Nemendur búsettir utan EES-svæðisins þurfa að borga full skólagjöld frá og með næsta ári. Rektor Háskóla Íslands býst við töluverðri fækkun umsókna.
Alþingi samþykkti á lokametrunum frumvarp sem heimilar opinberum háskólum að innheimta skólagjöld af nemendum utan EES-svæðisins, að Færeyjum, Grænlandi og Sviss undanskildum. Með þessu á að hagræða þar sem ríkið mun ekki lengur standa undir kostnaði við nám þessara nemenda og um leið samræma reglur við önnur Norðurlönd.
Danir tóku upp skólagjöld fyrir nemendur utan EES árið 2005, Svíþjóð árið 2011, Finnland 2017 og Noregur 2023.
Í greinargerð frumvarpsins er bent á að hlutfall nemenda frá löndum utan EES sé mun hærra hér en á öðrum Norðurlöndum. Árið 2021 voru umsóknir í Háskóla Íslands tæplega 1200 en voru tæplega 2.600 í fyrra. Þessa miklu aukningu má meðal annars rekja til þess að Noregur hóf að innheimta skólagjöld árið 2021. Umsóknum fækkaði þó nokkuð á liðnu skólaári enda þá vitað að þessi lagasetning væri yfirvofandi.
Ekki liggur fyrir hversu há skólagjöldin verða en ljóst er að kostnaður fyrir þessa nemendur verður umtalsvert meiri en nú er.
„Við þurfum fyrst og fremst að reikna út hvað kostar að kenna nemanda í fullu námi og þurfum að átta okkur á því hvort við þurfum að hafa ólík skólagjöld fyrir nemendur í hugvísindum, félagsvísindum og raunvísindum, eftir til dæmis tilraunaaðstöðu og fleira,“ segir Silja Bára Ómarsdóttir, rektor Háskóla Íslands.
Þær upphæðir þurfa að liggja fyrir 1. desember þegar innritun fyrir skólaárið 2027 til 2028 hefst. Silja Bára telur einsýnt að umsóknum frá nemendum utan EES fækki verulega. „Það hefur verið reynslan í nágrannalöndunum. Umsóknum hefur fækkað verulega. Það hefur orðið hrun víða, allavega til skemmri tíma. Stundum hefur það aðeins bæst við þegar það fer að verða skýrara hvaða tækifæri við höfum til að veita styrki, hvaða undanþágur verða veittar.“
Hversu mikið er þó erfitt að segja til um því samkvæmt greinargerðinni nær breytingin ekki til íbúa utan EES sem eru þegar með ótímabundið dvalarleyfi á Íslandi.
Skilyrði hert víðar
Þetta eru raunar ekki einu breytingarnar sem gerðar voru á högum nemenda á lokadögum Alþingis því töluverðar breytingar voru gerðar í frumvarpi dómsmálaráðherra um dvalarleyfi. Skilyrði til fjölskyldusameiningar voru takmörkuð og eingöngu bundin við maka og börn en ekki foreldra eldri en 67 ára eins og áður var. Dvalarleyfi til atvinnuleitar eftir útskrift var stytt úr þremur árum í 18 mánuði og gerðar verða meiri kröfur til námsárangurs við endurnýjun dvalarleyfa.
