Árið 2025 var það hlýjasta hér á landi frá því að mælingar hófust. Hiti var yfir meðallagi í átta af tólf mánuðum ársins og í heildina tekið 1,1 gráðu yfir meðalhita á 30 ára viðmiðunartímabili, 1990 – 2020.
Fleiri hitamet voru sett þetta ár. Þannig var maí í fyrra sá hlýjasti sem mælst hefur og hiti fór yfir 20 gráður tíu daga í röð. Hlýjast varð á Egilsstöðum, þar sem hitinn fór í 26,6 stig, hærra en nokkru sinni hafði mælst í maí hér á landi.
Júlí var líka sérlega hlýr og jafnaði rúmlega 90 ára gamalt hitamet fyrir júlímánuð, í ágúst fór hitinn á Egilsstöðum hátt í 30 stig, eða nákvæmlega 29,8 stig, sem er mesti hiti sem mælst hefur á landinu í hátt í áttatíu ár og á aðfangadag fór hiti í 19,8 gráður á Seyðisfirði – hætta en nokkru sinni í desember. Og svona mætti áfram telja.
Fjallað var um hlýindin hér á landi og í Evrópu allri í Speglinum á mánudag. Hlusta má á þá umfjöllun í spilaranum hér að neðan eða lesa hana áfram þar fyrir neðan.
Óvenjulegt en varla óvænt
Þetta var vissulega óvenjulegt, en ekki að sama skapi óvænt. Árið í fyrra var jú þriðja hlýjasta árið á Jörðinni frá því að mælingar hófust, aðeins 0,13 gráðu kaldara en metárið 2024 og 0,01 gráðu frá næst-hlýjasta árinu, 2023 - og það ellefta í óslitinni röð ellefu hlýjustu ára veðurmælingasögunnar. Að auki var yfirborðshiti sjávar í og umhverfis Evrópu í hæstu hæðum í fyrra, en snjókoma langt undir meðallagi. Allt þetta þrátt fyrir að hlýlegt loftslags- og hafstraumafyrirbærið El Niño hafi vikið fyrir hinni kuldalegu systur sinni, La Niña, vestur í Kyrrahafi.
Og enn er ónefnd hin svonefnda norræna hitabylgja sem gekk yfir stóran hluta Skandinavíu og langt norður fyrir hana. Í henni fór lofthiti upp fyrir 30 gráður norðan heimskautsbaugs þrettán 13 daga í júlí og olli óvenjumiklum og langvinnum hitum í nánast allri Evrópu, með tilheyrandi þurrkum og skógar- og gróðureldum.
Sjóðandi heit Norðurlönd
Hlýindin hér á landi voru sem sagt í takt við það sem var að gerast austur á meginlandinu, ekki síst hjá frændum okkar og vinum í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, þar sem sannarlega er hægt að tala um að hitabylgja hafi gengið yfir. Þannig mældist yfir þrjátíu stiga hiti í Finnlandi í þrjár vikur samfleytt. Þetta er lengsta hitabylgjan í skráðri sögu slíkra fyrirbæra í Finnland, og helmingi lengri en sú næstlengsta.
Svo þungt lagðist þessi ógnarhiti á fólk í norðanverðu Finnlandi að skautahallir voru opnaðar sérstaklega fyrir almenning að kæla sig í. Ein þeirra, skautahöllin í Joensuu í Norður-Karelíu, vinabæ Ísafjarðar, var ekki opnuð fyrr en á 20. og næst síðasta degi hitabylgjunnar, en síðdegis þann dag fór hitinn í 32,6 gráður á flugvellinum í Oúlu. Þetta var gert að beiðni heilbrigðisyfirvalda, þar sem bráðamóttakan á spítala bæjarins var yfirfull af fólki sem leitaði sér aðstoðar og aðhlynningar vegna hitans.
Hlýnun Evrópu tvöfalt hraðari en meðalhlýnun Jarðar
Evrópa er sú heimsálfa sem hefur hlýnað mest og hraðast síðustu ár og áratugi. Frá 1980 hefur hún hlýnað tvöfalt hraðar en heimsmeðaltalið, og frá 1990 hefur hún hlýnað um rúmlega hálfa gráðu á áratug. Í Parísarsamningnum er miðað við að reyna að halda hnattrænni hlýnun innan við 1,5 gráðum frá meðalhita Jarðar fyrir iðnbyltingu.
Hlýnunin er þegar orðin um 1,4 gráður í heiminum öllum, að meðaltali. Evrópa hefur hins vegar hlýnað um tvær og hálfa gráðu. Og því norðar sem haldið er í álfunni, þeim mun hraðari er hlýnunin. Dæmi um það er Svalbarði, þar sem hlýnunin er þrisvar til fjórum sinnum hraðari en meðaltalið í Evrópu.
Milljón hektarar skógar og gróðurlendis brunnu
Hlýindin í fyrra voru þó alls ekki bundin við norðrið. Skæðir hitar sviðu lönd og lýði víðast hvar í álfunni og sköpuðu kjöraðstæður fyrir skógar- og gróðurelda, sem loguðu sem aldrei fyrr. Yfir milljón hektarar evrópsks gróðurlendis urðu eldi að bráð í fyrra, nær fimm prósentum meira en 2017, sem áður var versta gróðureldaár sem áreiðanlegar heimildir ná yfir.
Íberíuskaginn - Spánn og Portúgal - fóru verst út úr eldunum. Þar var vorið vætusamt og sprettan eftir því góð - en skraufaþurrar hitabylgjur sumarsins breyttu nýgræðingnum fljótt í mikinn og góðan eldsmat. Spánn fór sérstaklega illa út úr þessu mikla hita- og eldasumri, þar brunnu nær fjögur hundruð þúsund hektarar af skógi og gróðurlendi.
Bráðnun jökla og hlýnun sjávar
Í norðanverðri álfunni héldu jöklar alstaðar áfram að hopa, líka hér á landi. Reyndar hopuðu þeir hlutfallslega hvergi meira í Evrópu en einmitt hér, þar sem massatap jökla var það næst mesta frá upphafi mælinga. Grænlandsjökull missti þó enn meiri massa, eins og lög gera ráð fyrir, enda margfalt stærri en allir jöklar Evrópu til samans.
Vísindamönnum reiknast til að um 139 gígatonn af grænlenskum jökulís hafi bráðnað á síðasta jökulári og hækkað yfirborð sjávar um svo sem hálfan millimetra.
En þrátt fyrir þessa innspýtingu af ísköldu jökulvatni hélt uppsjór í og umhverfis Evrópu áfram að hitna og náði methita, fjórða árið í röð. Öflugar hitabylgjur greindust í um 86 prósentum uppsjávar og í rúmum þriðjungi hans urðu ýmist alvarlegar eða mjög alvarlegar hitabylgjur. Og enn heldur sjórinn áfram að hlýna hér við land, þar sem nýjasta rannsókn Hafrannsóknastofnunar leiddi í ljós að vetrarhiti sjávar hér við land hefur aldrei verið hærri en nú.
Meira af því sama framundan?
Fátt bendir til þess að lát verði á hlýnuninni í bráð. Þvert á móti bendir flest til þess að öflugur og hlýlegur El Niño sé í uppsiglingu og taki við af hinni kuldalegu La Niña, sem sá heiminum fyrir tiltölulega svölum vetri. Gangi það eftir má allt eins reikna með að 2025 detti niður í fjórða sætið yfir hlýjustu ár Jarðar. El Niño var jú einmitt sérlega öflugur metárið 2024.
