Háskóli Íslands hefur ákveðið að fyrirhugaður fyrirlestur Carls Baudenbacher, fyrrverandi forseta EFTA-dómstólsins og eins kunnasta sérfræðings Evrópu á sviði EES- og Evrópuréttar, fái ekki að fara fram í Hátíðarsal skólans eins og áður hafði verið samþykkt.
Ákvörðunin hefur vakið hörð viðbrögð. Ragnar Árnason og Hannes H. Gissurarson, báðir prófessorar emeritus við Háskóla Íslands, hafa sent Silju Báru Ómarsdóttur rektor ítarlegt erindi þar sem þeir krefjast þess að Háskólinn standi við fyrra samkomulag.
Þeir ganga svo langt að segja að verði Baudenbacher meinað að flytja fyrirlesturinn í Hátíðarsalnum geti það talist atlaga að akademísku frelsi.
Málið verður enn viðkvæmara í ljósi þess að Ísland gengur til þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður við Evrópusambandið þann 29. ágúst og Baudenbacher hefur opinberlega lýst þeirri skoðun sinni að Ísland eigi mikilla hagsmuna að gæta með því að standa utan Evrópusambandsins. Morgunblaðið greindi frá þeirri afstöðu hans í júlí.
Óánægja meðal kennara áður en gripið var inn í
DV greindi frá því á fimmtudag að miðillinn hefði fengið ábendingar um að óánægja ríkti meðal kennara Háskóla Íslands vegna fyrirhugaðs fundar.
Samkvæmt heimildum DV töldu þeir sem gerðu athugasemdir að um væri að ræða einhliða pólitískan áróðursfund og að afnot af Hátíðarsalnum gætu gefið til kynna stuðning Háskólans við málstað þeirra sem vilja hafna áframhaldandi aðildarviðræðum við ESB. DV fjallaði um málið hér.
Í kjölfarið leitaði DV viðbragða hjá Silju Báru Ómarsdóttur rektor.
Rektor sagði Hátíðarsalinn aðeins leigðan fyrir viðburði á vegum HÍ eða sem tengdust starfsemi skólans beint. Háskólinn hefði enga aðkomu að fundinum og ekki hefði komið fram í umsókninni að hreyfingin Áfram Ísland kæmi að honum.
Háskólinn hefur þess í stað boðið skipuleggjendum annan sal innan skólans. Vísir greindi jafnframt frá ákvörðuninni í gær.
Segja forsendur Háskólans rangar
Þessari lýsingu hafna Ragnar Árnason og Hannes H. Gissurarson hins vegar alfarið í bréfi sínu til rektors.
Þeir segja Ragnar hafa pantað Hátíðarsalinn 15. júlí sérstaklega fyrir fræðilegan fyrirlestur Baudenbachers. Þjónustuborð HÍ hafi síðan staðfest afnotin daginn eftir fyrir „Fyrirlestur Carl Baudenbacher“.
Þeir segja jafnframt að það sé Rannsóknarsetur í stjórnmálum og efnahagsmálum sem standi að fyrirlestrinum en ekki Áfram Ísland eða Almenna bókafélagið.
Merki síðastnefndu aðilanna hafi birst í auglýsingu vegna þess að þeir hafi viljað vekja athygli á fundinum.
„Þetta er alrangt. Þessi misskilningur er óskiljanlegur,“ skrifa Hannes og Ragnar um þá skýringu að Áfram Ísland standi fyrir fundinum.
Athygli vekur jafnframt að Rannsóknarsetur í stjórnmálum og efnahagsmálum er enn með opinbera vefsíðu undir léninu hi.is, þar sem Háskóli Íslands er tilgreindur með nafni og kennitölu. Ágreiningur virðist þó vera um formlega stöðu setursins í núverandi skipulagi Háskólans.
Baudenbacher þaulreyndur Evrópuréttarfræðingur
Carl Baudenbacher er enginn nýgræðingur innan veggja íslenskra eða evrópskra háskóla.
Hann var prófessor við Háskólann í St. Gallen frá 1987 til 2013, var um árabil gestaprófessor við University of Texas og hefur jafnframt kennt við Háskóla Íslands. Hann sat í EFTA-dómstólnum frá 1995 til 2018 og var forseti hans frá 2003 til 2017. Samkvæmt starfsferli Baudenbachers hefur hann gefið út yfir 40 bækur og meira en 300 fræðigreinar.
Íslendingum er hann ekki síst kunnur vegna Icesave-málsins, en hann var forseti EFTA-dómstólsins þegar Eftirlitsstofnun EFTA tapaði máli sínu gegn Íslandi árið 2013.
Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands og áður prófessor við HÍ, á að stýra fundinum.
Benda á fordæmi Milibands
Í bréfinu benda Hannes og Ragnar sérstaklega á fyrirlestur Davids Miliband, fyrrverandi utanríkisráðherra Bretlands, í Hátíðarsal Háskólans árið 2012.
Miliband hafði þá opinberlega talað fyrir inngöngu Íslands í Evrópusambandið. Hann hafði jafnframt verið utanríkisráðherra í ríkisstjórn Gordons Brown þegar bresk stjórnvöld beittu ákvæðum hryðjuverkalaga gegn íslenskum hagsmunum í bankahruninu 2008.
Hannes og Ragnar telja erfitt að samræma þá ákvörðun að Miliband hafi fengið að tala fyrir inngöngu Íslands í ESB í Hátíðarsalnum við þá niðurstöðu að fyrirlestur alþjóðlega viðurkennds Evrópuréttarfræðings, sem hefur komist að annarri niðurstöðu um hagsmuni Íslands, sé nú talinn of pólitískur.
„Það sætir furðu, ef stjórnmálamaður, sem setti hryðjuverkalög á Ísland, fái að tala í hátíðarsal Háskóla Íslands, en ekki fræðimaður,“ segja þeir.
„Fordæmalaust og örlagaríkt skref“
Þeir Ragnar og Hannes gera þannig ekki aðeins athugasemdir við framkvæmd salarleigunnar heldur setja málið í samhengi við akademískt frelsi innan Háskólans.
Þeir segja:
„Við teljum það væntanlega óafvitandi en í reynd atlögu að fræðilegu (akademísku) frelsi og hlutverki og markmiðum Háskóla Íslands.“
Þeir krefjast þess að rektor standi við upphaflega staðfestingu á afnotum Hátíðarsalarins og segja annað geta orðið „fordæmalaust og örlagaríkt skref fyrir Háskólann“.
Fyrirlesturinn er fyrirhugaður mánudaginn 10. ágúst og því er afar skammur tími til stefnu.
