Stækkunarstjóri Evrópusambandsins segir mikið af upplýsinguóreiðu og falsfréttum hafa verið í kringum þjóðaratkvæðagreiðsluna hér á landi á síðustu helgi, bæði innanlands og utan.
Hún harmar ákvörðun Íslendinga um að hafna áframhaldandi aðildarviðræðum, sérstaklega vegna þess að við erum hluti af innri markaðnum og Schengen-svæðinu. Evrópusambandið hafi upp á meira að bjóða en það tvennt. Ákvörðunin hafi þó ekki neikvæð áhrif á sambandið.
Harmar ákvörðun Íslendinga um að hafna aðildarviðræðum
„Ég harma ákvörðun Íslendinga um að halda ekki áfram aðildarviðræðum. Af hverju? Aðallega af því að Ísland er hluti af innri markaðinum. Það er hluti af Schengen. En Evrópusambandið okkar er miklu, miklu meira en þetta tvennt. Og fyrir Íslendinga að vera við borðið á erfiðum tímum í alþjóðamálum væri gott fyrir þá, og líka okkur,“ sagði Marta Kos, stækkunarstjóri ESB, við fjölmiðla í morgun.
Hún er á Írlandi á svokölluðum Gymnich-fundi, óformlegum fundi utanríkisráðherra Evrópusambandsríkjanna. Auk þeirra sækja fundinn utanríkisráðherrar Kanada, Sviss, Noregs og Bretlands og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra Íslands.
Kos segir það Íslendinga að ákveða hvort þeir gangi síðar í Evrópusambandið.
„Það sem við höfum séð, ef við horfum aftur í tímann er að 2010 þegar Ísland sótti formlega um aðild að Evrópusambandinu, og það voru samningaviðræður. Aðeins 19 prósent af Íslendingum studdi að ganga í Evrópusambandið þá. Og í síðustu þjóðaratkvæðagreiðslunni á Íslandi voru 47 prósent sem vildu að Ísland gengi í Evrópusambandið. Þannig að hlutfallið er að fara upp.“
Kannski gerist það í framtíðinni, hún viti það ekki.
Þurfa að berjast á móti popúlistum og andstæðingum sambandsins
Kos segir mikilvægast fyrir sína parta að Evrópusambandið eyði sem fyrst ótta margra borgara aðildarríkjanna um að sambandið geti ekki stækkað.
„Við verðum að takast á við þennan ótta. Við getum ekki hundsað hann. Þetta er það sem við verðum að ræða. Við verðum að koma okkar sjónarmiðum á framfæri.“
Hún segir mikla upplýsingaóreiðu og falsfréttir hafa verið í dreifingu í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðsluna hér á landi, bæði innanlands og að utan. „Komandi úr austri og vestri. Þannig að við verðum að geta útskýrt hvað Evrópusamanbandið snýst um.“
Hún sjái tilhneigingu til þess að sjá Evrópusambandið aðeins sem efnahagsbandalag. „Þetta er langt frá kjarna sambandsins.“
Það sem sé að gerast núna í Evrópu, drónar og aðgerðir gegn lýðræðisríkjum, það sé eitthvað sem sambandið geti aðeins tekist á við í sameiningu. „Þannig að við verðum að geta útskýrt. Ef til vill héldum við hér áður fyrr að það væri augljóst af hverju ESB væri gott. Nei, við verðum að tala skýrt."
Popúlistar á hægri væng stjórnmálanna og andstæðingar sambandsins séu háværir og eyði miklum peningum. „Við þurfum að berjast á móti.“
Aðspurð hvað hún meini með upplýsingaóreiðu og falsfréttum sem komi úr vestri segir hún svarið skýrt.
„Aðalega MAGA-hugmyndafræðingar sem fullyrða að evrópsk siðmenning er á fallanda fæti, að hagkerfið okkar sé í hnignun, að við séum ekki með alvöru lýðræði. Látið ekki svona.“
Mikilvægt að tala fyrir stækkun
Króatía var síðasta ríkið til að ganga í Evrópusambandið, 1. júlí 2013. Kos segir mikilvægt að fá leiðtoga aðildarríkja sambandsins á sitt band og fá þá til að líka fyrir stækkun sambandsins.
„Það gengur ekki að það sé bara Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins eða leiðtogar sambandsins sem útskýri af hverju stækkun sambandsins sé jákvæð. Við þurfum þátttöku leiðtoganna.“
Leiðtogar ríkja sem séu í umsóknarferli þurfi líka að tala fyrir stækkun. „Þeir þurfa að útskýra fyrir sínum borgurum en líka borgurum aðildarríkja sambandsins.“
