„Svo ég tali nú alveg skýrt, ég hef ekki gert neitt rangt, ég hef ekki brotið nein lög á nokkurn hátt," sagði Nigel Farage, leiðtogi breska Reform-flokksins, í ávarpi sem hann flutti á þriðjudag, ávarpi sem endaði á því að hann boðaði afsögn sína sem þingmaður Umbótaflokksins, eins og hann nefnist á íslensku.
Í ávarpinu boðaði Farage einnig framboð fyrir flokkinn í aukakosningum sem afsögn hans kallar á. Útlit er fyrir mótframbjóðendur hans verði tveir, hvorugur þeirra kemur úr röðum hinna hefðbundnu flokka í breskum stjórnmálum. Annar þeirra hefur vakið talsverða athygli á síðustu árum, Count Binface, eða Fötufés greifi, eins og hann kýs að nefna sig.
Sakar „valdaelítuna“ um að leggjast lágt
Tilefni afsagnar Farage er vaxandi þungi í rannsóknum breskra fjölmiðla, lögregluyfirvalda og siðanefndar breska þingsins á stórri peningagjöf sem hann þáði af auðkýfingnum Christopher Harborne. Í ávarpinu sakaði Farage hefðbundnu valdaflokkana á breska þinginu um að misbeita siðanefndinni til að bola honum af þingi með öllum tiltækum ráðum.
Leiðtogar þeirra, sem Farage kallar valdaelítu, hafi komist að því í hinum ýmsu aukakosningum að undanförnu að þeim væri ómögulegt að sigra Umbótaflokkinn með heiðarlegum aðferðum. Það hafi leiðtogarnir einnig fengið staðfest í hverri skoðanakönnuninni af annarri. Þeir hafi þess vegna gripið til óvandaðri meðala. Þar á meðal að útlista hann sem glæpamann, ýja ítrekað að því að eitthvað væri vafasamt við það hvernig hann hefði auðgast og gera rausnarskap Harbornes tortryggilegan. Allar hans tekjur væru þó vel fengnar, sagði Farage, sem sagðist vissulega vera vel stöndugur.
„Og já, síðustu tíu ár hefur mér vegnað vel fjárhagslega. En það, sem slíkt, ætti ekki að líta á sem glæp. Og já, mér áskotnaðist það sem jafna má við lottóvinning, stóra, persónulega gjöf.“ Og stór var hún. Peningagjöfin hljóðaði upp á fimm milljónir punda, jafnvirði um 840 milljóna króna.
Segir gjöfina ekki hafa verið til þingmannsins Farage
Harborne, sem auðgaðist á rafmyntaviðskiptum, færði Farage þessa rausnarlegu gjöf í byrjun árs 2024, nokkrum mánuðum fyrir bresku þingkosningarnar sem haldnar voru í júlí sama ár. Þá bauð Farage sig fram til þings í áttunda sinn og hafði loks erindi sem erfiði.
Fimm milljónir punda eru margfalt meira en það sem siðareglur þingsins leyfa þingmönnum eða frambjóðendum að þiggja úr hendi hagsmunaaðila, hvort sem það eru einstaklingar, fyrirtæki eða félagasamtök. Um það er ekki deilt. Farage segir þetta hins vegar ekki gilda um sig. Hann hefur gefið ýmsar skýringar á því hvers vegna svo sé og í hvað hann hafi notað og hyggist nota þetta fé.
Hann hefur meðal annars bent á að hann hafi ekki verið kominn á þing þegar hann fékk gjöfina og fullyrt að hún hafi ekki haft nein áhrif á ákvörðun hans um að bjóða sig fram. Þar að auki segir hann að það sé alveg skýrt að reglur þingsins gildi einungis um gjafir og styrki til þingmanna sem opinberra persóna og það sem þeir geri sem þingmenn. Þær nái hins vegar ekki yfir þá sem prívatpersónur og það sem þeir geri í sínu einkalífi.
„Mér var gefið þetta án nokkurra skilyrða,“ sagði Farage. „Ég má gera nákvæmlega það sem ég vil með það.“
Hugðist nýta féð í öryggisgæslu fyrir sig og sína
Hann leyndi því ekki að hann væri afar þakklátur Harborne fyrir örlæti hans í sinn garð. Það sem hann vildi gera væri fyrst og fremst að borga fyrir nægilega öfluga öryggisgæslu fyrir sig og sína. Hann sæti meiri ofsóknum en nokkur annar breskur stjórnmálamaður og þingið, sem hefði lofað honum tryggri gæslu þegar hann tók við þingmennsku, hefði síðan skorið þá gæslu niður við trog. Gjöfin hafi því komið sér afar vel.
„Ég mun þurfa öryggisgæslu það sem ég á ólifað og ég get bara ekki sagt ykkur hversu þakklátur ég er Christopher Harborne, vegna þess að nú mun ég aldrei þurfa að hafa áhyggjur af því hvort ég hafi ráð á henni,“ sagði Farage.
