Kannski muna einhver eftir því þegar Heimildin birti heilmikið efni frá Gasa í tveim tölublöðum í maí á síðasta ári, 16. og 22. maí, með viðtölum og textum eftir fólk úr þjóðarmorðinu miðju. Þar sagði einstæða móðirin Israa Saed sögu sína. Hún á þrjár dætur en maður hennar varð innlyksa erlendis, því hann var að leita sér lækninga utan Gasa þegar stríðið brast á. Hér er saga Israa. 

Stelpurnar hennar heita Sama, 13 ára, Ghena 8 ára og Hala 4 ára, miklir og líflegir snillingar sem kunna heilu kaflana úr Kóraninum. Það er ekki víst að fólk átti sig á því að ástandið á Gasa hefur ekki skánað mikið þó að svokallað vopnahlé hafi komist á. Síðan hafa yfir 1000 manns verið drepin, þar af mikill fjöldi barna. Rétt er að nefna að nú er nýkomin út skelfileg skýrsla á vegum Sameinuðu þjóðanna um markviss barnamorð ísraelskra hermanna á Gasa, fjöldi myrtra barna er kominn yfir 20.000. Landamærin eru harðlokuð og harkaleg stjórn á því hvað inn kemst af hjálpargögnum, lyfjum og matvælum. Heilbrigðiskerfið er í rúst og alvarlegir sjúkdómar grassera. Barnamorðingjaherinn þrengir svo að fólkinu á þessu svæði, sem var talið eitt hið þéttbýlasta í heimi, að nú segjast þeir ráða yfir 70 prósent svæðisins. Fólkinu hefur sem sagt verið þjappað saman á 30 prósent af svæðinu og Friðarráðið svokallaða sem Trump riggaði upp hefur enn uppi áform um að hreinsa svæðið af fólki og hefja einhvers konar gullstrandaruppbyggingu. 

Nú hefur Israa Saed skrifað átakanlega lýsingu á núverandi ástandi á Gasa sem hér fylgir á eftir. Hana langar líka til að kynnast fleira fólki á Íslandi. Hún er dugleg að birta lýsingar frá degi til dags á fésbókarsíðu sinni.

Mynd: AFP

Þjáningunum lýkur aldrei 

Hér á Gasa, þar sem þjáningum lýkur aldrei og stríðið heldur áfram þrátt fyrir að fullyrt sé að því sé lokið, þagna hljóð herflugvéla og njósnaflugtækja aldrei á himninum. Flugskeyti sprengja áfram heimili, tjöld og líkama saklausra barna, kvenna og karla. Um nætur heyrast skelfilegar sprengingar óralangar leiðir. Þetta magnar andrúmsloft ótta, angistar og óvissu meðal fólksins. 

Á markaðinnGhena og Hala á asnakerru á leið á markað með móður sinni. Ferðin var löng og erfið.

Eins og þið mörg vitið, hef ég oft talað um þann stöðuga sársauka sem við búum við. Því miður hefur það ekki breyst og það er margt sem heimurinn veit kannski ekki um: Uppsöfnun sorps á götunum, dreifing sjúkdóma og skaðleg nagdýr og skordýr. Lyf skortir og nær ómögulegt er að komast í læknismeðferð erlendis. Fjöldi sjúklinga bíður í örvæntingu eftir að landamærin opnist í von um læknishjálp erlendis en mörg deyja meðan þau bíða. Opnun landamæranna átti að vera eitt af aðalatriðunum í því samkomulagi sem kynnt var en það loforð hefur ekki verið uppfyllt.

Í þraupíndu heimalandi mínu eru mörg vandamál sem umheimurinn veit varla af. Eldsneyti og bensín er aðeins fáanlegt í mjög takmörkuðu magni, fyrst og fremst fyrir alþjóðlegar stofnanir. Venjulegt fólk fær slíkt sjaldan og þá er verðið óheyrilega hátt. Við munum varla eftir eðlilegum samgöngum. Annað hvort göngum við langar leiðir eða notum dráttardýr með kerrur, asna eða hesta. Eyðilegging innviða tefur fyrir öllu. Vegir eru skemmdir, brotnir upp og undir húsarústum. Ryk fyllir loftið og sest í lungun.

Erfiðleikarnir birtast í ýmsum myndum. Skortur er á reiðufé. Peningar og seðlar hverfa úr umferð sem veldur fjárhagskröggum og spennu hjá fólki. Mest öll peningaskipti fara nú fram í bönkum. Slæmt netsamband og lélegt bankakerfi valda því að allt er flókið og hægfara. Greiða þarf háar þóknanir þegar reiðufé er tekið út.

Að stofna heimili?

