnlaugsson rifjar upp að þegar málið kom upp árið 2022 höfðu löggæsluyfirvöld verið á tánum gagnvart uppgangi öfgahópa og hryðjuverkaógnum.
„Ef maður horfir á upphaf málsins verður að hafa í huga samhengi þess. Stjórnvöld og löggæsluyfirvöld hafa um nokkurt skeið verið mjög á varðbergi gagnvart uppgangi öfgahópa og hryðjuverkaógn, meðal annars vegna þróunarinnar í Evrópu. Menn voru því á tánum,“ segir Helgi.
Ef til vill offar
„Lögreglan komst yfir gögn og samskipti sem, þegar þau voru lesin beint, gátu virst mjög ógnvekjandi. Þar voru tveir ungir menn sem töluðu með nokkuð skýrum hætti um að valda skaða og beindu orðum sínum að tilteknum stöðum og einstaklingum sem þeir töldu óvini sína. Það er því skiljanlegt að lögreglan hafi metið stöðuna þannig að þarna gæti verið eitthvað mjög alvarlegt og hættulegt í uppsiglingu.“
Helgi segir niðurstöður dómstóla samt gefa ástæðu til að velta fyrir sér hvort lögregla hafi farið offari við upphaf málsins.
„En maður veltir samt fyrir sér, í ljósi niðurstöðunnar sem nú liggur fyrir og sýknu á tveimur dómstigum, hvort lögreglan hafi að einhverju leyti farið offari í upphafi. Hvort aðrar aðferðir eða aðgerðir hefðu kannski dugað, til dæmis að fylgjast betur með þeim og kanna málið frekar út frá þeim upplýsingum sem fyrir lágu,“ segir Helgi.
Þá hefði gagnrýnin orðið gríðarleg
Að því sögðu bætir hann við að hann telji að aðgerðir lögreglunnar hafi verið mjög skiljanlegar, sérstaklega ef alþjóðlegt samhengi sé tekið inn í reikninginn.
Í því samhengi veltir hann upp gagnstæðri sviðsmynd. „Segjum að lögreglan hefði ákveðið að gera ekkert nema fylgjast með. Ef svo hefði eitthvað gerst nokkrum mánuðum síðar og í ljós komið að lögreglan hefði haft öll þessi gögn undir höndum, þá hefði gagnrýnin orðið gríðarleg.“
Helgi segir að slík mál hafi komið upp víða erlendis, til að mynda í Noregi, Frakklandi og Bandaríkjunum. „Þá spyr almenningur af hverju ekkert hafi verið gert.“
Grefur undan trúverðugleika?
Spurður hvort sýknudómarnir á tveimur dómsstigum eftir harkalegt viðbragð lögreglu við upphaf máls geti orðið til þess að grafa undan trúverðugleika lögreglu segir Helgi:
„Það má vissulega líta þannig á það. En það er líka hægt að líta á það með gagnstæðum hætti. Lögreglan sýndi að hún er vakandi gagnvart mögulegum hryðjuverkaógnunum og tilbúin að grípa inn í þegar tilefni þykir til.
Á þessum tíma taldi hún sig þurfa að bregðast strax við. Ástandið í heiminum var þannig og er að mörgu leyti enn.“
