Maður sem sat í fangelsi á Hólmsheiði hefur stefnt dómsmálaráðuneytinu og krafist flýtimeðferðar. Í úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur um kröfu mannsins um flýtimeðferð kemur fram að hann stefni ráðuneytinu þar sem Fangelsismálastofnun heyri undir það. Fram kemur að maðurinn segi í stefnunni að hann hafi sætt ómannúðlegri meðferð í fangelsinu, einelti og aðgerðum í sinn garð sem skilgreinist sem pyntingar.
Héraðsdómur hafnaði kröfu mannsins um flýtimeðferð og hann kærði þann úrskurð til Landsréttar sem vísaði málinu frá á þeim grundvelli að maðurinn hefði ekki greitt lögboðið gjald fyrir að vísa málinu þangað. Hæstiréttur hefur nú fellt þann úrskurð úr gildi og vísað kröfu mannsins um flýtimeðferð aftur til Landsréttar.
Í úrskurði Héraðsdóms um kröfuna um flýtimeðferð, sem kveðinn var upp í apríl síðastliðnum, kemur fram að á þeim tímapunkti hafi stefnan ekki verið tilbúin en maðurinn hafi lagt fram drög að henni.
Einelti og pyntingar
Samkvæmt úrskurði héraðsdóms er því lýst í stefnunni að málið snúist um einelti innan fangelsiskerfisins sem birst hafi í síendurteknum brotum á jafnræði og öðrum mannréttindum mannsins, sem hann hafi mátt sæta frá fyrsta degi í gæsluvarðhaldi á Hólmsheiði í janúar 2018 og fram til þess að hann lauk afplánun í nóvember 2025, en samkvæmt gögnum málsins var manninum þá veitt reynslulausn.
Því sé nánar lýst í stefnunni að brot gegn manninum hafi falist í beitingu harðræðis og ójafnræðis og að hann hafi verið látinn sæta ómannúðlegri meðferð í fangelsi, sem talin sé falla undir hugtakið pyntingar. Um þverbak hafi keyrt þegar synjað hafi verið um reynslulausn að liðnum 2/3 hluta refsitímans í desember 2023. Vilji maðurinn meina að sú synjun hafi ekki verið í samræmi við lög um fullnustu refsinga.
Beiðni sína um að málið sæti flýtimeðferð á grundvelli laga um meðferð einkamála byggir maðurinn á því að málið hafi bæði almenna þýðingu varðandi meðferð stofnana á mannréttindum og tiltrú almennings á réttarkerfið og að málið varði stórfellda hagsmuni hans sem íslensks borgara að fá bótaskyldu gagnvart sér viðurkennda.
Brýnt og borga
Héraðsdómur segir í sinni niðurstöðu að ekki verði séð að svo brýn þörf sé á skjótri úrlausn málsins að veita eigi dómsmáli um kröfu mannsins forgang fram yfir önnur mál sem rekin séu fyrir dómstólnum. Það að veitt sé flýtimeðferð fyrir dómi byggi á undantekningarreglu sem skýrð sé þröngt og beitt einungis ef málsefnið þoli ekki bið og að úr því verði að leysa án tafar. Ekki verði séð að svo standi á í þessu tilviki enda feli dómkrafa væntanlegs máls í sér skaðabótakröfu sem fari ekki forgörðum þótt leyst sé úr henni með venjulegum málshraða verði það niðurstaða dómsmálsins að um réttmæta kröfu sé að ræða, sem eðli máls samkvæmt verði ekki leyst úr á þessu stigi.
Þá verði heldur ekki séð að samfélagslegir hagsmunir eða almenn þýðing málsins varðandi meðferð stofnana á mannréttindum og tiltrú almennings á réttarkerfið réttlæti að dómsmáli um kröfu mannsins verði veittur forgangur fram yfir önnur mál. Það sé heldur ekki hægt að fallast á flýtimeðferð vegna málsatvika sem hafi legið fyrir þetta lengi.
Héraðsdómur Reykjavíkur hafnaði því kröfu um flýtimeðferð.
Maðurinn skaut niðurstöðunni til Landsréttar en samkvæmt úrskurði réttarins greiddi hann ekki lögboðið gjald fyrir það hjá héraðsdómi en gjaldið er 70.000 krónur og því var kröfu hans um flýtimeðferð vegna stefnunnar vísað frá Landsrétti. Frávísuninni skaut maðurinn til Hæstaréttar sem felldi hana úr gildi á þeim forsendum að maðurinn hefði greitt umrætt gjald um hálfum mánuði eftir að málinu var skotið til Landsréttar en sex dögum áður en rétturinn kvað upp sinn úrskurð.
Hæstiréttur segir að maðurinn hafi því sannarlega greitt gjaldið og það innan kærufrests. Það skipti ekki máli þótt gjaldið hefði ekki verið innt af hendi samhliða því að kæran til Landsréttar hafi verið afhent héraðsdómi. Héraðsdómur hafi þó átt að innheimta gjaldið þegar við afhendingu kærunnar en annars neita að taka við henni en kæran var send Landsrétti með upplýsingum um að það hafi verið gert að eindreginni ósk mannsins.
Landsréttur þarf því að taka fyrir að nýju kröfu mannsins um flýtimeðferð á máli hans gegn dómsmálaráðuneytinu.