Mjög erfitt er fyrir ungt fólk að giftast og stofna heimili. Kostnaður við giftingu hefur stóraukist frá því fyrir stríð. Jafnvel allra nauðsynlegasti undirbúningur krefst verulegra fjármuna. Til dæmis gæti brúðguminn viljað útvega einfalt skýli og baðherbergi en hvort tveggja er óheyrilega dýrt. Einn stakur vatnstankur gæti kostað 600 dollara og smíði hóflegs timburskýlis um 1.500 dollara vegna þess að erfitt er að ná í byggingarefni sem er dýrt. Nú skortir brúðkaupssali því svo mikið af innviðum hefur verið lagt í rúst. Farið er að byggja þá úr timbri og málmi. Efniviður sem áður var nóg af er nú fágætur og dýr. Því blasir við ungum manni sem langar að kvænast óheyrileg fjárhagsbyrði aðeins af því að útvega brýnustu nauðsynjar og halda hóflegt brúðkaup.

Jafnvel smávægilegur búnaður á borð við einfaldan og lítinn baðherbergisklefa með vatnstanki, krana og salerni getur kostað mörg hundruð dollara. Þetta er veruleiki sem fólk utan Gasa áttar sig ekki á. Ég segi þetta ekki bara til að upplýsa um verðlag heldur til að útskýra hve erfitt er að lifa undir svo erfiðum kringumstæðum. 

Skortur á öllu 

Annað stórvandamál er stjórn á vörum sem fluttar eru inn og út frá Gasa. Nær öll svið daglegs lífs gjalda takmarkana á brýnustu nauðsynjum, mat, lyfjum, lækningavörum og öðrum torfengnum nauðsynjum. Það er verst fyrir sjúklinga í mikilli þörf.

Mikið af matvörunum sem komast á hverfismarkaðina eru frosnar vörur sem hafa lengi verið í geymslu og eru jafnvel farnar að skemmast. Ferskar vörur eru mjög sjaldséðar.

Takmarkað framboð er á búnaði eins og sólarrafhlöðum, olíu, rafgeymum, varahlutum í ökutæki, pípulagningarefni og byggingarvörum. Þessi skortur veldur auknum erfiðleikum fyrir fjölskyldur sem reyna að enduruppbyggja líf sitt og sjá fyrir daglegum þörfum. 

Stöðugt álag

Allir þessir erfiðleikar hafa aukið félagslegt og fjárhagslegt álag. Stöðugt erfiði í daglegu lífi leggur ofurþungar byrðar á herðar einstaklinga og fjölskyldna. Þorri fólks er andlega örmagna. Það reynir bara að komast af frá degi til dags, oft án orku eða tækifæris til að ná að gera nokkuð sem máli skiptir. Daglegt líf er stöðug hringrás strits: sækja vatn, hlaða farsíma og rafhlöður, ganga langar leiðir á markaði í leit að brýnustu nauðsynjum. Hvert verkefni útheimtir verulega áreynslu, er erfitt og tilfinningalega lýjandi. 

Mér finnst mjög dapurlegt að skrifa þetta um heimaland mitt. Ég er leið yfir því sem hefur dunið á okkur, að tapa heimilum okkar, heilu hverfunum, og heilum samfélögum. Sumar borgir og svæði hafa verið lögð svo gjörsamlega í rúst að aðeins eru eftir minningar um staði sem áður voru fullir af lífi og merkingu fyrir íbúana. 

Það er þó enn sársaukafyllra að vera svipt grundvallarmannréttindum og nauðsynjum til að geta lifað mannsæmandi lífi. Líf okkar hefur orðið ótrúlega erfitt, og frumstætt að mörgu leyti. Við lifum á 21. öld, öld tækniframfara og nýjunga en hér er sú grunnþjónusta ófáanleg sem fólki þykir sjálfsögð um víða veröld. 

Vatn og rafmagnsleysi

Þegar kemur að vatni og rafmagni verður sagan enn lengri og erfiðari. Ímyndið ykkur að lifa árum saman án þess að hafa traustan aðgang að rafmagni. Fjölmargar fjölskyldur hafa ekki haft neitt rafmagn mjög lengi. Oft er erfitt að ná í nægjanlegt magn af vatni og áhyggjur af gæðum þess eru daglegt brauð. Þessir erfiðleikar hafa valdið ómældum heilsufarsvanda.

Ljósgjafar eru oft takmarkaðir við litla rafhlöðulampa sem veita aðeins lágmarksbirtu. Þessi ljós eru skárri en algjört myrkur en þó of mikil áreynsla fyrir augun og koma að litlu gagni um langar dimmar nætur. Skortur á nægjanlegu ljósi er sérstaklega erfiður fyrir börnin, það eykur ótta þeirra og óöryggi. 

