Geir Ágústsson skrifar:

Orðið „óíkófóbía“ er nokkuð sem þarf mögulega að finna góða íslenska þýðingu á því það lýsir svo vel ýmsu í samfélagsumræðu okkar og hreinlega samfélaginu sjálfu. Ég finn það hvergi skilgreint í orðabók (enda frekar nýlegt orð) en lauslega þýðir það ýmist ótti við eigin daglega veiruleika og heimili eða hatur á eigin samfélagi, menningu og heimili. Það er síðari merkingin sem situr í mér.

Í sumar verður stórmyndin Odyssey frumsýnd. Hún byggir á fornri sögu um heimferð grísks konungs þar sem hann mætir skrímslum og göldrum og kemst í miklar ófarir. Eða eins og myndinni er lýst á einum stað:

Ódysseifur, hinn goðsagnakenndi gríski konungur Íþöku, leggur í langa og hættulega heimferð að Trójustríðinu loknu. Sagt er frá viðureignum hans við goðsagnaverur á borð við kýklópann Pólýfemos, sírenurnar og seiðgyðjuna Kirku.

Meðal sögupersóna er Helena hin fagra sem var svo fögur að menn lögðu allt undir til að heilla hana. Henni var upprunalega lýst sem konunni með fölu handleggina en að öðru leyti ekki mjög nákvæmlega enda sennilega með húð- og hárlit af sama tagi og annað fólk á þessu svæði á þessum tíma.

Með öðrum orðum: Hvít kona.

Eins og Mjallhvít sem er bókstaflega nefnd eftir húðlit sínum.

Og hvað með það? Hvaða máli skiptir húðlitur Helenu hinnar fögru og Mjallhvítar?

Í raun engu, frekar en húðlitur Ronald Reagan, Barack Obama og Martin Luther King, en hugleiðum samt aðeins hver viðbrögðin yrðu ef kvikmynd um Obama væri í bígerð og viðræður langt komnar við Matt Damon eða Ben Affleck um að leika sjálfan Obama. Allt í góðu, ekki satt? Þeir eru prýðilegir leikarar sem gætu komið ræðum og orðum Obama vel til skila, ekki satt? Leikstjórinn gæti sagt að hann hafi dregið úr áherslum á raunveruleikann og upphaflega sögusviðið til að finna besta leikarann til að skila krafti og ræðuhæfileikum fyrrverandi forsetans til skila.

Nei, auðvitað yrði allt brjálað ef Obama yrði leikinn af öðrum en þeldökkum leikara. 

En við segjum ekkert þegar Helena hin fagra og Mjallhvít eru leiknar af brúnum og þeldökkum konum, og þegar besti stríðsmaður fornaldar, Akkilles, er leikinn af horuðum einstakling þar sem kynið hefur verið eitthvað á reiki.

Er þetta óíkófóbían að verki? Við einfaldlega getum ekki lengur ráðið hvíta leikara sem passa í útliti og atgervi við upprunalegu söguna - nema auðvitað að það sé vondi kallinn eða vonda nornin. Aðrir eru orðnir brúnir eða dökkir og meira að segja sjálf Mjallhvít er orðin moldarhvít ef svo má segja og grísk prinsessa orðin að Kenýamanni.

Og ef leikstjórinn fer svona illa með það sem blasir við með berum augun - ígildi þess að ráða Matt Damon til að leika Barack Obama - hvernig fer hann þá með upprunalegu söguna að öðru leyti? Er hún kannski orðin einskis virði og leikstjórinn einfaldlega að segja einhverja allt aðra sögu, en með sama titli? Gott og vel, ef frá því er heiðarlega sagt, en ekki ef menn eru að búast við góðri endurgerð á sögu sem hefur lifað í þúsundir ára og þótt alveg ágæt eins og hún var, þar til nýlega.

Orðið „óíkófóbía“ þarf sem sagt á þýðingu að halda. Það er einhvers konar andlegt ígildi sjálfsónæmis eða alnæmis þar sem frumur líkamans ráðast á hýsil sinn. Eigum við að segja sjálfsfælni, menningarfælni eða heimilisfælni? Eða hvað?