Framkvæmdastjóri Evrópuhreyfingarinnar vill að undanþága frá frjálsum flutningi lifandi dýra verði fyrsta prófraunin í Brussel og segir ekkert vit í að halda aðildarviðræðum áfram ef Evrópusambandið fellst ekki á slíka kröfu.
Snærós Sindradóttir, framkvæmdastjóri Evrópuhreyfingarinnar, vill að mögulegar aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið hefjist á afdráttarlausri kröfu um undanþágu frá frjálsum flutningi lifandi dýra.
Snærós lýsti þessu sem sinni persónulegu rauðu línu í ítarlegu viðtali við Frosta Logason í Spjallinu. Hún taldi undanþáguna auðfengna en sagði að ef Evrópusambandið féllist ekki á hana væri lítið vit í að halda viðræðunum áfram.
„Ef þetta er ekki hægt þá getum við bara ekkert haldið áfram,“ sagði Snærós og kallaði eftir því að málið yrði tekið upp strax á fyrsta degi viðræðna í Brussel.
Málið snertir eina af grunnreglum innri markaðar Evrópusambandsins, en Snærós sagði landfræðilega einangrun Íslands hafa skapað mikilvægar náttúrulegar varnir gegn dýrasjúkdómum. Bændur og almenningur hefðu því réttmæta ástæðu til að hafa áhyggjur af frjálsum innflutningi lifandi dýra.
Afstaða Snærósar vekur jafnframt upp stærri spurningu sem hefur lítið farið fyrir í kosningabaráttunni: Hvaða niðurstöður telja stuðningsmenn áframhaldandi viðræðna ófrávíkjanlegar – og hvenær væru þeir tilbúnir að standa upp frá samningaborðinu?
Í nýju, tæplega 20 mínútna broti úr klukkustundarlöngu viðtali takast Snærós og Frosti málefnalega á um kosti og galla aðildar Íslands að Evrópusambandinu , sjávarútveginn, áhrif Íslands innan ESB, fullveldisframsal og hvort aðild myndi raunverulega bæta lífskjör Íslendinga.
„Lítill strákur sem stendur í fjörunni“
Snærós sagðist hafa takmarkaða trú á því að íslensk stjórnvöld gætu ein og sér skapað þann stöðugleika sem almenningur kallaði eftir. Að hennar mati væri erfitt fyrir svo lítið og sveiflukennt hagkerfi að takast á við alþjóðleg áföll.
Hún líkti íslenska hagkerfinu við „lítinn strák sem stendur í fjörunni“ og tekur á sig hverja ölduna á fætur annarri. Stærri áföll gætu síðan fellt hann um koll áður en hann stæði aftur upp.
Frosti benti á móti á að sjálfstæður gjaldmiðill gæfi þjóðum mikilvægt hagstjórnartæki þegar áföll riðu yfir, ekki síst þegar hagkerfið væri ólíkt hagkerfum stærri Evrópuríkja.
Snærós sagði gengisfellingu hins vegar jafngilda launalækkun þvert á samfélagið. Með evru og auknum stöðugleika væri valið ekki lengur á milli gengisfalls og atvinnuleysis með sama hætti.
Hversu mikil áhrif hefði Ísland?
Mikill ágreiningur kom fram um þau áhrif sem Ísland gæti haft innan Evrópusambandsins.
Snærós sagði aðild veita Íslandi sterkari stöðu í samningum og deilum um flökkustofna á borð við makríl og síld. Ísland sæti þá við borðið og gæti myndað bandalög með öðrum ríkjum í stað þess að standa utan sambandsins.
Frosti dró í efa að sex íslenskir Evrópuþingmenn hefðu veruleg áhrif. Þeir myndu líklega dreifast á ólíka stjórnmálahópa og ekki mynda sérstakan íslenskan þingflokk sem gætti sameiginlegra þjóðarhagsmuna.
Hann benti jafnframt á að Ísland væri aðeins um 0,1 prósent af íbúafjölda Evrópusambandsins.
Snærós vísaði þá til reglna um tvöfaldan meirihluta og sagði kerfið hannað þannig að hvorki stærstu né smæstu aðildarríkin gætu ein ráðið ferðinni. Stjórnmálamenningin innan sambandsins snerist einnig í ríkum mæli um að leita samstöðu milli ríkjanna.
