Ísland nýtur nú þegar sérstöðu gagnvart ESB í kjölfar undirritunar Schengen-samkomulagsins – samnings sem önnur lítil og auðug ríki á borð við Noreg, Sviss og Liechtenstein hafa einnig gengið í. Með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu (EES) nýtir landið sér kosti samþættingar í álfunni til hins ýtrasta án þess að skerða fullveldi sitt innan Evrópuþingsins, sem er fulltrúi 450 milljóna íbúa.

Meðal kostanna má nefna:

• Frjálst flæði fólks, sem auðveldar ferðalög Íslendinga og evrópskra ferðamanna sem heimsækja Ísland.

• Sjálfstæði til að eiga í viðskiptum og gera samninga við ríki í öðrum heimsálfum – til dæmis Bandaríkin.

• Fullt forræði yfir auðlindum á borð við sjávarútveg, búfjárrækt og orkuauðlindir.

• Lagalegt fullveldi – nánar tiltekið undanþágu frá ströngum reglugerðum ESB; hingað til hefur Ísland sloppið við óhóflegt skriffinnskubákn.

• Verulega einföldun tollafgreiðslu fyrir landbundna starfsemi.

• Samstarf í löggæslumálum.

• Stjórn á tollum af vörum sem fluttar eru til Íslands; án þessarar verndar gætu íslensk fyrirtæki ekki keppt við evrópsk stórfyrirtæki og ættu á hættu gjaldþrot eða yfirtöku, á meðan erlent vinnuafl á lægri launum myndi leysa íslenska starfsmenn af hólmi. 

Sumir Íslendingar vilja ganga í ESB vegna þess að húsnæðisvextir á Íslandi eru mun hærri; vextirnir myndu þó aðeins samræmast til lengri tíma litið. Fyrst þyrfti að grípa til innri aðgerða til úrbóta – svo sem að draga úr opinberum útgjöldum, fækka opinberum starfsmönnum og hemja launahækkanir og niðurgreiðslur til einkageirans – skref sem hefðu átt að vera stigin fyrir löngu að frumkvæði stjórnvalda.

Að mínu mati vill ríkisstjórnin ganga í Evrópusambandið til að komast undan ábyrgð á vanstjórn sinni – mál sem ég hef fjallað um í fyrri greinum. Á meðan þjóðin deilir um hvort kjósa eigi „já“ eða „nei“, gagnrýnir enginn ríkisstjórnina.