„Tillaga framkvæmdastjórnarinnar [um næstu fjárhagsáætlun Evrópusambandsins] þarf að lækka um nokkur hundruð milljarða evra. Sú skerðing þarf að vera í öllum málaflokkum,“ segir í bréfi sem leiðtogar sex Evrópuríkja sendu fyrir nokkrum dögum til Antonio Costa, forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins.
Ríkin sex eru Þýskaland, Svíþjóð, Danmörk, Holland, Finnland og Austurríki; öll eru þessi ríki nettó-greiðendur til ESB, og samanlagt fjármagna þau um fjörutíu prósent af öllum framlögum aðildarríkjanna tuttugu og sjö.
„Við erum nú að sigla inn í mikilvægt tímabil þessara samningaviðræðna, þar sem við verðum að ákveða heildarupphæðina og hvaða málaflokkar eiga að vera í forgangi,“ segir í bréfi leiðtoganna sex, sem fréttastofa hefur séð. „Leggja verður áherslu á sameiginlega fjárfestingu í öryggis- og varnarmálum, samkeppnishæfni, nýsköpun og aðgerðir gegn óreglulegum fólksflutningum.“
Skilaboð leiðtoga þessara ríkja eru skýr, en þvert á vilja fjölda annarra aðildarríkja, á sama tíma og Írar – sem nú fara með formennsku í ráðherraráðinu – keppast við að ljúka við að gera nýjan samningaramma sem leiðtogar ESB-ríkjanna ætla að ræða um hér í Brussel í þar næstu viku.
Ástæðan er einföld: aðildarríkin þurfa að hafa komið sér saman um stóru línurnar í næstu sjö ára fjárhagsáætlun Evrópusambandsins fyrir lok þessa árs, til að hafa tíma til að útfæra einstaka liði þessarar áætlunar áður en hún tekur gildi 1. janúar 2028.
Sjö ára áætlun um styrki og fjármögnun verkefna
Ólíkt einstökum aðildarríkjum (og flestum öðrum ríkjum) sem gera fjárhagsáætlanir (fjárlög) til eins árs í senn, þá skipuleggur Evrópusambandið fjárhagsáætlanir sínar (MFF - Multi-annual financial framework) til sjö ára í senn. Það er meðal annars gert til að skapa fyrirsjáanleika meðal þeirra sem reiða sig á framlög úr sjóðum ESB; í gegnum tíðina hafa útgjöld til landbúnaðar og sjávarútvegs vegið hvað þyngst í áætlunum sambandsins.
Tillagan sem framkvæmdastjórnin lagði fram í fyrrasumar, hljóðaði upp á næstum tvö þúsund milljarða evra. Í þessari tillögu kvað við nokkurn nýrri tón en í fyrri áætlunum; lagt var til að málaflokkum yrði fækkað úr sjö í fjóra, og meiri áhersla yrði lögð á fjárfestingar til að auka samkeppnishæfni evrópskra fyrirtækja, rannsóknir og nýsköpun, öryggis- og varnarmál innan Evrópusambandsins og orkuöryggi.
Viðbrögðin þá létu ekki á sér standa; aðildarríkin sem eru nettó-þiggjendur úr sjóðum Evrópusambandsins gagnrýndu tillöguna, meðal annars á þeim forsendum að samkvæmt henni yrði mögulega dregið úr stuðningi við landbúnað og styrkir til verr staddra svæða yrðu minnkaðir.
Önnur ríki – þar á meðal nettó-greiðendur, töldu (og telja enn) ófært að auka útgjöld Evrópusambandsins, og þar með þeirra framlög, á sama tíma og nánast öll aðildarríki sambandsins standa frammi fyrir því að þurfa að skera niður útgjöld heima fyrir.
Írar standa þannig frammi fyrir erfiðu verkefni, og þar að auki undir tímapressu, því málið verður ofarlega á dagskrá leiðtoga aðildarríkjanna, þegar þau koma saman hér í Brussel um miðjan október. Bréf leiðtoganna sex tekur af öll tvímæli um það:
„Ef samningsrammi Íra á að geta verið grundvöllur að frekari viðræðum, þá verður sá rammi að setja fram heildarupphæð sem hægt verður að fjármagna af þeim sem bera mestar byrðarnar. Þetta verkefni þolir enga bið.“
Áhrif á áætlanir sem Ísland tekur þátt í
Á sama tíma og aðildarríkin reyna að koma sér saman um heildarupphæð næstu fjárhagsáætlunar Evrópusambandsins, er unnið að mótun þeirra samstarfsáætlana sem Ísland og önnur ríki hafa tekið þátt í um árabil.
Allt útlit virðist vera fyrir að settur verði á laggirnar svokallaður Samkeppnishæfissjóður (Competitiveness Fund) þar sem sameinaðar verða nokkrar áætlanir sem Ísland hefur tekið þátt í, á meðan gert er ráð fyrir að Horizon rannsóknaráætlunin verði áfram sjálfstæð og að Erasmus+ haldi áfram í breyttri mynd.
Umfang þessara áætlana mun ráðast af endanlegri stærð og skiptingu fjármagns í næstu fjárhagsáætlun Evrópusambandsins, og ekki er útséð um hvaða áhrif það gæti haft á kostnað við þáttöku Íslands í þessum áætlunum.
