Tíu ár eru frá þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem Bretar kusu um hvort þeir ættu að vera áfram í Evrópusambandinu eða yfirgefa það. Eins og flestum er kunnugt ákvað meirihluti Breta að yfirgefa sambandið. Útgangan tók formlega gildi klukkan ellefu um kvöld 31. janúar 2020.
Stuðningsmenn þess að yfirgefa sambandið hétu fullveldi, styrkingu breska pundsins, efnahagslegu sjálfstæði og því að brjóta niður óþarfa skriffinnsku.
Greinendur og sérfræðingar eru flestir sammála um að á þessum tíu árum hafi hagkerfi Bretlands minnkað meira en það hefði gert ef landið hefði kosið að vera áfram í Evrópusambandinu.
Rúmlega helmingur Breta telur útgöngu úr ESB hafa verið mistök
Samkvæmt nýrri könnun frá YouGov telja 57 prósent Breta að það hafi verið mistök að yfirgefa sambandið en 30 prósent telja það ekki hafa verið mistök. Þegar þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram fyrir tíu árum töldu 64 prósent að það væri rétt ákvörðun að yfirgefa sambandið.
Erfitt er að greina nákvæmlega kostnaðinn við Brexit og áhrif á hagkerfið þar sem önnur áföll hafa dunið á síðan þá. Þar ber helst að nefna heimsfaraldurinn, tolla Trumps Bandaríkjaforseta og innrásarstríð Rússa í Úkraínu og stríðið í Íran.
Ný greining frá Englandsbanka bendir þó til þess að hagkerfi Bretlands hafi minnkað um sex prósent vegna áhrifa Brexit.
Helstu áhrif Brexit
Bandaríski fjölmiðillinn The New York Times tók saman helstu áhrif Brexit á hagkerfi landsins.
Bresk stjórnvöld bjuggust við og vöruðu við því að viðskiptatengsl við hin aðildarríki sambandsins myndu rofna tafarlaust. Það kom ekki á daginn og í staðinn tóku við áralangar samningaviðræður.
Bretland yfirgaf sambandið formlega í lok janúar 2020 og jafnvel þá var ellefu mánaða aðlögunartímabil. Það gaf því ekki rétta mynd af efnahagslegum áhrifum þjóðaratkvæðagreiðslunnar þar sem viðskiptasamningar breyttust ekki almennilega fyrr en 2021, fjórum og hálfu ári eftir atkvæðagreiðsluna.
Önnur áföll hafa jafnframt dunið á hagkerfi Bretlands síðustu ár og því erfitt að aðskilja nákvæmlega áhrif Brexit og áhrif þessara áfalla. New York Times nefnir eina rannsókn sem Nicholas Bloom, prófessor við Stanford-háskóla leiddi, þar sem reynt var að skilja kjarnann frá hisminu.
Niðurstaða þeirrar rannsóknar var að verg landsframleiðsla Bretlands hefði minnkað um allt að átta prósent vegna Brexit. Áhrifin hafi safnast upp smám saman með tímanum. Hagfræðingar eru þó ekki allir sammála um aðferðir rannsóknarinnar en eru að mestu leyti sammála um að hagkerfi Bretlands sé um fjórum til sex prósentum minna en það hefði verið hefði landið ekki ákveðið að yfirgefa ESB.
Skrifstofa fjárhagsábyrgðar, sem er óháð eftirlitsstofnun með fjármálum Bretlands, telur að Brexit hafi minnkað framleiðni landsins til langs tíma. Breska hagkerfið hefur dregist aftur úr miðað við önnur stór hagkerfi í heiminum síðan fjármálakreppan skall á 2008.
Lágir tollar en skriffinnska, eftirlit og reglugerðir aukist
Mestur hluti efnahagslegs kostnaðar við Brexit stafar af auknum viðskiptaerfiðleikum við evrópska markaðinn, samkvæmt greiningu New York Times. Þó að tollar hafi haldist nánast við núllið hefur skriffinnska, landamæraeftirlit og nýjar reglugerðir hamlað breskum fyrirtækjum.
