Sigurður Sigurðsson skrifar:

Þegar rýnt er í alþjóðlegar hagtölur blasa við tölur sem ættu að fylla hvaða þjóð sem er stolti. Ísland mælist ítrekað á meðal ríkustu landa heims. Verg landsframleiðsla á hvern íbúa er í sögulegum hæðum, hagvöxturinn mælist stöðugur á pappírum og lífeyrissjóðirnir bólgna út af sparifé landsmanna. Samkvæmt Excel-skjölum alþjóðlegra stofnana búum við í fullkomnu undralandi efnahagslegrar velgengni.

En þegar litið er út um gluggann á íslenskum raunveruleika blasir við allt önnur og dekkri mynd. Þjóðin stendur frammi fyrir lamandi okurvöxtum, viðvarandi húsnæðiskrísu, innviðahruni, mygluðum skólabyggingum og heilbrigðiskerfi sem rekið er á varadekkjunum. Hvernig má það vera að ríkasta þjóð heims búi við samfélagslega innviði sem minna á vanþróuð þriðja heims ríki?

Svarið er sláandi: Ríkidæmið er sannanlegt, en það tilheyrir ekki almenningi. Það er hannað sem pólitískur verndarskjöldur klækjastjórnmálanna. Í hvert sinn sem borgararnir rísa upp og mótmæla spillingu, spilltum tækifærum eða kerfisbundinni vanvirkni, dregur valdaelítan fram hagtölurnar og spyr í duldum tón: 

„Hvernig getið þið kvartað? Sjáið ríkidæmið!“

Þessi fáránlegi og glórulausi veruleiki hvílir á fimm skipulögðum blekkingum sem nauðsynlegt er að fletta ofan af.

1. Meðaltalsblekkingin: Þegar auðurinn safnast á fárra hendur

Fyrsta og stærsta blekkingin liggur í sjálfum mælikvarðanum á ríkidæmi: landsframleiðslu á mann (V landsframleiðsla / íbúafjöldi). Þessi formúla tekur heildarverðmæti alls þess sem framleitt er í landinu og deilir því bróðurlega niður á höfðatölu. Vandinn er sá að meðaltalið segir nákvæmlega ekkert um það hver fær peningana í raun og veru.

Íslenska auðlindahagkerfið framleiðir gífurleg verðmæti í gegnum sjávarútveg, orkuvinnslu og ferðaþjónustu. En vegna þess hvernig stjórnkerfið hefur verið hannað af hagsmunablokkum, þá streymir þessi risavaxni auður ekki inn í vasa venjulegs launafólks. Hann safnast saman í lokuðum skúmaskotum hjá þröngum eigendaklasa og í ríkisreknum hlutafélögum (ohf.) þar sem gæðingum er umbunað. Ef einn maður hagnast um milljarð á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar á meðan níu fjölskyldur eiga ekki fyrir leigu, þá sýnir tölfræðin samt að allir tíu séu stórríkir. Þetta er sýndarauður sem fólk sér í sjónvarpsfréttum en finnur aldrei fyrir við eldhúsborðið.

 2. Kaupmáttarblekkingin: Fákeppni sem ryksugar launin

Valdaelítan hreykir sér gjarnan af háum launatölum á Íslandi. En krónurnar á launaseðlinum skipta engu máli ef lífsviðurværið í landinu er handstýrt af fákeppni. Ísland mælist ítrekað sem dýrasta eða næstdýrasta land Evrópu.

Þetta er skipulögð flétta. Stjórnvöld hækka tölurnar á pappírnum en leyfa á sama tíma fámennum klíkum að stýra matvörumarkaðnum, tryggingafélögunum, eldsneytissölunni og landbúnaðarkerfinu í skjóli innflutningshafta. Um leið og venjulegur verkamaður eða kennari fær launahækkun, mætir hann skipulögðu verðlagi sem ryksugar þessar sömu krónur beint til baka inn í hítina hjá sömu hagsmunaaðilum. Ríkidæmið gufar upp á leiðinni úr bankanum og yfir í búðarkassann.

