Sendlar sem keyra út matarsendingar fyrir Wolt hafa í einhverjum tilfellum fengið greitt fyrir vinnu sína í gegnum einkahlutafélög. Fréttastofa hefur undir höndum gögn sem sýna fram á þetta.
Maðurinn sem átti einkahlutafélagið sem gögnin fjalla um notaði félagið eingöngu til að fá greitt frá Wolt. Félag mannsins var stofnað 2023 en varð gjaldþrota 2025.
Einn ársreikningur liggur fyrir og er hann fyrir 2023. Þá var félagið með fjögurra milljóna króna rekstrartekjur, allt vegna sendlavinnu fyrir Wolt samkvæmt því sem eigandinn segir sjálfur. Í gögnunum kemur jafnframt fram að fleiri en einn sendill hafi fengið greitt fyrir vinnu sína hjá Wolt í gegnum einkahlutafélag mannsins.
Mikil umræða hefur verið um heimsendingarfyrirtækið Wolt síðustu vikuna eftir að sendlar sem keyra út fyrir fyrirtækið lögðu niður störf vegna kjaramála. Þeir vilja meina að þeir fái greidd laun sem eru undir kjarasamningsbundnu lágmarki og að laun þeirra hafi verið lækkuð um helming á árinu.
Fjallað er um Wolt-málið í fréttaskýringaþættinum Þetta helst. Þáttinn má hlusta á hér:
ASÍ segir illa ganga að tala við Wolt
Stór hluti umræðunnar um Wolt hefur snúist um að sendlarnir stundi gerviverktöku fyrir heimsendingarfyrirtækið. Í einhverjum tilfellum getur gerviverktaka snúist um að það fólk sem vinnur fyrir fyrirtæki fái greiddar verktakagreiðslur persónulega þrátt fyrir að vinnusambandið sé í reynd eins og samband atvinnurekanda og launþega.
Wolt er stórt fyrirtæki á Íslandi með um 1000 sendla á sínum snærum. Samhliða þessum fréttaflutningi kemur fram í ársreikningi Wolt fyrir 2025 að fyrirtækið tvöfaldaði tekjur sínar í fyrra upp í rúmlega 1200 milljónir og skilaði rúmlega 100 milljóna króna hagnaði. Wolt á Íslandi er hluti af alþjóðlegri samstæðu Wolt sem er í eigu bandaríska fyrirtækisins Doordash Inc. sem skráð er á markað þar í landi.
Karen Ósk Nielsen Björnsdóttir er lögfræðingur hjá Alþýðusambandi Íslands. Hún segir að Alþýðusambandið líti svo á að Wolt stundi gerviverktöku og að fyrirtækið greiði laun sem eru undir kjarasamningsbundnum lágmarkslaunum. Hún segir mörg stéttarfélög á Norðurlöndunum standa í stappi við Wolt. „Það er að verða ein og hálf vika síðan stærstu stéttarfélögin á Norðurlöndum hreinlega sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu út af Wolt af því að þeir eru í sérstöðu í viðskiptaháttum þegar kemur að því að óska ekki eftir kjarasamningum og fylgja dómsniðurstöðum.“
Notaði debetkort fyrirtækisins og fleiri fengu laun þangað
Alþýðusambandið hefur gagnrýnt að sendlarnir séu verktakar hjá Wolt. Þá fá þeir greidd verktakalaun á eigin kennitölu og þurfa að standa skil á sköttum og launatengdum gjöldum sjálfir. Ef starfsmennirnir standa ekki skil á þessum greiðslum til Skattsins er hægt að krefja þá persónulega.
Öðru máli gegnir hins vegar um það ef verktakagreiðslurnar frá Wolt renna inn í einkahlutafélag eins og einhver dæmi eru um. Þá þarf einkahlutafélagið að greiða skatta til hins opinbera en skatturinn hefur ekki sömu úrræði til að sækja peningana til viðkomandi eins og þegar greitt er beint til viðkomandi.
Karen segist ekki áður hafa heyrt af því að Wolt-sendlar hafi notað einkahlutafélög til að fá greitt fyrir vinnu sína.
Í skýrslu yfir eiganda umrædds einkahlutafélags, sem fréttastofa hefur undir höndum, kemur fram að maðurinn hafi einnig haft milligöngu um það að greiða öðrum sendlum hjá Wolt fyrir vinnu þeirra fyrir fyrirtækið. Orðrétt segir í þessari skýrslutöku yfir manninum hjá skiptastjóra þrotabús fyrirtækisins: „Ég vann fyrir Wolt um hríð, í svona eitt ár, og fóru greiðslurnar í gegnum fyrirtækið. Svo á ég vini sem unnu fyrir Wolt og þeir notuðu bankareikning félagsins.“
Þegar maðurinn var spurður að því í skýrslutökunni af hverju hann héldi að fyrirtækið hefði farið í þrot sagði hann það hafa gerst af því að Wolt blokkaði aðgang hans að kerfinu sem gerði honum kleift að keyra með sendingar fyrir fyrirtækið. Eftir þetta hefði ekki verið mikill tilgangur með einkahlutafélaginu. Hann sagði í skýrslutökunni að fyrirtækið hefði ekki skuldað neinum nema skattayfirvöldum svo hann vissi til og að félagið hefði ekki átt neinar eignir.
