Arnar Þór Stefánsson hæstaréttarlögmaður, sem lagði til orðalag þeirrar spurningar sem verður á kjörseðlinum í þjóðaratkvæðagreiðslunni um ESB 29. ágúst, ætlar sjálfur að merkja við „nei“. Hann segir að nokkuð ljóst sé hvað felist í aðild að Evrópusambandinu og hafnar því sem hann kallar tal um að Íslendingar þurfi fyrst að „kíkja í pakkann“.
Arnar Þór Stefánsson, lögmaður og eigandi hjá LEX, hefur tekið afdráttarlausa afstöðu fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna um hvort Ísland eigi að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið.
Í ítarlegri færslu á Facebook segist hann ætla að merkja við „nei“ þann 29. ágúst og færir fyrir því fjölmörg rök. Þar vegur þyngst að hans mati það fullveldisframsal sem aðild að Evrópusambandinu hefði í för með sér.
Afstaða Arnars Þórs er sérstaklega athyglisverð í ljósi þess að hann átti sjálfur þátt í að móta spurninguna sem þjóðin mun svara.
Í upphafi hafði verið gert ráð fyrir spurningunni: „Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?“ Arnar Þór gagnrýndi þá framsetningu og taldi hana fela í sér umdeilda forsendu um stöðu aðildarviðræðnanna.
Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis kallaði Arnar Þór til fundar við meðferð málsins og meirihluti nefndarinnar lagði síðar til að spurningunni yrði breytt í: „Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“
Pawel Bartoszek, þingmaður Viðreisnar, sagði síðan í umræðum á Alþingi 27. maí að þetta væri spurning sem Arnar Þór hefði lagt til, bæði við þingnefndina og opinberlega.
Það er nú nákvæmlega þessi spurning sem verður lögð fyrir þjóðina 29. ágúst.
Segir þegar liggja fyrir hvað sé „í pakkanum“
Arnar Þór hafnar einni algengustu röksemd stuðningsmanna áframhaldandi aðildarviðræðna; að rétt sé að ljúka viðræðunum, sjá hvaða samningur standi Íslandi til boða og taka síðan afstöðu til aðildar.
„Allt tal um ‚að kíkja í pakka‘ stenst ekki. Enda liggur nokkuð ljóst fyrir hvað er í pakkanum,“ skrifar hann.
Hann bendir sérstaklega á grundvallarsáttmála Evrópusambandsins, þar á meðal Rómarsáttmálann, Maastricht-sáttmálann og Lissabon-sáttmálann, og segir Ísland ekki geta samið sig undan grundvallarskipan sambandsins.
Aðild fæli því að hans mati í sér umtalsvert framsal löggjafarvalds, framkvæmdavalds og dómsvalds.
„Í ESB er óhagganlegur og afar umsvifamikill valdstrúktur sem að sjálfsögðu verður ekki hnikað og sem Ísland myndi ganga inn í,“ segir Arnar Þór.
Hæstiréttur ekki lengur með síðasta orðið
Arnar Þór, sem hefur málflutningsréttindi fyrir Hæstarétti og hefur jafnframt flutt mál fyrir EFTA-dómstólnum, leggur sérstaka áherslu á breytingar sem yrðu á stöðu íslenskra dómstóla. LEX segir hann hafa flutt á þriðja hundrað mála fyrir íslenskum dómstólum auk mála fyrir EFTA-dómstólnum.
Hann segir Evrópudómstólinn fá úrslitavald um túlkun Evrópuréttar á þeim sviðum sem falla undir löggjöf sambandsins.
„Hæstiréttur Íslands yrði þannig í þessum málaflokkum í reynd ekki æðsti dómstóll þjóðarinnar lengur, í fyrsta sinn frá 1920,“ skrifar hann.
Hann telur jafnframt að efnissvið Evrópuréttar hafi stöðugt breikkað og að hér væri því ekki um takmarkaða breytingu að ræða heldur „grundvallarbreytingu“ á fullveldi Íslands.
Arnar Þór segist fremur vilja halda í núverandi fyrirkomulag samkvæmt EES-samningnum, þar sem íslenskir dómstólar geta óskað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins vegna álitaefna um EES-rétt.
„Fullveldi sem tók fyrri kynslóðir aldir að ná“
Fullveldissjónarmiðið gengur eins og rauður þráður í gegnum færslu Arnars Þórs.
Hann segir sæti Íslands við borðið í Brussel ekki vega upp á móti þeirri breytingu sem yrði á sjálfstæðu ákvörðunarvaldi ríkisins.
