Aðalhagfræðingur Landsbankans og dósent í viðskiptafræði við Háskóla Íslands eru á öndverðum meiði um stýrivaxtahækkun Seðlabankans sem tilkynnt var um í dag. Seðlabankinn hækkaði stýrivexti um 25 punkta í morgun. Þeir eru nú komnir upp í 7,75 prósent.
Una Jónsdóttir, aðalhagfræðingur Landsbankans, segir hækkunina rökrétta, það þurfi að grípa í taumana. „Við þurfum að gera það þó svo að það bitni á kólnandi hagkerfi,“ segir hún.
Seðlabankinn sé með þessari hækkun að reyna að hafa áhrif á verðbólguvæntingar. Verðbólgan sem Íslendingar kljáist við núna komi einna helst erlendis frá vegna átaka í Miðausturlöndum.
„Og það er náttúrulega mjög erfitt að reyna að hafa áhrif á það,“ segir Una. „En það sem seðlabankinn getur haft áhrif á, það eru verðbólguvæntingarnar. Og þá er hann að reyna að koma í veg fyrir það að þessi verðbólga festi sig í sessi.“
Stýrivextirnir skili engu til landsmanna
Már Wolfgang Mixa, dósent í viðskiptafræði við Háskóla Íslands, segir stýrivexti almennt vera tól til að laga efnahaginn, ekki verðbólguvæntingar.
Það sé almenn regla að þegar hagvöxtur sé orðinn of mikill reyni seðlabankar að dempa hann með því að hækka vexti. Ef þeir meti svo að það sé of mikill samdráttur þá lækki þeir vaxtastigið til að liðka atvinnulífið.
„Og það er ekki að gerast núna. Það eru öll teikn á lofti um það að hér sé allt að dragast saman,“ segir Már.
Hann telur svo háa stýrivexti miðað við verðbólgu ekki skila neinu til landsmanna.
Óraunhæft verðbólgumarkmið fyrir smáríki
Þá telur Már óraunhæft fyrir smáríki eins og Ísland að ná verðbólgu niður í 2,5 prósent. Una telur markmiðið ekki óraunhæft þó að það hafi reynst erfitt undanfarið.
Hún telur ástæðu þess að erfitt reynist að ná verðbólgu niður á Íslandi vera litla trú á því að hún náist niður í 2,5 prósenta markmiðið.
Það hafi áhrif á vinnumarkaðinn, launþegar semji um laun til að verja kaupmátt sinn með ákveðnar verðbólguvæntingar í huga og fyrirtæki sem geri ráð fyrir hækkandi launum láti það hafa áhrif á verðlagningu.
„Þannig að þessar verðbólguvæntingar gera það að verkum að verðbólga verður einfaldlega til,“ segir Una.
„Það að við sjáum þessa kólnun vera að eiga sér stað núna í hagkerfinu og þennan samdrátt í kortaveltutölum sem birtist bara í gær, það gefur okkur vísbendingu um að þetta sé að virka. Að þetta háa vaxtastig sem við höfum búið við sé farið að kæla hagkerfið og þá held ég að það séu alveg líkur á því að verðbólguhorfur fari að þokast í rétta átt,“ segir hún.
Besta leiðin að hækka skatta
Már segir að jafnvel þó að átökunum í Miðausturlöndum lyki á morgun eigi áhrifin eftir að koma fram að fullu. Verðbólga hafi aukist mikið erlendis sem hafi áhrif á vöruverð hér á landi. Hann sjái aukna stýrivexti þar af leiðandi ekki bera mikinn árangur.
„Ef fólk vill horfast í augu við hið óumflýjanlega: besta leiðin og einfaldasta til að draga úr umsvifum er hreinlega að hækka skatta,“ segir Már. „Óvinsæl aðgerð, ég veit ekki hvaða ríkisstjórn myndi grípa til slíkra aðgerða.“
Hann segir mörg rök fyrir því að stýrivaxtahækkanir fari einungis út í verðlag og skapi þar af leiðandi viðvarandi verðbólgu. Seðlabankinn hafi gert sitt og gott betur. Nú þurfi aðrir að grípa inn í.
Höfrungahlaup þar sem allir elta skottið á sjálfum sér
Ríkisstjórnin hefur boðað að hún ætli að taka upp þríhliða viðræður við aðila vinnumarkaðsins.
„Í mínum huga væri þetta eina leiðin ef það á að nást einhver lending á þessu, að þessir aðilar sitji saman. Þangað til verður þetta bara stöðugt höfrungahlaup þar sem allir eru að elta skottið á sjálfum sér,“ segir Már.
„Seinast þegar vaxtastig átti að kæla hagkerfið það var árið fyrir hrun. Það endaði nú ekki vel og þess vegna í mínum huga er þetta eina skynsama lausnin að ná einhverjum tökum á þessu. Mér finnst þetta bara borðliggjandi.“
Una tekur undir. „Að þessir aðilar setjist niður og tali saman og skoði hvað sé hægt að gera, ég held að það sé klárlega leiðin út úr þessu.“
Una Jónsdóttir og Már Wolfgang Mixa voru gestir í Kastljósi. Þáttinn má sjá í heild sinni í spilaranum hér að neðan.
