Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS) telja að kolefnisgjald á fiskiskip hafi ekki skilað þeim loftslagsávinningi sem stefnt var að og að það grafi undan samkeppnishæfni Íslands. Hildur Hauksdóttir, sérfræðingur SFS í umhverfismálum, segir það litlu breyta að gjaldið hækki minna en gert var ráð fyrir upphaflega í fjárlagafrumvarpi.
Það grafi fremur undan samkeppnishæfni íslensks sjávarútvegs gagnvart erlendum keppinautum.
SFS birti í dag greiningu þar sem Ísland er sagt sér á báti hvað varðar kolefnisgjald. Gjaldið er núna 28,30 krónur á lítra en var fyrst 2,90 krónur árið 2010 þegar það var fyrst lagt á. Í tilkynningu sem send var út með greiningu SFS segir að fyrir Alþingi liggi frumvarp um að hækka kolefnisgjaldið aftur um 5,2%.
Fagna ekki hækkun hvort sem hún er mikil eða lítil
Arna Lára Jónsdóttir, formaður efnahagsefnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, hefur staðfest við fréttastofu að gert sé ráð fyrir að kolefnisgjald hækki um 2,5% á næsta ári.
Það er í samhengi við flestar aðrar gjaldskrárhækkanir ríkisins á næsta ári sem takmarkaðar voru við 2,5% til að liðka fyrir því að kjarasamningar myndu haldast. Kílómetragjaldið er undanskilið þessu og hækkar um 15,9%.
Hildur segir að heildarmyndin breytist lítið þrátt fyrir að hækkun verði minni.
„Megintilgangur þessarar skýrslu var að benda á hvar íslenskur sjávarútvegur stendur í samanburði við samkeppnisþjóðir,“ segir Hildur.
„Það að það sé lægri hækkun en boðuð var í fjárlagafrumvarpinu breytir auðvitað ekki heildarmyndinni að gjaldið hefur margfaldast hjá okkur á Íslandi á meðan aðrar þjóðir eru að bakka með gjaldið á sjávarútveg.“
Aðspurð hvort minni hækkun komi ekki til með að auka samkeppnishæfni segist Hildur ekki sjá hvernig hækkun á gjaldi, sem þegar sé hátt, eigi að bæta samkeppnishæfni Íslands.
„Olíuverð annars staðar er töluvert lægra og aðrar þjóðir eru að bakka með þetta vegna þess að skipin eru að sigla til annarra landa þar sem álögur eru minni,“ segir Hildur sem tekur fram að vilji SFS sé að kolefnisgjaldið og hvernig það er lagt á íslenskan sjávarútveg sé tekið til heildarendurskoðunar.
„Við erum ekki að fagna því að það sé að hækka gjaldið, hvort sem það er að hækka mikið eða lítið en við myndum vilja sjá algera endurskoðun á því hvernig þetta er gert á Íslandi,“ segir hún.
Kolefnisgjald hafi ekki dregið úr olíunotkun
SFS telur að samkvæmt þeim gögnum sem samtökin vísa til hafi gjaldið ekki haft afgerandi áhrif á olíunotkun í sjávarútvegi sem hafi þegar verið farin að dragast saman áður en gjaldið kom til. Það megi rekja til hagræðingar, árangursríkrar fiskveiðistjórnunar og fjárfestinga í nýjum skipum og búnaði.
Taka þurfi gjaldið til endurskoðunar sérstaklega þar sem enginn orkugjafi sé enn tiltækur sem geti að fullu komið í stað olíu á fiskiskipum. Með tilkynningunni birti SFS hvernig kolefnisgjaldi er háttað hjá helstu samkeppnisþjóðum Íslands.
Nýorkuskip almennt dýrari og framboð enn lítið
Í samantekt SFS segir að fiskiskip og fiskimjölsverksmiðjur hafi greitt samtals 25 milljarða í kolefnisgjald á árunum 2010 til 2025. Þar af voru 23 milljarðar vegna fiskiskipa.
Helsta gagnrýni SFS er sú að ekki séu komnir fram raunhæfir valkostir utan olíu fyrir fiskiskip. SFS telur að hærra verð á jarðefnaeldsneyti geti flýtt orkuskiptum, til dæmis þegar horft er til fjölgunar rafbíla.
Nýorkuskip eru þó sögð kalla á verulegar fjárfestingar og segir SFS að nýir orkugjafar séu almennt dýrari en hefðbundið skipaeldsneyti. Þá sé framboð á þeim takmarkað og litlir innviðir til staðar fyrir áfyllingar.
„Orkuskipti eru sérstaklega krefjandi í sjávarútvegi. Fiskiskip þurfa að geta verið lengi á sjó, starfa við breytilegar aðstæður og hafa nægilegt orkurými og afl bæði til siglinga og veiða. Þau hafa því aðrar þarfir en skip sem sigla fyrirsjáanlegar og styttri leiðir milli fastra hafna, þar sem auðveldara er að byggja upp innviði,“ segir í tilkynningu SFS.
Mat SFS er að stjórnvöld ættu fremur að byggja ákvarðanir um kolefnisgjald á mati á raunhæfum viðbrögðum, loftslagsávinningi og samkeppnisáhrifum og að líta ætti meðal annars til nágrannaþjóða eins og Færeyja, Grænlands, Noregs og Danmerkur.