„Með inngöngu í ESB er því verið að varpa fyrir róða fullveldi sem tók fyrri kynslóðir aldir að ná,“ skrifar hann.
„Það er ekkert lítið mál, enda fjarri því sjálfgefið að hér á norðurhjara sé yfir höfuð sjálfstætt og fullvalda ríki með fáeinum hræðum á alheimsmælikvarða.“
Hann segir að jafnvel þótt samningar næðust um sérstakar aðlaganir eða undanþágur fyrir Ísland í sjávarútvegi, landbúnaði eða orkumálum breyti það ekki grundvallarskipan aðildarinnar.
Telur tíma og peningum illa varið í nýjar viðræður
Önnur meginröksemd Arnars Þórs snýr að kostnaði og vinnu ríkisins við að hefja aðildarviðræður að nýju.
Hann bendir á að íslenska stjórnkerfið sé lítið og segir umfangsmiklar samningaviðræður við Evrópusambandið óhjákvæmilega taka mikinn tíma og mannafla frá öðrum verkefnum.
„Ég tel að peningunum og tímanum sé miklu betur varið í önnur og brýn verkefni,“ skrifar hann.
Hann óttast jafnframt að verkefni í innanríkismálum gætu setið á hakanum á meðan stór hluti stjórnsýslunnar einbeitti sér að aðildarferlinu.
Segir verðbólguna heimatilbúinn vanda
Arnar Þór tekur einnig fyrir efnahagsleg rök sem færð hafa verið fyrir ESB-aðild og upptöku evru.
Hann telur verðbólgu og háa vexti á Íslandi fyrst og fremst vera heimatilbúinn vanda sem hverfi ekki við það eitt að Ísland gangi í Evrópusambandið.
Lægri vextir geti til dæmis ýtt húsnæðisverði enn frekar upp og þannig skapað nýjan verðbólguþrýsting.
Hann telur jafnframt að sveigjanlegt gengi krónunnar hafi gegnt mikilvægu hlutverki þegar íslenskt efnahagslíf verður fyrir áföllum og segir óvíst að sá mikli kaupmáttur sem Íslendingar njóta í alþjóðlegum samanburði héldist óbreyttur við aðild.
„Enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur,“ segir Arnar Þór.
Bendir á að Ísland gæti orðið nettógreiðandi
Arnar Þór nefnir einnig fjárframlög til Evrópusambandsins.
Hann bendir á að ríkin sem gengið hafa í sambandið í stóru stækkunarhrinunum frá árinu 2004 hafi verið nettóþiggjendur úr sameiginlegum sjóðum þess.
Ísland, sem eitt ríkasta land Evrópu miðað við höfðatölu, gæti hins vegar staðið frammi fyrir allt annarri stöðu.
„Þá er umhugsunarefni að ef Ísland gengi í ESB væri það fyrsta ríkið í um 30 ár sem myndi borga með sér í sambandið,“ skrifar hann.
Hafnar geópólitísku rökunum
Arnar Þór tekur einnig fyrir þá röksemd að breytt staða í öryggis- og varnarmálum Evrópu kalli á ESB-aðild Íslands.
Hann bendir á að Ísland sé stofnaðili Atlantshafsbandalagsins og hafi auk þess tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin.
Hann telur því ekki að aðild að ESB sé nauðsynleg forsenda fyrir öryggi Íslands.
„Ég fæ því ekki séð að þessi geópólitísku rök, sem mikið er flaggað, haldi,“ segir hann.
Vill halda í EES
Að lokum segir Arnar Þór EES-samninginn hafa reynst Íslandi vel og að staða Íslands samkvæmt honum sé óvenju hagstæð.
Hann bendir meðal annars á að Bretland hafi eftir útgöngu sína úr Evrópusambandinu ekki fengið aðgang að innri markaði sambandsins með sambærilegum hætti og EFTA-ríkin innan EES.
Að hans mati væri því undarlegt að yfirgefa stöðu sem hefur reynst Íslandi vel fyrir aðild að Evrópusambandinu.
„Til hvers að fara í annað og verra fyrir Ísland, sem aðild að ESB leiðir af sér?“ spyr hann.
Niðurstaða Arnars Þórs er afdráttarlaus.
„‚Að kíkja í pakkann‘ er innantómt tal. Það liggur nokkuð ljóst fyrir hvað er í pakkanum.“
Og lögmaðurinn sem sjálfur lagði til spurninguna sem verður á kjörseðlinum hefur þegar ákveðið hvernig hann ætlar að svara henni:
Nei.
