Þrátt fyrir að milljörðum sé varið í stríðið gegn fíkniefnum árlega er gríðarlegt framboð af fíkniefnum á Íslandi, ekki síst kókaíni. Aldrei hefur verið lagt hald á eins mikið kókaín og í fyrra. Sífellt fleiri reykja efnið, sem kallast þá krakk. Fjallað var um stríðið gegn fíkniefnum og krakkneyslu á Íslandi í fréttaskýringaþættinum Kveik á þriðjudaginn.
Í þættinum var rætt við mann sem bæði seldi og notaði fíkniefni um langt skeið, en hefur nú verið edrú í eitt ár. Hann vill ekki láta nafns síns getið en við köllum hann „Þorstein“. Hann segist hafa verið partur af vandamálinu svo lengi að nú vilji hann verða partur af lausninni og langi til þess að hjálpa fólki sem sé í vanda.
Hann segir að þrátt fyrir að hann hafi selt fíkniefni um árabil hafi hann aldrei hagnast á þeim viðskiptum.
„Ég persónulega seldi fíkniefni til þess að fjármagna mína eigin neyslu. Það skipti ekki máli hvort ég græddi milljón, 100.000 krónur, eða hver sem talan var, þetta fór allt ofan í mig aftur. Þannig að sem fíkill er ég bara að mata neysluna mína og að reyna einhvern veginn að framfleyta sjálfum mér á sama tíma.“
Hann segir að þeir sem stundi skipulagða brotastarfsemi og flytji inn fíkniefni geti hins vegar lifað mjög góðu lífi á þeirri starfsemi. Þeir geri oft þá kröfu að þeir sem þeir eiga í viðskiptum við noti ekki fíkniefni sjálfir.
„Sérstaklega þessir stóru glæpahópar sem eru komnir hingað til Íslands, það er oft bara krafa gerð um að þú sért ekki fíkill sjálfur. Ef þú ert að nota efnið, þá vilja þeir ekki sjá þig. Þannig að svarið er bæði já og nei. Ef þú ert ekki fíkill, og ert nógu siðlaus, þá er klárlega hægt að lifa mjög góðu lífi á fíkniefnasölu.“
Matthildarsamtökin eru samtök um skaðaminnkun sem hafa það að markmiði að allir sem nota vímuefni hafi aðgang að skaðaminnkandi þjónustu og stuðningi til að tryggja öryggi sitt og heilbrigði. Í Kveik á þriðjudag sagði Svala Jóhannesdóttir formaður samtakanna að um helmingur skjólstæðinga samtakanna reyki krakk reglulega. „Þorsteinn“ segist ekki hafa farið varhluta af aukinni krakkneyslu hér á landi undanfarin misseri.
„Það er bara þessi krakkalda sem er búin að vera í gangi hérna síðustu árin. Ég hef ekki séð fólk fara jafnilla út úr neyslu. Þetta er eiginlega bara orðið galið.“
Hann segir að neysla á krakki hafi aukist jafnt og þétt að undanförnu, samhliða mikilli neyslu á hvers kyns morfínlyfjum.
„Fólk er að fara svipað illa út úr þessu finnst mér. En mér finnst samt fólkið sem er að þróa með sér þessa krakkneyslu tapa gjörsamlega vitinu hraðar. Það er svona helsti munurinn á þessu tvennu. Ég vil setja þetta hlið við hlið, krakk og morfín, af því að þetta virðist vera að rústa lífum jafnhratt. En það er þessi þráhyggja í krakkið, það er þessi þráhyggja þar sem þú trúir því að þú þurfir alltaf einn í viðbót, bara einn „smók“ í viðbót, bara eitt stykki í viðbót. Og víman endist nánast ekki neitt. Alveg sama hvað þú ert með mikið af krakki, þú bara reykir þangað til þú átt ekki meira.“
Þótt morfínfíkn sé vissulega mjög slæm segir „Þorsteinn“ að hún sé öðruvísi.
„Morfínið er meira þannig að þegar þú notar það þá ertu á klukkunni. Þú veist að þú ert góður í sex tíma í viðbót. Þú veist að eftir sex tíma þarftu að vera búinn að redda þér næsta skammti. Krakkið er þannig að þú notar allt sem þú átt og reynir að komast í meira, notar alla peninga sem þú kemst í og þarft samt meira og trúir því samt að þú þurfir einn í viðbót. Og þessi stanslausa þrá einhvern veginn stoppar aldrei.“
Krakk er kókaín sem er blandað með matarsóda og vatni og sú blanda er síðan unnin með ákveðnum hætti svo hægt sé að reykja efnið. Rannsóknir benda til þess að krakk sé enn meira ávanabindandi en hefðbundið kókaín.