Samkvæmt stofnuninni Centre for European Reform minnkaði útflutningur Bretlands á vörum og þjónustu til Evrópusambandsins um tólf prósent vegna Brexit og innflutningur frá sambandinu um 16 prósent.
Landbúnaður í Bretlandi hefur orðið fyrir mestum áhrifum. Útflutningur hefur minnkað um tæplega 30 prósent, samkvæmt stofnuninni, og landamæraeftirlit hefur gert skelfiskframleiðendum nánast ómögulegt að stunda vöruútflutning.
Mörg lítil fyrirtæki hafa dregið úr viðleitni sinni til að ná til evrópskra viðskiptavina vegna þess að það er tímafrekt og aukins kostnaðar.
Brexit gerði Bretum kleift að semja um viðskipti á eigin forsendum. Frá útgöngu hafa Bretar undirritað 39 viðskiptasamninga sem ná yfir 72 lönd. Það hefur þó ekki bætt upp fyrir töpuð viðskipti við ríki Evrópusambandsins.
Evrópa er eftir sem áður langstærsti viðskiptafélagi Bretlands og stendur undir meira en 40 prósentum af viðskiptum landsins.
Helstu áhrif Brexit á fólksflutninga
Brexit hafði þegar í stað áhrif á fjárfestingar í viðskiptum. Fyrirtæki drógu sig til baka vegna óvissu um viðskiptasamninga og óstöðugleika í stjórnmálum. Fjárfestingar jukust þó að lokum aftur en ekki eins kröftuglega og þær hefðu ella gert, að sögn hagfræðinga.
Þjóðarstofnun efnahags- og félagsvísinda, The National Institute of Economic and Social Research, sem er óháð hugveita, sagði nýlega að óvissa vegna Brexit hefði dregið úr fjárfestingum til langs tíma um fjögur prósent.
„Þær stéttir sem njóta góðs af breytingunum eru ráðgjafar, lögfræðingar og sennilega tollgæslumenn,“ sagði Anton Spisak, yfirmaður rannsókna hjá Centre for European Reform. Á heildina litið hafi Brexit haft „mjög neikvæð áhrif“ á hagkerfið.
Samkvæmt greiningu New York Times virðast helstu áhrif Brexit vera á fólksflutninga. Eitt af helstu loforðum stuðningsmanna þess að yfirgefa Evrópusambandið var að draga úr fjölda innflytjenda.
Í stað þess að draga úr fjölda innflytjenda hefur orðið mikill straumur fólks frá löndum utan ESB til Bretlands. Þessi hópur stendur frammi fyrir öðrum kröfum um vegabréfsáritanir og kemur með aðra færni á vinnumarkaðinn sem hefur mótað hann að nýju.
Margar atvinnugreinar, eins og veitingageirinn, matvælavinnsla, heilbrigðis- og félagsþjónusta, hafa glímt við auka kostnað og truflanir eftir að hafa misst sinn hefðbundna starfsmannagrunn.
Sarah Hall sem er hagfræðilandfræðingur við háskólann í Cambrigde og aðstoðarforstjóri hugveitunnar U.K. in a Changing Europe, segir enn of snemmt að segja til um áhrif Brexit á fólksflutninga.
„Við erum aðeins rétt að byrja að sjá hvernig þessi djúpstæða breyting á innflytjendamynstri Bretlands eftir Brexit þróast.“
Lundúnir enn stærsta fjármálamiðstöð Evrópu
Lundúnir hafa lengi verið ein af stærstu fjármálaborgum heimsins og fjármálageirinn var sterklega á móti Brexit. Margir höfðu áhyggjur af því að borgin myndi missa sinn sess sem hliðið að viðskiptum í Evrópu.
Þrátt fyrir Brexit hefur borgin haldið sínu hlutverki sem stærsta fjármálamiðstöð Evrópu og er kjöráfangastaður flestra í fjármálageiranum. Samt sem áður hefur hún misst talsverðan hluta starfsemi sinnar. Hlutabréfaviðskipti hafa að einhverju leyti færst til Amsterdam í Hollandi og Dyflinnar á Írlandi.
