Kærunefnd jafnréttismála komst nýlega að þeirri niðurstöðu að brotið hefði verið á rétti konu sem ráðin var sem starfsmaður á leikskóla. Ráðningin var tímabundin en í kjölfar þess konan tilkynnti að hún væri barnshafandi var ráðningin ekki framlengd.
Konan var ráðinn á leikskólann haustið 2023 en hver rekstraraðili leikskólans er kemur ekki fram í úrskurði kærunefndar jafnréttismála en þó er þess getið að leikskólinn sé rekinn af einkaaðilum.
Gerður var ráðningarsamningur við konuna sem átti að gilda út árið 2023. Starfsheiti hennar samkvæmt ráðningarsamningi var „starfsmaður á deild + afmörkuð verkefni“, en starfsheiti skyldi miðast við starfsheitið háskólamenntaður starfsmaður í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Félags leikskólakennara.
Konan tillkynnti leikskólastjóranum í nóvember 2023 að hún ætti von á barni og skömmu fyrir jól það ár var henni tilkynnt að ráðningin yrði ekki framlengd. Konan sneri sér til Félags leikskólakennara sem minnti á ákvæði lagam um fæðingar- og foreldraorlof, um vernd gegn uppsögnum og skyldu til þess að rökstyðja uppsögn þungaðs starfsmanns. Rekstraraðili leikskólans vildi hins vegar meina að þar sem um tímabunda ráðningu hafi verið að ræða ættu þessi ákvæði ekki við og þungun konunnar hefði ekkert haft með það að gera að hún fékk ekki áframhaldandi ráðningu. Ekki bárust skýringar á því hvers vegna konan var ráðin tímabundið þótt að auglýst hefði verið eftir framtíðarstarfsmanni í starfið.
Af hverju?
Félag leikskólakennara lagði í kjölfarið fram kæru til kærunefndar jafnréttismála fyrir hönd konunnar. Konan tald iað ástæða þess að hún fékk ekki áframhaldandi ráðningu hafi annars vegar verið meðganga hennar og hins vegar veikindi henni tengd. Rekstraraðili leikskólans hafi ekki gert neina tilraun til þess að útskýra ákvörðun sína. Þá hafi enginn skriflegur rökstuðningur fylgt ákvörðuninni þrátt fyrir að formlega hafi verið óskað eftir honum.
Sagðist konan hafa talið miðað við starfsauglýsingu og samskipti sín við leikskólastjóra að um ótímabundna ráðningu hafi verið að ræða allt þar til að hún fékk skriflegan ráðningarsamning í hendurnar. Hún hafi hins vegar ekki mótmælt því þar sem hún hafi ekki talið sig vera í aðstöðu til þess. Henni hafi þá verið tjáð að ráðninin yrði fyrst tímabundin en síðan gerð ótímabundin. Því hafi það komið verulega á óvart að ráðningin hafi ekki verið framlengd.
Vildi konan meina að engar athugasemdir hefðu verið gerðar við störf hennar nema þá fjarvistir hennar vegna eigin veikinda og veikinda barns hennar en tekið hefði verið sérstaklega fram að það myndi ekki kosta hana starfið. Benti konan á að þetta væru lögmæt forföll samkvæmt lögum og kjarasamningi.
Voru í kæru konunnar færð ítarleg rök fyrir því að ólöglegt hefði verið að binda enda á störf hennar með þessum hætti.
Mannekla
Benti konan einnig á að á mannekla hafi verið á leikskólanum þegar henni var tilkynnt ákvörðun um að framlengja ekki ráðninguna. Hafi hún leitt til þess að loka þurfti deildum og senda börn heim. Mótmælti konan staðhæfingum um annað enda þyrfti varla að loka deildum ef um fullmannaðan leikskóla hafi verið um að ræða. Eftir að hennar ráðning var ekki framlengd hafi verið tilkynnt um ráðningu nýs starfsmanns á leikskólann.
Rekstraraðili leikskólans hélt sig fast við það að ekki hafi verið um uppsögn að ræða. Konunni hafi verið tilkynnt í ráðningarviðtali að ráðningin væri tímabundin þar sem starfið væri ætlað leikskólakennara en enginn með þá menntun hefði sótt um. Það væri ekki þörf á að segja fólki með tímabundna ráðningu upp störfum heldur væri eðlilegt að láta ráðninguna renna út væri ekki vilji þess að hafa viðkomandi áfram í starfi.
Konan hafi verið mikið fjarverandi og frést hafi af því að hún væri í öðru starfi. Ákveðið hefði því verið að láta ráðninguna renna út og leikskólinn hafi þar að auki verið fullmannaður. Engin mannekla hefði verið á starfstíma konunnar og þar sem stór hluti starfsfólks væri ungt fólk sem ráð mætti gera fyrir að muni á einhverjum tímapunkti vera fjarverandi vegna barneigna og/eða fæðingar- og foreldraorlofs hegði slíkt aldrei áhrif á ráðningar, starfskjör, eða vinnuskilyrði starfsfólksins. Vildi leikskólinn ekki meina að nýr starfsmaður hefði verið ráðinn í starf konunnar heldur hafi viðkomandi verið fluttur af annari deild á leikskólanum.
Lögbrot
Kærunefnd jafnréttismála tekur undir það í sinni niðurstöðu að ekki felist í synjun um framlengingu tímabundinnar ráðningar uppsögn úr starfi. Öðru máli kunni að gegna þegar atvinnurekandi synji starfsmanni um áframhaldandi ráðningu en ráði eða feli öðrum starfsmanni að sinna sama eða sambærilegu starfi. Við þær aðstæður kunni slík synjun að falla undir almennt bann við því að mismuna umsækjendum við ráðningu í starf í skilningi laga um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna.
Nefndin segir það óumdeilt að konunni hafi verið synjað um áframhaldandi ráðningu þegar tímabundinn ráðningarsamningur hennar rann sitt skeið. Þá liggi fyrir að hún hafi tilkynnt um meðgöngu sína áður en henni var gerð munnlega grein fyrir þeirri ákvörðun að framlengja ekki ráðninguna. Í gögnum málsins sé jafnframt að finna tölvupóst þar sem tilkynnt var um starfslok konunnar um áramót sem og að nýr starfsmaður, sem hefði verið sumarstarfsmaður, myndi hefja störf á sömu deild eftir áramótin.
Nefndin fellst því á að konan hafi leitt líkur að því að fæðingar- og foreldraorlof eða aðrar aðstæður tengdar meðgöngu og barnsburði hafi haft áhrif á þá ákvörðun að framlengja ekki ráðningu hennar. Rekstraraðili leikskólans hafi hins vegar ekki lagt fram nein gögn til að sanna það að eitthvað hafi verið athugavert við störf konunnar.
Nefndin segir ósamræmis gæta í þeim svörum rekstraraðila leikskólans að ákvörðun hans um að framlengja ekki ráðningu konunnar hafi byggst öðrum þræði á því að leikskólinn hafi í raun verið fullmannaður og því að í framhaldinu hafi verið ráðinn starfsmaður sem tók við starfi konunnar. Þá liggi ekkert fyrir í málinu til stuðnings staðhæfingu um að viðkomandi starfsmaður hafi upphaflega verið ráðinn í afleysingar en hafi síðar verið fluttur til í starfi.
Niðurstaðan er því sú að rekstraraðili leikskólans hafi ekki fært sönnur á að önnur sjónarmið en þungun konunnar hafi ráðið för þegar ákveðið var að framlengja ekki ráðningu hennar. Þar af leiðandi hafi rekstraraðilinn gerst brotlegur við lög um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna.
