Dagana eftir kosningar fer iðulega mikið fyrir vangaveltum um meirihlutamyndanir og viðræðum milli flokka. Á meðan kjördagur og talning atkvæða liggur nokkuð ljós fyrir, þá gerir eftirleikurinn það ekki endilega.
Hvað þýðir það að vera í óformlegum viðræðum eða formlegum? Og hvernig myndar fólk meirihluta? Getur hver sem er ákveðið að vinna með hverjum sem er? Hvað er hreinn meirihluti?
Hér vonumst við til að geta gert þessu skil - á mannamáli.
Meirihlutinn ræður framtíð þíns sveitarfélags
Hvert sveitarfélag hefur tiltekinn fjölda sveitarstjórnar-, bæjar- eða borgarfulltrúa. Fjöldinn fer eftir stærð sveitarfélagsins. Í sveitarstjórn gildir sama grunnregla og á Alþingi – meirihlutinn ræður við stjórn sveitarfélagsins. Minnihlutinn getur þó lagt ýmislegt til málanna en gegnir líka mikilvægu hlutverki við að sýna meirihlutanum aðhald – og heldur honum við efnið.
Að lokinni talningu atkvæða liggur fyrir hve marga fulltrúa hver flokkur nær inn í sveitarstjórn. Stundum næst hreinn meirihluti – sem þýðir að einn flokkur á meira en helming allra fulltrúa í sveitarstjórn. Þá liggur ljóst fyrir hvaða flokkur stýrir sveitarfélaginu næstu fjögur árin.
Ef enginn einn flokkur á meira en helming fulltrúa, þarf að mynda meirihluta. Þetta þýðir að flokkar þurfa að komast að samkomulagi um að vinna saman að stjórn sveitarfélagsins næstu fjögur árin. Þá skiptir máli að flokkarnir séu sammála í sem flestum málum.
Þetta getur tekið nokkra daga, eða vikur. Oft er það sá flokkur sem hlýtur besta kosningu sem leiðir slíkar viðræður, en það er ekki algilt. Sérstaklega ef öðrum framboðum hugnast illa að vinna með stærsta flokknum, þá geta minni framboð tekið sig saman um myndun meirihluta.
Spjall er óformlegt, viðræður um mögulegt samstarf er formlegt
Hvaða merkingu fólk leggur í óformlegar- eða formlegar viðræður er án efa misjafnt. En almennur skilningur er nokkurn veginn þessi:
Óformlegar viðræður vísa til þess að oddvitar ræði um stefnur flokka sinna hver við annan, án þess að vera með því að reyna að komast að samkomulagi. Það eru frekar þreifingar – þar sem pólitíkusar reyna að átta sig á því með hverjum sé líklegast að þeir geti unnið að sínum stefnumálum og komið sem mestu í verk. Þetta getur átt sér stað yfir langan tíma og margir eiga í óformlegum viðræðum bæði fyrir og eftir kosningar, til þess að reyna að átta sig á því hvernig landið liggur – með hverjum væri best að starfa.
Hildur Björnsdóttir, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík, hefur lýst yfir áhuga á að mynda borgarstjórnarmeirihluti með Miðflokknum annars vegar og Viðreisn og Framsóknarflokki hins vegar. Engar formlega viðræður eru hafnar.
Formlegar viðræður eru aftur á móti nær samningaviðræðum. Oftast á fólk við því með formlegum viðræðum að tveir eða fleiri flokkar búnir að ákveða að þeir vilji vinna saman í meirihluta í sveitarstjórn.
Sem dæmi má nefna að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn í Fjarðabyggð hafa ákveðið að hefja formlegar meirihlutaviðræður.
