Páll Vilhjálmsson skrifar:
Haldi Þorgerður Katrín utanríkis til streitu þjóðaratkvæði í þágu Viðreisnar verður hún að finna nýja dagsetningu á kosningunum og semja nýja spurningu.
Umsögn landskjörstjórnar um þjóðaratkvæðagreiðslu vegna ESB-umsóknar nánast útilokar að kosningar verði 29. ágúst. Landskjörstjórn sér misbresti á tímasetningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar og telur spurninguna ótæka sem á að leggja fyrir þjóðina.
Kosningadagur fyrir ESB-umsókn var af hálfu Þorgerðar Katrín og Viðreisnar hugsaður til að sem fæstir myndu greiða atkvæði. Hugmyndin var að sauðtryggir ESB-sinnar myndu skila sér á kjörstað á meðan allur þorri almennings léti sér fátt um finnast. Engar ytri ástæður eru fyrir sumarkosninga um ESB-umsóknina. Tímahrakið er ekki þjóðarinnar heldur ESB-sinna.
Landskjörstjórn telur ýmis vandkvæði á dagsetningunni. Erfitt geti verið að manna kjörstaði fyrir utankjörstaðaratkvæðagreiðslu yfir hásumarið, naumur tími sé til að útbúa kynningargögn og tryggja hlutlausa upplýsingagjöf. Það auki líkur á upplýsingaóreiðu og erlendri íhlutun í íslensk málefni (les: ESB). Flausturslegur undirbúningur þjóðaratkvæðagreiðslu rýri gildi niðurstöðunnar.
Spurningin sem á að leggja fyrir er lævís og undirförul rétt eins og dagsetningin. ,,Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?" Fyrir það fyrsta upplýsir spurningin ekki að viðræðum var slitið 2012. Fyrir fjórtán árum. Í öðru lagi er dregin fjöður yfir þá staðreynd að ESB-umsókn Íslands var afturkölluð 2015. Í þriðja lagi býður ESB ekki upp á viðræður aðeins aðlögunarferli. Ekki er hægt að sækja um viðræður við ESB, aðeins inngöngu í sambandið.
Umsögn landskjörstjórnar er háttvís og skrifuð í stjórnarráðsstíl. Eftir reifun á spurningunni er niðurstaða landskjörstjórnar
að betur kunni að fara á því að spurning sú sem lögð verði fyrir kjósendur í þjóðaratkvæðagreiðslu verði orðuð með opnari hætti þannig að í henni felist ekki afstaða til stöðu viðræðna Íslands við Evrópusambandið.
Landskjörstjórn segir að svarmöguleikar þeirrar spurningar sem lögð verður fyrir þjóðina, þegar búið er að semja hana, þurfi að vera hægt að svara með einföldu já eða nei. Til samanburðar eru svarmöguleikar spurningar Þorgerðar Katrínar eftirfarandi:
Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu
Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.
Umsögn landskjörstjórnar kippir stoðunum undan leiftursókn Þorgerðar Katrínar að sækja umboð fyrir ESB-aðlögun Íslands. Þingsályktunartillaga utanríkisráðherra þarf ítarlega og vandaða meðferð á alþingi þar sem undir er bæði tímasetning atkvæðagreiðslu og spurningin sem lögð verður fyrir kjósendur. Ákvæði kosningalaga um þjóðaratkvæði mæla fyrir að kosning geti hið fyrsta farið fram þrem mánuðum eftir samþykkt alþingis. Til að kosning fari fram 29. ágúst þarf alþingi að samþykkja þingsályktun 29. maí.
ESB-umsókn er stórpólitískt deilumál sem getur ekki farið hraðferð í gegnum þingið. Ekki á meðan Ísland er fullvalda og æðsta valdið í málefnum þjóðarinnar er í höndum alþingis.
