Fyrsta skotið gleymist seint. Hjá mörgum okkar aldrei. Í dag finnst okkur það kannski dálítið kjánalegt, enda eru forsendurnar sem ung gelgja gefur sér fyrir aðdráttarafli sjaldnast þær sömu og við vinnum með síðar á ævinni. Á þeim aldri þarf stundum ekki meira en flotta peysu, fallegt bros eða afburðahæfni með jójó.
En í þessari fyrstu hrifningu felast upplýsingar. Gögn um hið mannlega ástand og gildin sem ríkja hverju sinni. Hvaða eiginleika samfélagið umbunar og hvaða hegðun fær að njóta aðdáunar. Við lærum snemma hvað telst aðlaðandi í samfélagi manna; snyrtimennska, húmor, sjálfstraust, kurteisi, sveigjanleiki, hæfileikinn til að lesa í aðstæður og láta öðrum líða vel í kringum sig.
Þessi gildi þróast vissulega og taka breytingum með tímanum, þó við tökum öll einhver hliðarspor á leiðinni. Hliðarspor í formi Stuart Townsend sem Lestat í Queen of the Damned, svo dæmi sé tekið. En heilt yfir hallast flest samfélög að því að meta eiginleika sem tengjast lífskrafti, forvitni og félagslegri hæfni, sama hvernig tískan eða tónlistarsmekkurinn breytist.
Samhliða þessu hefur myndast sérstök tegund samfélagslegs kapítals í kringum aðdráttarafl. Fólk sem nær tökum á ákveðinni ímynd nýtur athygli og áhrifa. Það birtist í fjölmiðlum, sýnir inn á heimili sín, deilir útlitsráðum og uppskriftum. Sú athygli umbreytist síðan auðveldlega í atvinnu, samning við vörumerki eða pólitískt vægi.
Á Íslandi verður þetta sérstaklega sýnilegt. Hér fljóta fagurfræði, félagslegt klifur og pólitík oft saman án þess að við tökum sérstaklega eftir því. Kannski er það þess vegna sem tónninn í kosningabaráttu síðustu vikna hefur vakið hjá mörgum ákveðna ónotatilfinningu.
Skyndilega virðist félagslegt aðdráttarafl ekki lengur byggjast á víðsýni, húmor eða menningarlegri forvitni, heldur lokun. Þjóðernishyggju. Tortryggni. Ótta við annað fólk.
Það er eitthvað djúpt and-erótískt við þá afstöðu. Því rasismi byggir á þrengingunni; lönguninni til að minnka heiminn, loka honum og hreinsa hann af hinu óþekkta. Samhliða því fylgir gjarnan tortryggni gagnvart listum, tilraunamennsku, hinsegin fólki, fjöltyngi, nýjum áhrifum og öllu því sem gerir samfélög lifandi og óreiðukennd á áhugaverðan hátt. Fræin sem hjálpa okkur að þroskast.
Sé sjónum beint að menningunni sést þetta skýrt. Ástarsögur, hvort sem þær birtast í bókum, kvikmyndum eða sjónvarpi, snúast sjaldnast um fólk sem hræðist heiminn. Hetjurnar eru yfirleitt forvitnar manneskjur sem hætta sér út fyrir landamæri, læra ný tungumál, ferðast, elska fólk sem er öðruvísi en þær sjálfar eða neyðast til að endurskoða eigin hugmyndir um lífið. Þær eru sjaldan lokaðar verur sem verja öllum sínum tíma í að óttast hið nýja og framandi.
Kannski er það vegna þess að forvitni og lífskraftur eru í eðli sínu aðlaðandi eiginleikar. Ekki bara kynferðislega heldur samfélagslega. Það kviknar í okkur í kringum fólk sem er opið gagnvart heiminum. Fólk sem vill skilja meira, sjá meira og finna meira.
Andstæðan er manneskjan sem lokar sig af. Sem sér hættu í fjölbreytileikanum, fyrirlítur hið ókunna og vill helst minnka heiminn niður í eitthvað þröngt, „hreint“ og fyrirsjáanlegt.
Þessi afstaða kann að veita tímabundna öryggiskennd, en hún er logandi í fátækt. Að lokum verður hurðin sem við læsum til að halda heiminum úti svo þung að við eigum sjálf erfitt með að komast út.
Ég bið kjósendur því um að kjósa sig ekki inn fyrir þá hurð. Og gleyma því ekki, í guðanna bænum, hvað rasisminn er innilega ósexí.