Búist við öruggum sigri Farage í aukakosningum
Með afsögninni knýr Farage fram aukakosningar sem hann, eins og fyrr segir, ætlar sjálfur að bjóða sig fram í. Yfirlýst markmið hans með þessu er að staðfesta og styrkja umboð sitt sem fulltrúi kjósenda í Clacton. Réttast sé að þeir fái að ráða, sagði hann, segja álit sitt á þeim ávirðingum sem hann sætir með því að tryggja honum endurkjör með sannfærandi hætti.
Þannig geti umbjóðendur hans, almenningur í Clacton, sýnt elítunni, valdaklíkunni, eins og hann kallar hefðbundnu flokkana, Íhaldsflokkinn, Verkamannaflokkinn og Frjálslynda demókrata, að þeir sjái í gegnum blekkingar hennar og yfirgang gagnvart löglega kjörnum fulltrúa þeirra á þingi.
Breskir stjórnmálaskýrendur og kosningasérfræðingar eru reyndar langflestir á því að Farage vinni öruggan sigur aftur. Í kosningunum 2024 fékk hann 46% atkvæða, frambjóðandi Íhaldsflokksins fékk 28%, Verkamannaflokkurinn fékk 16% og Frjálslyndir demókratar og Græningjar rúm 4% hvor flokkur.
Valdaflokkarnir taka ekki þátt í skrípaleik Farage
Sir John Curtice, stjórnmálafræðiprófessor og einn helsti stjórnmálaskýrandi BBC, efast ekki um að Farage eigi sigurinn vísan. Hann bendir á að stuðningur við Umbótaflokkinn hafi frekar aukist en minnkað frá síðustu kosningum á landsvísu. Curtice segir Farage varla hafa farið út í þetta án þess að telja sig frekar öruggan um sigur, jafnvel þótt allir hinir flokkarnir yrðu líka í framboði en sú er ekki raunin.
„Þótt hinir flokkarnir byðu fram má samt reikna með því að Farage fengi meira en helming atkvæða en auðvitað vildu hinir ekki taka þátt. Hann blés til fótboltaleiks en enginn af hinum krökkunum vildi vera með,“ segir Curtice.
Hér vísar hann til þess að allir gömlu valdaflokkarnir hafa lýst því yfir að þeir ætli ekki að taka þátt í þessum skrípaleik sem þeir segja þetta útspil Farage vera. Sömu sögu er að segja af Græningjum, sem þó hafa verið á töluverðri siglingu í breskri pólitík upp á síðkastið. Meira að segja Restore Britain, eða Endurreisið Bretland, klofningsframboð úr Umbótaflokknum yst á hægri vængnum, ætlar að sitja hjá.
Hefði betur beðið átekta
Joe Twyman, sérfræðingur hjá Delta Poll-könnunarfyrirtækinu, talaði á svipuðum nótum, jafnvel áður en hinir flokkarnir ákváðu að sniðganga aukakosningarnar. Hann segir Clacton, 80 þúsund kjósenda kjördæmi við suðausturströnd Englands, rúma 120 kílómetra frá Lundúnum, kjörlendi Umbótaflokksins. Kjósendur þar séu að meðaltali töluvert hvítari, eldri og minna menntaðir en annars staðar.
Twyman segir enn fremur að meirihluti sannfærðra Reform-kjósenda láti sér spillingamál, eða meint spillingamál á borð við þetta, í léttu rúmi liggja. Þeir hafi meiri áhyggjur af öðru, sem þeir treysti Farage og félögum til að bæta úr, öðrum betur, svo þetta verði honum tæpast að falli.
En ef engin eru mótframboðin, er spurt: Hvað er þá unnið með því, fyrir Farage, að vinna þessar kosningar og endurheimta þingsætið? Er þetta ekki bara ódýrt auglýsingatrix á kostnað skattborgaranna, það kostar jú sitt að halda svona kosningar, og tilraun til að beina athyglinni frá málatilbúnaðinum gegn honum?
Um það er deilt og verður eflaust deilt áfram. Þeim fer fjölgandi sem efast um að hann standi sterkari eftir og telja að þetta sé frekar til þess fallið að veikja hann í sessi. Betra hefði verið að bíða átekta og vona að óviðrinu í kringum peningagjöfina slotaði. Þess í stað færist það enn í aukana.
Nýjar upplýsingar benda til þess að hann hafi fengið í það minnsta hluta milljónanna fimm eftir að hann tilkynnti framboð sitt 2024. Auk þess hafa fleiri milljónagjafir vakið athygli hvorutveggja siðanefndar þingsins og lögregluyfirvalda, einkum þeirra sem rannsaka vafasama fjármálagjörninga, fjársvik og peningaþvætti. Ein gjafanna þeirra frá dæmdum fjársvikara.
Þetta fær allt saman að gerjast fram að kosningunum, sem verða 6. ágúst, þar sem Farage mun líklega keppa við tvo menn um hylli kjósenda: öfgahægrimanninn Laurence Fox, leiðtoga Reclaim Party eða Endurheimtarflokksins, og svo Fötufés greifa. Aðspurður um hvað hann hefði helst að bjóða kjósendum í Clacton, sagði greifinn einfaldlega: „Ég er ekki Nigel Farage.“
