„Þegar það kemur skjálftahrina í Bárðarbungu er alveg full ástæða til þess að vera á varðbergi,“ segir Páll Einarsson, prófessor emeritus í jarðeðlisfræði við Háskóla Íslands, í samtali við mbl.is.
Kröftug skjálftahrina hófst í Bárðarbungu í gær þegar skjálfti af stærðinni 4,8 reið yfir rétt eftir klukkan átta.
Síðan hafa yfir 400 skjálftar mælst þó að virknin virðist vera í rénun.
Í tilkynningu frá Veðurstofunni sagði að hrinan væri ein sú kröftugasta síðan síðustu eldsumbrot urðu í Bárðarbungu á árunum 2014 til 2015 og eldgos varð í Holuhrauni.
Minni á aðdraganda Gjálpargossins
Páll segir skjálftahrinuna ekki minna á aðdraganda Holuhraunsgossins heldur frekar á aðdraganda Gjálpargossins frá 1996.
„Sem var líka gos úr Bárðarbungu og þá gerðist þetta með svipuðum hætti. Það var búin að vera röð af stórum skjálftum, fimm stiga skjálftum, árið á undan, alveg eins og núna er búið að vera og yfirleitt hefur eldstöðin þagnað eftir að það kemur svoleiðis skjálfti,“ segir Páll og bætir við að það hafi verið eins og sérstakur eiginleiki þeirra skjálfta, að skjálftavirknin hætti eiginlega þegar skjálftinn líður yfir.
„En í eitt skiptið gerðist það ekki. Þá kom svona stór skjálfti og strax á eftir öflug hrina og sú hrina endaði með Gjálpargosinu og þetta er sams konar atburðarás og varð núna í gærkvöldi. Það kom skjálfti upp á 4,8 stig sem var af þessu tagi og í staðinn fyrir að þagna þá kemur þessi öfluga skjálftahrina í kjölfarið og það er óvenjulegt.“
Skjálftahrinur ekki algengar
Hann segir að eldgos á þessum slóðum verði að öllum líkindum frekar meinlítil, þó sé aldrei hægt að vera alveg viss.
„Eins og reyndar stóra gosið í Holuhrauni sýndi. Þetta var stærsta gos á Íslandi síðan í Skaftáreldum og tjónið var sáralítið. Það er allt eins víst að næsta gos verði að því leyti tiltölulega tjónlítið en það er aldrei hægt að vera alveg viss því Bárðarbunga er með mjög öfluga stöð og býður upp á margar mismunandi sviðsmyndir fyrir framhaldið af atburðarás.“
Hrinunni sem hófst í gærkvöldi þykir svipa til annarrar hrinu sem varð í öskjunni í janúar í fyrra.
„Þá gerðist eitthvað svipað en ekki samt nákvæmlega eins, ekki beinlínis í kjölfarið á svona stórum skjálfta eins og núna. Þetta minnir meira á aðdraganda Gjálpargossins heldur en sú hrina gerði, hún var vissulega eftirtektarverð enda var send út viðvörun vegna hugsanlegs eldgoss.“
Bætir hann við að skjálftar séu tíðir í Bárðarbungu, stundum stórir og hafa stærstu skjálftarnir undanfarin ár verið þar. Páll segir skjálftahrinur þó ekki eins algengar í eldstöðinni.
„Það hefur ekki verið hennar sérfag að haga sér þannig, þannig að þegar það kemur skjálftahrina í Bárðarbungu er alveg full ástæða til þess að vera á varðbergi.“
„Þetta hefur tekist mjög vel“
Að endingu segir Páll að vert sé að nefna að síðastliðin 50 ár hafi tekist að senda út viðvörun um yfirvofandi eldgos áður en það hefst í 75% tilfella. Hafi þetta hvergi tekist í heiminum með þessum ágætum.
„Þessu er bara aldrei haldið til haga. Það er nánast litið á það sem sjálfsagðan hlut að það sé send út viðvörun áður en gos hefst. Þetta hefur tekist mjög vel.“
Við getum til dæmis litið til Reykjanesskagans, ekkert af þessum tólf gosum sem hafa orðið þar hefur komið okkur algjörlega að óvörum. Það hafa verið sendar út viðvaranir á undan öllum gosunum en það þýðir ekki að við getum spáð fyrir um hvað gerist í næstu viku eða þess háttar.“
Páll bætir við að í öðrum löndum þyki það ágæt frammistaða ef það tekst að senda út viðvörun í 5-10% tilfella.
