Í fréttaskýringaþættinum Þetta helst var fjallað um stækkun þyrlupallsins í Surtsey og hvernig slíkar framkvæmdir eru skipulagðar með tilliti til náttúruverndar.
Umhverfis- og skipulagsráð Vestmannaeyja samþykkti á fundi sínum í síðustu viku umsókn Surtseyjarfélagsins um að stækka þyrlupallinn í Surtsey úr 36 fermetrum í um 100. Bærinn fer með skipulagsvald í eynni og skipulagsfulltrúa verður falið að gefa út framkvæmdaleyfi.
Mikið vandaverk að lenda á þyrlupallinum
Surtsey er á heimsminjaskrá UNESCO og var friðlýst 1965 meðan gosvirkni var enn í gangi. Magnús Tumi Guðmundsson, jarðeðlisfræðingur og prófessor við Háskóla Íslands, sem jafnframt situr í stjórn Surtseyjarfélagsins, segir einstakt að hægt hafi verið að fylgjast náið með þróun eyjunnar, bæði lífríkinu og jarðfræðinni, frá upphafi. „Þess vegna er Surtsey einstæð og þess vegna fór hún á heimsminjaskrá,“ segir hann.
Þyrlupallurinn sem er í notkun var reistur 1993 með aðstoð þyrlu Bandaríkjahers sem hluti af reglubundinni tvíhliða varnaræfingu Bandaríkjanna og Íslands, sem kallast Norður-Víkingur – og er einmitt líka í gangi núna. Þá voru forsteyptar einingar hífðar á sinn stað. Magnús segir það vera öryggismál að stækka pallinn þar sem þyrlur Landhelgisgæslunnar, sem flytja vísindamenn og búnað út í eyjuna og til baka, hafi stækkað síðan þá.
„Það er mikið vandaverk fyrir þyrluflugmennina að lenda á pallinum. Það þarf að vanda sig mjög mikið til að hitta á pallinn. Hann er aðeins lengri en bilið milli hjólanna. Það þýðir að ef veðrið er ekki mjög gott þá er eiginlega ekki hægt að lenda.“ Hann segir að stundum hafi þurft að slaka fólki og búnaði niður – og hífa það svo upp.
Sigurður Heiðar Wiium, yfirflugstjóri hjá Landhelgisgæslunni, tekur undir með Magnúsi. Hann segir þyrlupallinn hafa verið hannaðan fyrir mun minni þyrlur en nú eru notaðar. „Þegar við lendum á þessum palli þá varla passa hjólin inn á. Þau eru horn í horn og það er mjög þröngt,“ segir Sigurður. „Þetta getur verið mjög varasamt.“
Ströng skilyrði vegna náttúruverndar
Hildur Sólveig Sigurðardóttir, formaður umhverfis- og skipulagsráðs Vestmannaeyjarbæjar, segir að ráðinu hafi borist fyrirspurn frá Surtseyjarfélaginu í sumar vegna málsins, „og svo tökum við þetta núna fyrir á fundi hjá ráðinu fyrir stuttu og þar liggur fyrir leyfi forsætisráðuneytisins þar sem þetta er þjóðlenda en við erum auðvitað með skipulagsyfirvald í eyjunni. Samkvæmt formlegheitum þurfum við að gefa okkar samþykki fyrir framkvæmdinni,“ segir hún.
Hildur nefnir að samstaða hafi verið í ráðinu um framkvæmdina og þar hafi verið litið til öryggissjónarmiða og skilyrða sem Náttúruverndarstofnun setur framkvæmdinni. Þá segir hún að gert sé ráð fyrir því að fjórir starfsmenn sjái um verkið sem taki um sex daga.
Náttúruverndarstofnun gaf leyfi fyrir verkinu í júlí með ströngum skilyrðum. Til að mynda þarf að hreinsa vel allan fatnað, byggingarefni og farangur og tryggja að rask á landslagi og jarðvegi verði sem minnst. Gróður og jarðvegur við jaðra pallsins verður fjarlægður tímabundið og nýttur aftur við frágang.
„Það þarf náttúrulega að vanda sig mjög mikið við þetta,“ segir Magnús Tumi. „Þetta eru mjög strangar reglur sem gilda. Það er til þess að maðurinn sé ekki að breyta þróun lífríkisins.“
Áætlaður kostnaður við stækkunina er um níu milljónir króna. „Þetta er fjármagnað af Surtseyjarfélaginu sjálfu og það eru styrkir sem það fær til þess að halda þessu gangandi, þessum rannsóknum og þessari aðstöðu sem þarna er til rannsókna, sem eru settir í að borga fyrir þetta. Landhelgisgæslan leggur til og hjálpar, flytur búnaðinn sem þarf út í eyju og svoleiðis. Það hjálpast margir að og leggja til og það er með þessu sem er hægt að halda þessu gangandi,“ segir Magnús.
„Þetta kostar töluvert, margar milljónir, en sem betur fer ræður Surtseyjarfélagið við að gera þetta núna,“ bætir hann við.
Nánar er rætt við Magnús Tuma, Sigurð Heiðar og Hildi Sólveigu í Þetta helst.