Vill byrja á undanþágu fyrir lifandi dýr
Þegar rætt var um mögulegar rauðar línur Íslands sagði Snærós að hún vildi hefja viðræðurnar á málefni sem varðaði íslenskan landbúnað: undanþágu frá frjálsum flutningi lifandi dýra.
Landfræðileg einangrun Íslands hefði skapað náttúrulegar varnir gegn ýmsum dýrasjúkdómum og því væri mikilvægt að verja þá sérstöðu.
Snærós taldi slíka undanþágu auðfengna. Ef Evrópusambandið væri hins vegar ekki reiðubúið að fallast á hana sæi hún litla ástæðu til að halda viðræðunum áfram.
„Ef þetta er ekki hægt þá getum við bara ekkert haldið áfram,“ sagði hún og lýsti málinu sem eðlilegum fyrsta prófsteini á vilja sambandsins til að taka tillit til íslenskra aðstæðna.
Fullveldisafsal eða styrking fullveldis?
Frosti rifjaði upp að jafnvel eindregnir stuðningsmenn aðildar hefðu viðurkennt að innganga í Evrópusambandið fæli í sér raunverulegt og aukið framsal ríkisvalds enda kallaði slík aðild á breytingar á stjórnarskrá.
Snærós sagðist líta málið öðrum augum.
Hún sagði núverandi EES-fyrirkomulag fela í sér að Ísland tæki upp mikið magn evrópskrar löggjafar án þess að hafa beina aðkomu að mótun hennar. Að hennar mati væri það lýðræðislega veik staða og aðild gæti því fremur styrkt fullveldi og áhrif Íslands.
„Við gerum EES samningin sem fullvalda þjóð,“ sagði Frosti en Snærós lagð þá áherslu á að aðildarríki Evrópusambandsins væru einnig áfram fullvalda ríki.
Frosti benti hins vegar á að Ísland gæti fræðilega sagt EES-samningnum upp. Úrsögn úr Evrópusambandinu yrði mun flóknari, sérstaklega eftir upptöku evru.
Ísland þegar meðal farsælustu ríkja heims
Undir lok umræðunnar las Frosti upp niðurstöður fjölmargra alþjóðlegra mælikvarða þar sem Ísland er í fremstu röð.
Þar á meðal var vísað til stöðu landsins í mælingum á lífskjörum, hamingju, jafnrétti, friði, lýðræði, lífslíkum, atvinnuþátttöku og tekjujöfnuði.
Frosti spurði hvort raunhæft væri að ætla að Ísland gæti bætt stöðu sína mikið með aðild, þegar landið væri þegar í hópi þeirra ríkja þar sem best væri að búa.
Snærós viðurkenndi að gott væri að vera Íslendingur en sagði spurninguna snúast um hvort almenningur fyndi nægilega fyrir ríkidæmi þjóðarinnar.
„Ég held að við Íslendingar myndum finna betur fyrir því að vera rík þjóð ef við myndum ganga inn í Evrópusambandið,“ sagði hún.
Hún vísaði meðal annars til vaxtakostnaðar ríkisins, heimilanna og fyrirtækjanna og sagði mikla fjármuni tapast vegna smæðar krónunnar og hárra vaxta. Með evru gæti Ísland fengið lægri fjármagnskostnað, aukna erlenda fjárfestingu og meiri samkeppni.
Frosti spurði á móti hvort lægra vöruverð og aukin samkeppni gætu haldist í hendur við óbreytt íslensk laun. Hann sagði einnig að hægt væri að ráðast gegn verðbólgu og óhagkvæmni innan núverandi kerfis án þess að ganga alla leið inn í Evrópusambandið.
Ekki sannfærður – en ekki búinn að ákveða sig
Þrátt fyrir skýran ágreining var tónn samtalsins að mestu léttur og málefnalegur.
Undir lok viðtalsins spurði Snærós hvort henni hefði tekist að sannfæra Frosta. Hann svaraði því neitandi en sagðist ekki taka endanlega ákvörðun fyrr en í kjörklefanum.
Snærós sagði það vera þroskaða afstöðu og lagði áherslu á að fólk ætti að geta átt samtal um Evrópusambandið án þeirrar heiftar sem hefði einkennt hluta umræðunnar.
„Það er bara eins og sumir hafi aldrei átt samtal við einhvern þar sem þau eru ósammála,“ sagði hún.
Horfðu á 20 mínútna samantektina úr viðtalinu hér að neðan. Viðtalið við Snærós Sindradóttur í fullri lengd má síðan finna á Brotkast.is