 3. Vaxta- og verðtryggingargildran: Sjálfvirk eignaupptaka

Hvergi í siðuðum ríkjum þarf vinnandi almenningur að búa við jafn fáránlegt og fjárhagslega dýrt fjármálakerfi. Með því að viðhalda örgjaldmiðli eins og krónunni getur fjármálaelítan réttlætt gríðarlega hátt vaxtastig og hið siðlausa tól sem verðtryggingin er.

Þegar ungt fólk reynir að kaupa sína fyrstu íbúð á uppsprengdum markaði, neyðist það inn í kerfi sem étur upp eigið fé þeirra með sjálfvirkum hætti. Verðbæturnar bætast ofan á höfuðstólinn og breyta ævistarfi fólks í varanlega skuldafjötra. Þessi tilflutningur á fjármagni — frá vinnandi fjölskyldum og beint yfir á efnahagsreikninga bankanna — mælist sem „framleiðsla og vöxtur“ í hagtölum ríkisins. Fyrir bankastjórana er þetta ríkidæmi; fyrir almenning er þetta lögvarin rányrkja á framtíðartekjum þeirra.

 4. Innviðaskuldin: Sýndarafgangur á kostnað framtíðarinnar

Önnur glórulaus birtingarmynd þessarar leikfléttu er hvernig ríkissjóður er rekinn. Elítan bendir stolt á lágar ríkisskuldir og afgang á ríkisreikningi til að sanna ríkidæmið. En þessi afgangur er fenginn með því að neita að eyða peningum í það sem samfélagið raunverulega þarfnast.

Þetta er eins og húseigandi sem hrósar sér af hárri innistæðu í banka en neitar að gera við lekandi þak, leyfir myglu að eyðileggja veggina og lætur raflagnirnar rotna. Hann lítur út fyrir að vera ríkur á pappír, þar til húsið hrynur yfir hann. Aðgerðaleysið í uppbyggingu Nýja Landspítalans, vanræksla á vegakerfinu og viðhaldsleysi opinberra bygginga er skuld sem verið er að varpa yfir á komandi kynslóðir til þess eins að fegra tölurnar í dag.

5. Lífeyrissjóðirnir: Einokunarsjóður elítunnar

Mesta sýndarríkidæmið liggur þó í lífeyrissjóðakerfinu, sem telur mörg þúsund milljarða króna. Okkur er sagt að þetta séu peningar þjóðarinnar. En venjulegur borgari hefur nákvæmlega ekkert um það að segja hvernig þessum risavaxna auði er ráðstafað.

Sjóðunum er stýrt af sömu þröngu elítunni og hagsmunaaðilum atvinnulífsins. Í stað þess að nýta þetta fjármagn til að styðja við félagslega innviði eða bjóða upp á sanngjörn íbúðalán til eigin sjóðsfélaga, er peningunum dælt í risavaxin leigufélög og fasteignafræðinga. Lífeyrissjóðirnir keppa þannig beint við eigið sjóðsfélaga á fasteignamarkaðnum, keyra upp verðbólguna og kaupa upp hlutabréf í fákeppnisfyrirtækjum til að tryggja völd ríkjandi klíkna í atvinnulífinu. Peningarnir eru skráðir á almenning, en valdið og ávinningurinn tilheyrir undirheimunum.

Lokaorð: Herfangið kynnt sem árangur

Íslenski veruleikinn er fáránlegur vegna þess að landið starfar eins og auðlindanýlenda þar sem gífurleg verðmæti verða til á hverjum degi, en hönnun stjórnkerfisins tryggir að flæðið fer alltaf í eina átt: frá vinnandi fólki og beint upp til þeirra sem stýra klækjastjórnmálunum.

Þegar valdaelítan bendir á „ríkidæmið“ á Íslandi til að þagga niður í réttmætri gagnrýni borgaranna, þá er hún í raun að fremja sitt mesta glæpaverk. Hún er að sýna ykkur stærðina á herfanginu sem hún hefur rænt af þjóðinni og kynna það sem sönnun um eigin árangur.

Blekkingin er á enda þegar við neitum að trúa á Excel-skjölin þeirra og dæmum samfélagið út frá lífskjörum þeirra sem minnst mega sín, stöðu unga fólksins og ástandi innviðanna. Það er kominn tími til að krefjast þess að ríka landið skili auðnum aftur til fólksins sem byggir það.