Vinir mínir, hvernig getur nokkur þjóð þolað slíkar aðstæður svo lengi? Hvernig geta fjölskyldur lifað án rafmagns og heilnæms vatns, sem eru undirstaða nútímalífs? Rafmagn er lykilatriði fyrir menntun, boðskipti, heimilisstörf, vatnsveitu, rekstur fyrirtækja og ótalmargt annað í daglegu lífi. Vegna þess að ekki er til rafmagn eru engir ísskápar svo matur skemmist fyrr. Í sumarhitum sem stenst ekkert hitann og allt skemmist um leið. 

Samt hefur fólk orðið að aðlagast með tímanum, lært að skapa valkosti hvar sem það er mögulegt, sama hve ófullkomnir þeir eru. Fólk hefur óvenjulega hæfileika til aðlögunar í erfiðleikum en það léttir ekki byrðarnar þegar þarf að lifa við það alla daga. 

Í rafmagnsleysinu er eitt það erfiðasta í daglegu striti að þvo föt. Fjölmargar fjölskyldur hafa neyðst til að þvo þvotta sína með höndunum í plastbölum sem fylltir eru af vatni. Þetta er líkamlega mjög krefjandi og veldur hræðilegu álagi á hendur, handleggi og bak. 

Erfiðið er jafnvel enn verra yfir vetrartímann þegar þarf að þvo þungar og þykkar flíkur. Teppi og þykkan vefnað þarf að þvo án þvottavéla og þurrkara. Ímyndið ykkur hvernig það er að lyfta gegnblautum flíkum, skrúbba þær í höndunum, skola þær aftur og aftur og vinda, og síðan bera þær þangað sem hægt er að þurrka þær. Með tímanum leiðir þetta erfiði til ofþreytu, sársauka og líkamlegrar örmögnunar. 

Þetta er aðeins eitt dæmi um þá margvíslegu erfiðleika sem fólk þarf að ganga í gegnum frá degi til dags. Listinn er miklu lengri og verður varla tjáður í orðum. 

Hala

Matreiðsla yfir opnum eldi

Ég er bara venjuleg manneskja og er farin að þjást af djúpri þreytu vegna þessa sára veruleika. Hver dagur rennur upp með sínum áskorunum, eins og þeirri grundvallariðju að útbúa mat. Eldamennska hefur orðið enn eitt erfitt verkefni vegna þess að aðgangur að eldunargasi er takmarkaður. Af þeim sökum neyðast margar fjölskyldur til að elda yfir opnum eldi sem skapar þeim nýja erfiðleika. Reykurinn getur verið óþægilegur fyrir augu og lungu og það er stöðugt strit að halda eldinum lifandi. Þau tímabil þegar gas er fáanlegt er magnið yfirleitt takmarkað og endist bara stutt, sem neyðir fjölskyldur til að snúa sér aftur að því að nota eldivið til matseldar. 

Það er ekki bara líkamlega erfitt að matreiða yfir eldi heldur einnig dýrt. Eldiviðurinn getur verið dýr og erfitt að ná í hann. Því er matseldin daglegt strit en ekki rútína. Oft fækkar fólk máltíðum dagsins af því að matseldin tekur tíma, eldivið, fyrirhöfn og þarf nægilega birtu. Jafnvel hversdagsleg heimilisstörf verða flókin við þessar aðstæður. 

Allt þetta kann að virðast léttvægt en þegar það safnast saman birtist hversdagslegur veruleiki í endalausu auknu striti. Hvert smávægilegt viðfangsefni kallar á aukið erfiði, meiri tíma og þolgæði, í stöðugri baráttu. 

Vinir mínir, eins og ég hef lýst, eru þjáningarnar hér hrikalegar og þeim linnir ekki. Þótt öðru sé haldið fram annarsstaðar, hafa erfiðleikar sem fólk þarf að takast á við ekki horfið. Mörg svið mannlífsins eru ofurþreytandi og þurrka mann upp tilfinningalega. Oft er fólk fullkomlega yfirkomið undir þunga aðstæðnanna og hugleiðir hve lengi það geti lifað áfram undir þessum kringumstæðum. 

Jafnvel einföldustu verkefni, eins og að fara á markaðinn og kaupa brýnustu nauðsynjar, geta orðið erfiðar og lýjandi ferðir. Það getur verið mjög löng gönguferð að komast á áfangastað, eða leit að flutningi. Eyðilegging vega, gatna og innviða hefur breytt hverdagslegum ferðum í verulega áskorun sem getur tekið allan daginn. 

