Í aðdraganda 29. ágúst fylgist greiningardeild Ríkislögreglustjóra grannt með því hvort erlend öfl reyni að hafa áhrif á niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um hvort Ísland eigi að hefja á ný viðræður við Evrópusambandið.
„Við erum að fara að fylgjast með því hvort að við sjáum áhrif erlendra ríkja sem eru að reyna að hafa áhrif á niðurstöður kosninga með ólögmætum hætti, með því að blanda sér í umræðuna, sigla þar undir fölsku flaggi og reyna að ýta niðurstöðu kosninga í aðra hvora áttina,“ segir Finnbogi Jónasson aðstoðaryfirlögregluþjónn. Slík vinna hefur staðið yfir undanfarna mánuði.
Athuga hvort fjármagn renni á milli
Skoðun lögreglu snýr aðallega að hugsanlegum brotum gegn lagagreinum í X. kafla hegningarlaga (landráð) og XI. kafla (brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess).
„Það sem við höfum helst verið að skoða er sá vinkill á hvort við sjáum annaðhvort að erlend stjórnvöld séu beint að reyna að hafa áhrif eða séu að setja sig í samband við einstaklinga hér á landi, eða einstaklingar hér á landi að setja sig í samband við erlend stjórnvöld til að fá einhvers konar fjármagn til að reka starfsemi sem er að vinna í þessari kosningabaráttu,“ segir Finnbogi.
Hann gefur þó ekkert upp hvort lögreglan hafi fundið einhver merki um slíkt.
Fram hefur komið að lítið sem ekkert eftirlit sé með fjármögnun þeirra félagasamtaka sem heyja nú kosningabaráttu í kringum atkvæðagreiðsluna, né takmark á fjárframlögum.
Þeim er ekki bannað að taka við erlendum eða nafnlausum fjárframlögum, þar sem þau eru ekki skilgreind sem stjórnmálasamtök og ekki þarf að birta bókhald þeirra opinberlega.
Sjá fátt meira en almenningur
Greiningardeildin fylgist með opinberri umræðu, þar á meðal á netinu og samfélagsmiðlum.
„Við sjáum náttúrulega mikið til bara það sama og almenningur í landinu sér. Það er svona það sem er á yfirborðinu. Við reynum síðan að kafa undir það en við náttúrulega höfum séð,“ heldur aðstoðaryfirlögregluþjónninn áfram.
„Við höfum séð umræðu á netinu, við höfum séð vefsíður sem fara af stað og þar eru settar fram upplýsingar sem við vitum kannski ekki alveg hvað er á bak við og okkur finnst alltaf óþægilegt þegar við vitum ekki hverjir það eru sem standa á bak við dreifingu upplýsinga.“
Furðulegar vefsíður og falskir aðgangar
Finnbogi fer þó ekki nánar út í það hvaða reikninga eða vefsíður um ræðir.
Í vikunni vakti Morgunblaðið athygli á vefsíðunni ríkissjóður.is sem fjallar um meintan kostnað sem fylgi íslensku krónunni. Miðillinn tekur fram á að nafnið kynni að gefa til kynna að hann væri á vegum hins opinbera en haft er eftir Daða Má Kristóferssyni fjármálaráðherra að svo sé ekki.
Fyrirvari þess efnis birtist nú í síðuhaus vefsíðunnar. „Þetta er ekki opinber vefsíða. Ekkert hér gefur til kynna að vefurinn sé á vegum ríkissjóðs, ráðuneytis eða annarrar opinberrar stofnunar, og hver sá sem heldur því fram fer ekki með rétt mál. Lénið var einfaldlega laust og óskráð – enginn hafði gert tilkall til þess,“ er skrifað í síðuhaus vefsíðunnar en ekki kemur fram hver heldur vefsíðunni úti.
Í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga í maí vöktu svokallaðir „Viðreisnarbottar“ nokkra athygli en það virðist vera hjörð netþjarka sem dúkkaði upp í ummælakerfi undir Facebook-færslu frá forstjóra Vélags. Þar gagnrýndu þeir forstjórann og hlóðu jafnframt lofi yfir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra og formann Viðreisnar – gjarnan á bjagaðri íslensku.
Lögreglan hefur einnig fylgst með mögulegum gerviaðgöngum á samfélagsmiðlum.
„Og þá jafnvel reynum við að komast að því, ef þetta eru gerviaðgangar, hverjir eru á bak við þessa gerviaðganga. Eru það bara Íslendingar sem vilja koma skoðun sinni á framfæri án þess að vera undir nafni? Eða eru mögulega einhver erlend stjórnvöld þar á bak við eða einhverjir þrýstihópar eða annað?“ segir Finnbogi hjá greiningardeild.
Umferð netþjarka, eða svokallaðra „botta“, á samfélagsmiðlum hefur aukist verulega á síðustu árum.
Netvís, netöryggismiðstöð Íslands, hefur nýlega lagt af stað í herferð til að vekja almenning til vitundar um upplýsingaóreiðu á netinu í aðdraganda atkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið í ágúst, meðal annars hvað varðar svokallaða botta.
Netvís átti fyrr á árinu fund með fulltrúum Meta og TikTok um málið og hefur nú opnað sérstakan vef um upplýsingaóreiðu. Þar eru samfélagsmiðlanotendur hvattir til að tilkynna reikninga sem þeir gruna vera botta.
