„Tilgangur lífsins er að lágmarka skaðann af sjálfum sér“
Jón Óskar Hafsteinsson myndlistarmaður bjó fyrstu ár ævinnar í kjallaranum hjá ömmu sinni og afa. Í húsinu bjuggu fjórir karlar og tíu konur. „Þar með hófst mín gæfa því ég var elskaður.“ Hann deilir því sem hann hefur lært af skóla lífsins.
Maður sem lendir aldrei í mótlæti, engum hörmungum, lærir hann eitthvað? Og nennir einhver að lesa slíkan texta?
Ég fæddist í Reykjavík seinnipart október 1954 í vondu veðri, sýnist mér á dagblaðinu Tímanum: „Mikil og óvenjulega snögg veðrabrigði urðu hér á landi síðdegis í gær og gærkvöldi, er mjög djúp lægð gekk yfir landið, og var þá að skella á norðaustan hvassviðri með mikilli fannkomu um vestan- og norðanvert landið og mundi færast til Austurlands með morgninum. Þegar blaðið átti tal við Veðurstofuna í gærkvöldi var hin djúpa lægðarmiðja komin yfir Borgarfjörð. Í Vestmannaeyjum var veðurhæð orðin 13 vindstig.“ Þetta byrjaði ekki vel en átti eftir að batna.
Foreldrar mínir, Hafsteinn Ingvarsson og Ragnheiður Jónsdóttir, höfðu komið sér fyrir í kjallaraíbúð í stóru húsi ömmu og afa, Sigurbjargar Ingvarsdóttur frá Skipum og Jóns Óskars Guðmundssonar frá Nyrðri Nýjabæ, á Langholtsvegi 44. Þarna voru bara fjórir karlar: afi, pabbi, strákurinn Gísli, frændi minn, og ég … og tíu konur, mamma í kjallaranum, amma og fjórar móðursystur á hæðinni og Michaels-systur á þriðju hæð. Þar með hófst mín gæfa því ég var elskaður. Ég var fyrsta barn mömmu, fyrsta barnabarn ömmu og allar hinar börn og unglingar sem þráðu að vera barnapíur.
Mín fyrsta minning er plastlyktin af barnavagninum og skerminum yfir mér. Þessi minning fyllir mig alltaf öryggi og vellíðan.
Í þessu húsi gekk ég bara í „sérsaumuðu“: jakkafötum, buxum, skyrtum og kvöldslopp, sem var eiginlega ans ensku reykslopparnir. En þarna urðu líka slys. Ég varð fyrir bíl þremur, fjórum árum síðar. Við strákarnir skemmtum okkur við að hlaupa í veg fyrir bíla til að láta þá bremsa en í eitt skiptið var ég fullkaldur og rankaði við mér fyrir aftan bílinn. Óskaddaður. Annað skipti, sennilega fyrr, datt ég niður tuttugu tröppur og braut nefið sem hefur verið skakkt æ síðan. Eftir á að hyggja þá sitja augun í mér mishátt í andlitinu, sem er óþekkt í mínum ættum. Það skyldi þó ekki vera? Skiptir engu. Karlar eiga ekki að vera „symmetrískir“.
„Við strákarnir skemmtum okkur við að hlaupa í veg fyrir bíla til að láta þá bremsa en í eitt skiptið var ég fullkaldur
Við fluttum síðan í næsta hús á Hólsvegi, síðan í Miðtún og svo héldum „við“ til náms í Kaupmannahöfn. Þar bjuggum við á hálfgerðum herragarði í Sölleröd með risagarði fullum af epla- og perutrjám og göngustígum allt um kring. Mínir bestu vinir þar voru Yrsa, Anker og Nicolai. Mig langaði alltaf að heita Nicolai. Eftir að við fluttum aftur heim var ég sendur í tvígang til Sölleröd og bjó hjá nágrönnum okkar þar.
Nú var ég kominn á Hjallaveg 29 í Kleppsholti (þrem húsum frá ömmu á Langholtsvegi) og sendur í Langholtsskóla. Það var skemmtilegur tími, sprellað alla daga fram á kvöld með Björgvini stóra, Björgvini litla, Magga, Gvendi stóra, Lilju, Þórunni, Bryndísi og hangið í Sunnósjoppunni innan um eldri krakka. Þetta var tími Kinks, Bítlanna, Prins Valíants, Enid Blyton og Tígulgosans. Pabbi var með tannlæknastofu í Sólheimum 25 og ég hékk mikið í bókasafninu við hliðina og fór í drekkutíma til hans. Á þessum árum vann hann sex daga vikunnar. Sjálfur byrjaði ég að vinna tíu ára sem blaðburðarmaður Vísis í Kleppsholti og Laugarási. Vísir gerði vel við mig og ég fékk ellefu aukablöð sem ég mátti selja og eiga gróðann. Ég kom mér upp prívatáskrifendum sem fengu blaðið á hálfvirði hjá mér.
