Júlíus Valsson skrifar:

Á Íslandi er sala kynlífsþjónustu ekki refsiverð, en vændiskaup eru ólögleg. Sú stefna hefur byggst á þeirri hugmynd að ábyrgðin eigi fyrst og fremst að hvíla á kaupandanum, en ekki þeim sem selur. Það sjónarmið er stutt með þeim rökum að  þeir sem stunda vændi séu oft í erfiðum og viðkvæmum aðstæðum.

Júlíus Valsson, læknir.

Hvers vegna er vændi löglegt á Íslandi?

Engu að síður er rétt að spyrja hvort gildandi fyrirkomulag þjóni sínum tilgangi? Ef samfélagið telur að kaup á kynlífi séu svo skaðleg að þau eigi að vera refsiverð, hvers vegna á þá sala slíkrar þjónustu að njóta lagalegs umburðarlyndis og undanþágum? Með því er óhjákvæmilega gefið til kynna að vændi sé sjálfsögð og lögleg starfsemi, þótt kaupandinn sé brotlegur.

Vændi er ekki venjuleg atvinnugrein. Það byggist oft á miklum ójöfnuði milli þess sem kaupir og þess sem selur. Fjárhagserfiðleikar, skuldavandi, fíkn, heimilisleysi, félagsleg einangrun og fyrri ofbeldisreynsla geta þrengt val fólks svo mjög að hið svokallaða „frjálsa val“ verður í raun takmarkað. Greiðslan breytir ekki þessari staðreynd. Hún getur þvert á móti fest einstakling í aðstæðum þar sem líkami hans verður leið út úr neyðinni.

Er vændi eðlilegt úrræði fyrir einstaklinga í vanda?

Þegar samfélagið leyfir sölu kynlífsþjónustu, jafnvel þótt kaupin séu refsiverð, er hætt við að vændi verði smám saman álitið sem eðlilegt úrræði fyrir fólk sem á í fjárhagsvanda. Það er auðvitað röng og hættuleg þróun. Hlutverk samfélagsins á ekki að vera að samþykkja að fátækt eða örvænting leiði fólk inn í vændi, heldur að bjóða upp á raunveruleg úrræði sem gera því kleift að komast út úr slíkum aðstæðum.

Hverjar eru afleiðingar löglegs vændis?

Heilsufarsleg og félagsleg áhrif vændis eru einnig alvarleg. Fólk í vændi getur orðið fyrir ofbeldi, þrýstingi, kynferðislegri misnotkun og kröfum um óvarin kynmök, sem oftar en ekki leiða til alvarlegra sýkinga og kynsjúkdóma, jafnvel til alnæmissmits. Margir glíma við skömm, einangrun, kvíða, þunglyndi og áfallastreitu. Vændi er vissulega ekki alltaf upphaf vandans, en það getur aukið á þann vanda sem þegar er til staðar og gert einstaklingum erfiðara fyrir að byggja upp öruggt og sjálfstætt líf.

Hvað með mannsal?

Þá verður ekki horft fram hjá tengslunum við mansal og skipulagða brotastarfsemi. Þar sem vændi er liðið eða lögfest skapast markaður sem laðar að milliliði, arðræningja og þá sem vilja hagnast á neyð annarra. Erfitt getur verið að greina á milli þess sem segist starfa sjálfstætt og þess sem er undir þrýstingi, skuldabindingu eða beinni stjórn annarra. Bann við vændi getur því verið mikilvægt tæki til að draga skýr mörk gegn slíkri misnotkun.

Vændi á að vera ólöglegt á Íslandi

Að gera vændi aftur ólöglegt má þó ekki þýða að fólk í vændi verði látið eitt bera þungann af refsivæðingunni. Markmiðið á ekki að vera að ýta fólki enn frekar út á jaðar samfélagsins. Nýrri löggjöf þarf því að fylgja öflugur stuðningur: öruggu húsnæði, fjárhagsaðstoð, meðferð við fíkn, geðheilbrigðisþjónustu, lögfræðiaðstoð og raunhæfum leiðum til menntunar og atvinnu.

Sýnum gott fordæmi: Enginn á að þurfa að selja líkama sinn á Íslandi!

Samfélagið á að senda skýr skilaboð: Enginn á að þurfa að selja líkama sinn til að lifa af og enginn á að geta keypt aðgang að líkama annarrar manneskju. Vændi er ekki frelsi þegar það byggist á neyð. Þess vegna á það að vera ólöglegt, um leið og fólki sem lendir í vændi er veitt raunveruleg hjálp til að komast út úr því.