Svo sagði maðurinn að hann hefði stundum bara notað debetkort félagsins beint í stað þess að greiða launin inn á persónulegan bankareikning sinn. „Endurskoðandinn minn reiknaði út fyrir mig hversu háa upphæð ég átti að fá í laun og stundum notaði ég bara debetkort félagsins.“
Maðurinn sagði jafnframt í skýrslutökunni að hann hefði verið eini starfsmaður félagsins. Samt voru einhverjir fleiri sendlar hjá Wolt sem fengu greidd laun inn á reikninga þess. Lítil skil virðast hins vegar hafa verið á bankareikningi fyrirtækisins og mannsins sjálfs þrátt fyrir að það væri sjálfstæður lögaðili og þrátt fyrir að fleiri en maðurinn hefðu fengið verktakagreiðslur þangað inn. Þetta sést ágætlega á þeirri staðreynd að maðurinn notaði debetkort einkahlutafélagsins eins og það væri hans eigið.
Tekið skal fram að ekki er ólöglegt að nota einkahlutafélag með þessum hætti sem hér um ræðir. Maðurinn sem vann hjá Wolt og átti einkahlutafélagið vissi hins vegar ekki mikið um slíkan rekstur, samkvæmt skýrslunni.
Hann er af erlendu bergi brotinn og var 24 ára þegar einkahlutafélagið var stofnað. Hann treysti á bókara til að reka félagið fyrir sig. Eitt af því sem kemur fram er að maðurinn hafi ekki sjálfur greitt skatta af rekstri félagsins og að hann hafi ekki borgað stofnkostnað fyrirtækisins upp á 500 þúsund krónur áður en það fór í þrot.
Saga þessa einkahlutafélags sýnir hversu mikill frumskógur þessi sendlabransi er á Íslandi og hversu lítið regluverk er í kringum hann. Afar sjaldgæft er að einstaklingar sem vinna í daglaunavinnu í láglaunastörfum á Íslandi fái greitt í gegnum einkahlutafélag.
Segir fólki í Svíþjóð meira sama núna
Pontus Blume er Svíi sem skrifar doktorsritgerð við Háskólann í Stokkhólmi um Wolt og önnur sambærileg giggfyrirtæki. Hann hefur verið til viðtals um Wolt í sænskum fjölmiðlum og starfar líka fyrir stéttarfélag sendla sem hefur sótt launamál gegn Wolt. Pontus segir að umræðan um Wolt sé svipuð í flestum löndum.
Hann segir að það sem hafi gerst sé að Wolt hafi upphaflega verið með sendla á sínum snærum sem voru verktakar eða með einhverjum hætti sjálfstæðir starfsmenn og ekki fastráðnir launþegar. Sænskir dómstólar komust að því að þetta fyrirkomulag braut gegn lögum og reglum og skikkuðu Wolt til að vera bara með fastráðna starfsmenn. Í stað þess að ráða starfsmennina sjálfir hafi fyrirtækið hins vegar breytt viðskiptalíkaninu sínu og losað sig undan þeirri ábyrgð að vera með sendlana sem launþega í vinnu. Þess vegna kom starfsmannaleiga inn sem milliliður.
Pontus Blume segir að verkalýðsfélagið sem hann starfar hjá hafi stefnt Wolt í Svíþjóð í fyrra í september vegna sendils sem hafði fengið 12 til 13 þúsund sænskar krónur, eða um 150 til 160 þúsund íslenskar krónur, á mánuði fyrir fulla vinnu hjá fyrirtækinu. Pontus segir að maðurinn hafi fengið minna en helming af því sem hann hafi átt að fá samkvæmt þarlendum kjarasamningum.
Það sem hafi breyst í Svíþjóð á liðnum árum sé að fólki þar í landi sé orðið meira sama um umræðuna um Wolt. Fyrst eftir að Wolt kom til Svíþjóðar, á meðan á covid-faraldrinum stóð og fólk fór að nota Wolt meira, hafi verið meiri umræða um kjör sendlanna. Þetta hafi svo breyst og segir hann að lítil umræða sé um fyrirtækið í meginstraumsfjölmiðlum. Umræðan sé fyrst og fremst í vinstri sinnuðum miðlum.
Jóhann Már Helgason, framkvæmdastjóri Wolt, vildi ekki veita Þetta helst viðtal þegar eftir því var leitað þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Hann vísar í yfirlýsingu sem Wolt sendi frá sér í síðustu viku.