1967/68 erum við bræðurnir fimm, Jón Óskar, Þorvar, Hafsteinn, Hringur og Tindur, og nú er flutt í Garðahrepp. Það var lítið við að vera þar en gaman … öðruvísi. Ég er einn af þeim sem eru alltaf spenntir að byrja í nýjum skóla og hef aldrei skilið kvíða barna fyrir breyttum aðstæðum. Gagnfræðaskóli Garðahrepps var lítil bráðabirgðabygging og aðalsamkomuhúsið var sjoppan við Hafnarfjarðarveg sem jafnframt var pósthúsið. Það var ekki búð þarna en það var kaupfélagsrúta frá Kaupfélagi Hafnarfjarðar og bókasafnsrúta. Það var alltaf stemning að fá búðirnar og söfnin heim í götuna. Mest brallaði ég með Gassa, Gesti, Jóni Stefáni, Kalla, Bjössa litla og vangaði við Dóru Einars.
Led Zeppelin kemur til Íslands og skömmu síðar byrja ég í Menntaskólanum við Tjörnina. Stelpurnar í Garðahreppi fóru flestar í Hamrahlíð en strákarnir í MR. Þetta er árið þegar MR springur og MT byrjar sem útibú en endar sem sjálfstæður skóli. Þar hitti ég fullt af gömlum skólafélögum úr Langholtsskóla og endurnýjaði kynnin við þá. Þar kynntist ég konunni minni, Huldu Hákon. MT var stórmerkilegur skóli og það hefur verið skemmtilegt að fylgjast með gömlum skólafélögum á ýmsum vígstöðvum í samfélaginu.
„Þegar ég mætti í skólann þekkti ég nánast alla kennarana en það dugði skammt því ég var felldur
Ég var mjög gott efni í eilífðarstúdent, ekki af því að ég væri svo frábær námsmaður heldur af því að mér finnst bara svo gaman að vera í skóla. Háskólinn þvældist hins vegar fyrir mér. Þar fann ég ekkert fag sem ég gat ímyndað mér að læra og ákvað að fara í Myndlista- og handíðaskólann. Það eina sem ég hef í raun áhuga á er myndlist og tónlist og þá heima þekkti ég ágætlega. Móðir mín er myndlistarmaður og pabbi lærður söngvari ásamt því að vera tannlæknir. Þegar ég var í barnaskóla var ég sendur í Barnamúsíkskóla Edelsteins og í myndlistarnám hjá Ragnari Kjartanssyni og Magnúsi Pálssyni á Grundarstíg. Samkvæmi foreldra minna voru oftast í kringum myndlistarfólk, tónlistarfólk, leikara og skáld. Þegar ég mætti í skólann þekkti ég nánast alla kennarana en það dugði skammt því ég var felldur á þriðja ári fyrir leti og hafði bara gert eina grafíkmynd alla önnina. Ég hélt uppi vörnum og sagði hana það besta sem hefði verið gert á þessari önn í skólanum … en ég féll og ákvað að hætta í myndlist.
En þetta var ekki leti; ég hafði kynnst nýjum heimi sem átti hug minn allan. Ég ætlaði að vera lay-out-maður!
Sumarið fyrir þennan vetur byrjaði ég að vinna á Vísi Þorsteins Pálssonar og Ólafs Ragnarssonar. Ég rakst á auglýsingu og sótti um þessa lay-out stöðu. „... og hefur þú fengist við svona vinnu?“ spurði Ólafur. Nei, en ég sagðist hafa farið í Mynd- og hand gagngert til að læra lay-out. En í raun vissi ég ekki um hvað þetta starf snerist. Þeir réðu mig en eftir þrjá daga segir fréttastjórinn og glottir: „Þú kannt þetta ekkert.“
„Jú, ég kann það núna.“
Ég hafði ekki verið lengi á Vísi þegar ein af Michaels-systrum kemur þangað sem blaðamaður, Jónína „Ninna“ Michaelsdóttir. Hún tók upp sitt fyrra starf frá Langholtsvegi 44 og siðaði mig til í klæðaburði og framkomu. Mér þótti vænt um það.
Lay-out er einn besti myndlistarskóli sem ég hef farið í. Við erum fjórir vinirnir sem vorum í lay-outi; Birgir Andrésson, Steingrímur Eyfjörð, Kristinn Harðars og ég. Það má greina í verkum okkar allra þennan bakgrunn.
Þremur árum síðar var ég einn af stofnendum Helgarpóstsins og þar myndskreytti ég oft greinar sem varð til þess að ég ákvað að halda áfram í myndlist og hélt til náms í New York og var þar í fimm ár.
Þegar heim var komið og ég kominn inn í nokkur gallerí og samsýningar í Evrópu vann ég áfram hálfa vinnu á dagblöðum, tímaritum og við kynningar fyrir félagasamtök stjórnmálaflokka og fleira. Þetta var orðin svo mikil vinna að ég var farinn að vísa verkefnum frá mér en mér fannst það ekki snjallt svo ég fékk bræður mína og son til að stofna Gagarin ehf. með mér. Gagarin byrjaði sem lay-out stofa en þróaðist fljótt út í margmiðlun og vefvinnslu. Síðar stofnaði ég líka Gráa köttinn ehf. og Birtingaholt ehf. Öll ganga þau vel.
Hvað ég hef lært af mínu brölti í gegnum tíðina er ég ekki viss um en ég fór á sýningu hjá vini mínum, Finni Arnari, í Ásmundarsafni fyrr á árinu og yfirskrift sýningarinnar var: „Tilgangur lífsins er að lágmarka skaðann af sjálfum sér“.
Það situr í mér.