Hall segir að í stað skyndilegra umskipta hafi umskipti orðið hægt og rólega og nú séu ný störf í auknum mæli ekki að verða til í Lundúnum.
En hvað með framhaldið?
Eins og annars staðar í heiminum glímir Bretland við verðbólgu, háa skuldabyrði og háan framfærslukostnað fyrir almenning. Því hefur Bretum þótt meira og meira aðlaðandi að snúa við áhrifum Brexit, með því að fara aftur í Evrópusambandið.
Ríkisstjórn Keirs Starmers, fráfarandi forsætisráðherra Bretlands, hélt fund með evrópskum leiðtogum í fyrra til að endurstilla sambandið. Bretar hafa hallað sér aftur að Evrópu í skugga ógna vegna varnar- og öryggismála og hafa stutt Úkraínu dyggilega í innrásarstríði Rússa.
Þrátt fyrir að Verkamannaflokkurinn sé við stjórnvölinn núna hefur stjórn hans útilokað að snúa aftur á sameiginlegan markað Evrópu eða í tollabandalag þess og vill ekki leyfa frjálsa för fólks yfir landamærin. Sérfræðingar hafa einnig sagt að stjórn Evrópusambandsins hafi takmarkaðan áhuga á að endursemja ítarlega við Breta.
Þrír af hverjum fimm ungum Bretum vilja aðra þjóðaratkvæðagreiðslu
Meiri hluti ungra Breta á aldrinum 18 til 28 ára telur Brexit hafa mislukkast og vill aðra þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort Bretland eigi að fara aftur í Evrópusambandið, samkvæmt nýrri könnun sem The Guardian greinir frá.
Fæstir af Z-kynslóðinni svokölluðu, fólk á aldrinum 18 til 28 ára, höfðu tækifæri til að greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslunni fyrir áratug. Samkvæmt könnuninni sem hugveitan More in Common gerði og náði til 440 ungmenna víða um Bretland telja 50 prósent ungmenna Brexit hafa mislukkast. 16 prósent telja útgöngu Breta úr ESB hafa lukkast vel.
Tæplega 62 prósent telja að önnur þjóðaratkvæðagreiðsla ætti að fara fram innan næstu fimm ára. Yrði hún haldin myndu rétt 60 prósent kjósa að ganga aftur í ESB en aðeins rétt rúmlega níu prósent vilja halda sig utan sambandsins. Rúmlega 16 prósent segjast ekki vilja kjósa og 14,5 prósent segjast ekki vita hvernig þau myndu svara.
Luke Tryl, framkvæmdastjóri More in Common, segir þjóðaratkvæðagreiðsluna hafa haft mótandi áhrif á Z-kynslóðina og stjórnmálaskoðanir hennar. Margir í rýnihópum segja þjóðaratkvæðagreiðsluna hafa verið fyrsta stóra stjórnmálaviðburðinn sem þeir muni eftir.
„Tíu árum síðar gefur könnunin okkur vísbendingu um hvernig ungmennum líður með Brexit: þau trúa því frekar að það hafi mislukkast og þrjú af hverjum fimm vilja aðra þjóðaratkvæðagreiðslu. Athyglisvert er að fáir í þessum hópi telja að Brexit hafi verið dæmt til að mistakast frá upphafi. Eins og almenningur almennt, segja þeir að þetta hefði gjarnan getað virkað vel en að stjórnmálamenn hafi eyðilagt þetta.“
Viðtöl við fólk í rýnihópum bendi til þess að þó að meirihluti ungmenna vilji fara aftur í ESB sé fólk samt sem áður hikandi vegna umræðunnar sem fylgdi útgöngunni.
„Hún gæti dregið athyglina frá þeim málum sem þeim er mest annt um, framfærslukostnað, hagkvæmt húsnæði, atvinnu og loftslagsbreytingar.“
