Margir Íslendingar bera örugglega nostalgískar tilfinningar í brjósti í garð hringvegarins um Ísland. Slíkar minningar eru oft tengdar ferðalögum úr æsku þar sem þeir kannski sáu ákveðna staði í náttúru Íslands í fyrsta skipti í slíkri hringferð með fjölskyldunni. Orðasambandið „að fara hringinn” er flestum kunnugt en Hringvegurinn um Ísland hefur auðvitað alls ekki alltaf verið til. Fólk sem er fætt um 1950 og fyrr fór aldrei hringinn í æsku eins og síðari kynslóðir.
Sagnfræðingurinn Arnþór Gunnarsson hefur skrifað bók um þetta fyrirbæri, Hringveginn, þar sem hann fjallar um það hvaða áhrif opnun hringvegar um Ísland hafði fyrir landann. Hringvegurinn varð til sem heild árið 1974 þegar þjóðvegur landsins var tengdur í hring með opnun brúar yfir Skeiðará á Suðurlandi. Þar á undan hafði bygging tveggja annarra brúa á Skeiðarársandi verið liður í því að klára hringveginn um Ísland.
Bókin er gefin út í nýrri seríu frá Sögufélaginu þar sem fjallað er um söguleg mál í stuttum, aðgengilegum ritum. Þessi bók Arnþórs er tæplega 100 síður. Fjallað er um bók Arnþórs og rætt við hann í fréttaskýringaþættinum Þetta helst. Þáttinn má hlusta á hér:
Merkasta samgöngubótin?
Í bókinni vísar Arnþór til orða Magnúsar Torfa Ólafssonar, þáverandi samgönguráðherra, sem sagði í ræðu við opnun brúarinnar yfir Skeiðará 1974 að um væri að ræða merkasta viðburðinn í samgöngusögu þjóðarinnar.
Hvað finnst Arnþóri um þá staðhæfingu Magnúsar Torfa að opnun þessarar brúar árið 1974 hafi verið sú merkasta í samgöngusögu þjóðarinnar? „Ég held að þetta sé bara nokkuð nærri sanni. Hvort þessi opnun hringvegarins þarna 74 toppi fyrri atburði, það má svo sem ræða það fram og til baka. En engin spurning að þetta hafði gríðarlega þýðingu og svo er þetta kannski ákveðinn sigur. Það er ekkert löngu áður en sem menn fóru að láta sig dreyma um það, Íslendingar, að tengja saman þennan veg umhverfis landið og mynda hringveg. Fólk bara sá ekki möguleikann í því, til dæmis um miðja síðustu öld. En þarna tókst það,“ segir Arnþór.
Hringvegurinn varð strax vinsæll
Eftir að hægt var að keyra hringinn eftir 1974 varð það strax mjög vinsælt hjá Íslendingum segir Arnþór í bókinni. Fyrir vikið, af því að það að aka hringinn varð svo vinsælt, kynntust Íslendingar landinu sínu betur í eigin persónu.
Arnþór segir sögur sem fjalla um þetta, að sumir hafi keyrt hringinn á 5 til 6 dögum en líka af vestfirsku hjónunum sem keyrðu hringinn á vöktum um sumarið 1974 til að komast leiðina á sem stystum tíma.
Arnþór fjallar um það í bókinni að í kjölfar opnunar hringvegarins hafi orðið til ákveðin þjóðvegamenning á Íslandi. Hann vísar í poppmenningu frá áttunda og níunda áratugnum sem tengist þessari menningu, meðal annars lagið Þjóðveginn með hljómsveitinni Brimkló og kvikmyndirnar Með allt á hreinu og Hringinn eftir Friðrik Þór Friðriksson.
Arnþór fjallar líka um það í bókinni hvernig mikilvægi vegasjoppunnar hafi aukist á Íslandi með tilkomu hringvegarins. Hann segir að hamborgari og franskar með kokteilsósu og salati hafi orðið eins konar þjóðarréttur Íslendinga yfir sumartímann í þessum sjoppum. Arnþór fjallar sérstaklega um Staðarskála í Hrútafirði í þessu sambandi og birtir brot úr ljóðinu Staðarskáli er Ísland eftir Þórarin Eldjárn frá árinu 1991.
Ísland, Taívan og Írland
Eftir lestur bókarinnar vaknar spurningin: Hversu algengt er það í löndum heimsins að íbúar og ferðamenn keyri hringinn í kringum landið? Er íslenski hringvegurinn að einhverju leyti einstakur á heimsvísu? Kannaði Arnþór þetta eitthvað? Hann segist ekki vita til þess að þetta sé algengt en segist hafa heyrt af því að þetta tíðkist á Írlandi.
Samkvæmt heimildum á netinu þá eru tvö bestu og þekktustu dæmin um að fólk keyri hringinn í ákveðnum löndum frá Íslandi og Taívan. Í Taívan er hringleiðin um eynna tæplega 1400 kílómetrar. Þetta ferðalag kallast huandao og fer fólk þessa leið stundum á reiðhjólum á allt að tveimur vikum eða á skellinöðrum eða í bíl. Í Taívan er algengt að ungt fólk fari í ferðalag að loknu námi í háskóla. Litið er á þessa hringferð sem andlegt ferðalag í landinu samkvæmt þessum heimildum.
Að fara hringinn tíðkast líka upp að vissu marki í öðrum löndum eins og Írlandi, Nýja-Sjálandi og Ástralíu. Á Nýja Sjálandi hefur það tíðkast að fólk verji fríinu sínu í að keyra hringinn um aðra af stærstu eyjunum sem mynda eyríkið, Norðurey eða Suðurey. Í Ástralíu kallast hringleiðin um landið The Big Lap og er á milli 14500 til 16000 kílómetra löng. Vegna þess hversu löng hún er þessi leið er ekki algengt að Ástralir leggi í þessa leið.