„Þorsteinn“ reykti krakk ítrekað þegar hann notaði fíkniefni.
„Þú ferð beinustu leið á hápunkt vímunnar alveg um leið. Og þú ert uppi, ég ætla að leyfa mér að segja einhverjar sekúndur, kannski upp undir ein mínúta þar sem þú ert hæst uppi. Svo liggur leiðin einhvern veginn strax niður og niður og niður. Og þegar þú ert að koma niður byrjar þráin strax að „kicka“ inn. Þú vilt meira, þú þarft meira, núna strax.“
Geturðu lýst áhrifunum af því að rekja krakk?
„Já, ég get reynt það. Það dofnar fyrir eyrunum á þér, þú heyrir svona... heyrnin verður svona suð. Og þetta er bara svona 100% „euphoric“ tilfinning. Ekkert skiptir máli, það skiptir ekki máli hver þú ert, börnin þín skipta ekki máli, mamma þín skiptir ekki máli, pabbi þinn skiptir ekki máli. Það skiptir ekkert máli í þessa smástund á meðan þú ert þarna hæst uppi,“ segir hann.
„Eftir langvarandi neyslu af þessu er fólk bara ansi nálægt því að missa vitið. Og sefur ekki. Fólk vakir og vakir og vakir og vakir og vakir. Sem auðvitað gefur auga leið að er ekki gott fyrir þig og er ekki gott fyrir neinn.“
„Þorsteinn“ segir að harkan og miskunnarleysið í fíkniefnaheiminum aukist ár frá ári.
„Eins og við höfum séð í fjölmiðlum upp á síðkastið þá eru hópar að hittast og það er verið að rukka menn. Og ég held að verstu hlutirnir komist ekkert endilega í fréttirnar. Þetta er bara ofbeldi, mikið ofbeldi. Fólk er að steypa sér í skuldir og það er engin leið út. Þá þarftu að fara að gera þessum mönnum greiða. Þú þarft að fara ferðir út, þú þarft að gera einhverja hluti fyrir þá. Og þú losnar jafnvel ekki endilega úr skuldinni þrátt fyrir það. Og svo myndi ég líka segja, varðandi yngri kynslóðir en mig, að þar er mikið af kynferðislegum greiðum í gangi. Og svo eru líka til dæmi þar sem það er verið að nota kynferðislegar rukkanir.“
Þar sem er verið að handrukka fólk með nauðgunum jafnvel?
„Akkúrat.“
Á Íslandi er rekin frekar hörð refsistefna gegn fíkniefnum. Milljörðum króna er varið í þetta stríð árlega, bæði í tollgæslu og lögreglu, en einnig í dómstóla og fangelsi.
„Þorsteinn“ segir að stríðið gegn fíkniefnum skili afar litlum árangri.
„Málið er bara að þessi prósenta sem lögreglan er að ná að stoppa er svo lítil í samanburði við það sem er að komast inn í landið. Þetta hefur ekkert að segja,“ segir hann. „Allir peningarnir sem eru settir í að reyna að stoppa þetta, þetta hefur ekkert að segja. Ef það eru 5 kíló, 10 kíló, 15 kíló stoppuð í dag, það kemur bara meira á morgun. Þetta bara er svoleiðis.“
Og eru þeir sem eru að flytja inn fíkniefni jafnvel orðnir góðir í að leika á tollgæsluna og lögregluna?
„Alveg klárlega. Það eru til dæmi um að mönnum sé fórnað með eitt, tvö kíló kannski. Það er bara hringt og látið vita af þeim. Fíkniefnasalarnir í raun og veru fórna þá einum einstaklingi með eitthvert x magn svo að þrisvar sinnum meira magn komist í gegn, af því að þá er allur fókusinn settur á þennan einstakling sem er búið að láta vita af. Þegar kemur að þessu eru bara allar leiðir notaðar, hvort sem þær séu siðlausar eða ekki. Menn svífast einskis. Menn gera bara það sem þarf að gera til að koma efnunum til landsins. Þetta snýst bara um peninga.“
„Þorsteinn“ segir að stjórnvöld verði að breyta um kúrs og reyna að minnka eftirspurn eftir fíkniefnum. Það sé ekki gert með því að eyða milljörðum í að eltast við fíkniefnasendingar.
„Það þarf númer eitt, tvö og þrjú að fara að setja meira fjármagn í fræðslu og forvarnir, og í meðferðarkerfið og skaðaminnkun,“ segir hann.