Jafnvel þegar tilteknar aðstæður batna er lífið enn fjarri því að vera eðlilegt. Margar fjölskyldur þurfa enn að horfast í augu við skort á traustu húsnæði og grunnþjónustu sem annarsstaðar telst sjálfsögð. Óteljandi fjöldi fólks hefur misst heimili sín, afkomu, og mikið af því sem áður gaf lífi þeirra merkingu og þægindi. 

Sársauki og vonleysi

Kannski er erfiðasti missirinn sá að tapa voninni um eðlilegt líf. Margt fólk heldur áfram bara vegna þess að lífið verður að halda áfram. Þau vakna hvern dag, ekki vegna þess að aðstæður hafa batnað, heldur af því að þau hafa ekkert val. Undir þessari þrautseigju liggur djúpstæð, tilfinningaleg örmögnun, eftir erfiðleika, óvissu og missi árum saman. 

Sárin sem þessi tími skilur eftir sig eru áfram opin. Fjölskyldur bera með sér sársaukann eftir að hafa misst ástvini, heimili, minningar og tækifæri. Sálrænar afleiðingar þessarar reynslu eru ómælanlegar en hafa samt áhrif á alla þætti daglegs lífs. 

Fólki finnst að þjáningunum hafi ekki lokið í raun. Óttinn, kvíðinn og óvissan sem hafa mótað daglegt líf svo lengi halda áfram að hafa áhrif á hvernig fólk hugsar, skipuleggur og lifir. Fyrir þau sem reyna þetta á sjálfum sér eru áskoranirnar til staðar á hverjum degi, og hafa ekki aðeins líkamleg áhrif, heldur einnig tilfinningaleg og félagsleg. 

Þrátt fyrir allt heldur fólk þó áfram að leita að augnablikum vonar, reisnar og þrautseigju. Þau halda áfram að styðja hvert annað, hugsa um fjölskyldur sína, og reyna að halda í mennsku sína í aðstæðum sem jafnvel gera einföldustu hliðar lífsins erfiðar. 

Ghena

Sjúkrahúsin

Að lokum vil ég ræða þjáningar fólks á sjúkrahúsum. Ástæðan er sú að ég þurfti að fara á spítala með móður minni eftir að hún brotnaði á hægri handlegg og fæti. 

Veruleiki spítalanna er sársaukafullur og ömurlegur og þar gerist örugglega margt sem fáir vita um. Spítölum er ætlað að meðhöndla sjúklinga, veita nauðsynlega meðferð og framkvæma aðgerðir á sjúklingum eins fljótt og hægt er til að bjarga lífi þeirra. En því miður er það sem gerist hér á Gasa ólíkt sjúkrahúsum annarsstaðar í heiminum. Spítalana skortir flest af því allra mikilvægasta og lyf vantar til að endurlífga sjúklinga og lina þjáningar þeirra. Aðgerðir eru bókaðar á biðlista. Sjúklingur gæti dáið á meðan hann bíður og það gerist raunverulega. 

Spítalabyggingarnar hafa ekki nægilegt stofupláss til að taka við miklum fjölda sjúklinga, særðum og öðrum. Ég sá fjórar sjúkrastofur sem hver hefur sex sjúklinga, samtals 24 sjúklinga og þau sem fylgja þeim. Þau þurfa að deila einu baðherbergi sem er algjörlega ónothæft.

Staðan hér á sjúkrahúsunum er hörmuleg og skelfileg, með hundruðum meiðsla og sjúkdómstilfella. Enginn getur gert sér í hugarlund hvað gerist hér. Þú slasast, beinbrotnar eða verður fyrir byssuskoti og ferð á spítala og kemst að því að þar er ekki neitt til neins. Engar ruslafötur, engin tjöld til að skýla sjúklingunum fyrir brennandi sólinni, ekki einu sinni loftræsting eða almennileg þrif. 

Móðir mín brotnaði bæði á handlegg og fæti á sunnudegi og sett var bráðabirgðagifs á hana því ekki var hægt að gera aðgerð á henni fyrr en á þriðjudegi. Ekkert kvalastillandi var til nema paracetamol. Þegar hún kom úr aðgerðinni var ekki einu sinni til rúm að liggja í vegna þess að spítalinn var svo hrikalega ofsetinn. 

Staða spítala okkar er ömurleg og enginn tekur eftir því. Sjúklingar deyja fyrir augum fjölskyldna sinna vegna skorts á heilbrigðisþjónustu og ekki er hægt að flytja sjúklinga úr landi. Hvaða óréttlæti er þetta? Hvaða óréttlæti er það að svipta fólk grundvallarrétti til heilbrigðisþjónustu? 

Hvar ertu heimur, sem lætur þetta gerast fyrir augunum á þér? Hve lengi muntu þegja? Líf okkar er sársaukafullur veruleiki sem engin manneskja ætti að þurfa að þola.