Það er skammt stórra högga á milli fyrir þau sem safna tölvuleikjum á áþreifanlegu formi. Allt útlit er fyrir að endalok tölvuleikja á geisladiskum, Blu-ray og DVD, séu yfirvofandi.
24. júní kynntu Rockstar Games að Grand Theft Auto VI, sem er einn eftirsóttasti tölvuleikur allra tíma og væntanlegur í nóvember, kæmi einungis út á stafrænu formi. Það verður enginn geisladiskur, enginn tölvuleikur, í hulstrinu heldur aðeins kóði til að hala leiknum niður. Það var síðan 1. júlí sem Sony tók af skarið og tilkynnti að fyrirtækið myndi hætta framleiðslu og sölu á diskum fyrir Playstation 5 í janúar 2028. Leikjatölvan er ein sú vinsælasta í heiminum.
Sony ber fyrir sig að þetta sé gert til að aðlagast breyttum tímum.
„Þetta er búið að vera þróun sem er alveg stíft í átt að stafrænum kaupum og núna held ég að svona nánast síðasti naglinn hafi verið negldur í líkkistuna hjá disknum, bæði með þessari tilkynningu frá Rockstar og svo Sony í kjölfarið,“ segir Óli Jóels, þáttastjórnandi Game Tíví.
Sala á tölvuleikjum í íslenskum verslunum hefur minnkað mikið síðustu ár. Í ELKO dróst salan saman um 80% frá 2015 til 2025. Þá hefur verslunum sem selja tölvuleiki fækkað og þar má nefna verslanir BT og Gamestöðvarinnar sem heyra sögunni til.
Framleiðendur geta stýrt verði betur en áhættan hefur aukist
Ólafur Þór Jóelsson, betur þekktur sem Óli Jóels, hefur verið þáttastjórnandi Game Tíví í fjölda ára og safnað tölvuleikjum í áratugi. Hann er einnig framkvæmdastjóri Senu heildsölu ehf. sem meðal annars selur Playstation á Íslandi.
Óli bendir á að ákvörðun Sony hafi átt sér langan aðdraganda.
„Þetta er þróun sem er búin að vera að eiga sér stað. PC-markaðurinn er til dæmis alfarið farinn yfir í þetta með Steam og fleiri veitum. Það er langt síðan PC-leikir hættu að vera seldir í verslunum sem diskar og í rauninni virðist þetta vera svolítið þróunin í afþreyingu yfir höfuð.“
Sem dæmi nefnir hann streymisveiturnar Spotify og Netflix.
„Þetta virðist vera að fara meira í bæði áskriftarmódel, eins og Playstation Plús og Xbox er með líka, annars vegar og svo hins vegar að komast yfir í þessa stafrænu sölu. Vissulega fær Sony meira fyrir sinn hlut, framleiðendur geta stýrt betur verði. Það er verið að tala um svona dynamic pricing [breytilega verðlagningu] þannig að það geta verið svona sveiflur í verðlagi eftir ýmsum þáttum.“
Völdin færist í hendur framleiðenda þegar salan er öll stafræn eða bundin við áskrift, en það er aðeins þegar framleiðandinn selur leikinn. Í þeim tilfellum fær framleiðandinn, sem selur leikinn án milliliða, allar tekjurnar.
„Þess má geta að það er orðið dýrara og dýrara að framleiða þessa leiki og sérstaklega leiki eins og God of War eða svona stóra söguleiki. Það fara mörg ár í þetta,“ segir Óli.
Hann tekur Grand Theft Auto VI sem annað dæmi. Sá leikur hefur verið í bígerð síðan 2014.
„Það fara einhverjir tveir milljarðar dollara í að gera leikinn. Þetta eru orðnar gríðarlegar fjárfestingar og margir í þessum bransa búnir að fá ansi mikil högg. Sony hefur þurft að loka leikjum og afskrifa stórar tölur í þeim málum þannig að þetta er alveg áskorun í dag, að gefa út nýja leiki og mikil áhætta sem fylgir því.“
Stafræn sala ekki tekið yfir Nintendo
Fréttastofa sendi fyrirspurn á ELKO um þróun á sölu tölvuleikja í versluninni. Í svari Óttars Arnars Sigurbergssonar, framkvæmdastjóra ELKO, segir að árið 2015 hafi verið eitt sterkasta ár fyrirtækisins í tölvuleikjasölu.
„Þá seldi ELKO rúmlega 50.000 leiki á einu ári. Síðan þá hefur magnsala dregist saman um rúmlega 80%. Á sama tíma hefur samsetning markaðarins breyst verulega. Árið 2015 voru PC, PlayStation, Xbox 360 og Nintendo leikir í boði, en í dag eru það fyrst og fremst Nintendo og PlayStation. Hlutdeild PlayStation leikja hefur jafnframt lækkað úr um 90% niður í 47%,“ segir Óttar.
Það er vert að nefna að tölvuleikir fyrir nýjustu Nintendo-leikjatölvurnar, Switch og Switch 2, koma út á minniskortum en ekki á diskum. Þær eru hálfgerðar lófatölvur, tiltölulega smáar og með skjá, og ætlaðar til að henta spilurum á ferðinni. Í þeim tölvum er mikið minna minni en á stærri leikjatölvum, á bilinu 32 gígabæt til 256 gígabæt.
Fyrir samhengi eru stórir tölvuleikir núorðið jafnvel stærri en 150 gígabæt. Nintendo-tölvurnar reiða sig þannig meira á pláss á minniskortum heldur en Playstation-spilarar á diska. Harður diskur í Playstation 5 Slim-tölvu er 1 terabæt eða 1.000 gígabæt og tölvan hefur rauf fyrir annan harðan disk.
Óttar segir dvínandi sölu tölvuleikja endurspegla breyttar kaupvenjur neytenda.
„Líkt og gerðist með DVD-myndir, sem ELKO hætti að selja árið 2019 vegna yfirburða streymisveitna, hefur stafræn dreifing leikja smám saman tekið yfir markaðinn. Það eru því skýr merki um að sala tölvuleikja á diskum og hylkjum sé á lokametrunum.“
Ákvörðun Sony kemur fyrirtækinu ekki á óvart.
„Þróunin hefur legið fyrir í nokkur ár þar sem sífellt fleiri kaupa leiki beint í gegnum netverslanir leikjatölvanna eða nýta áskriftarþjónustur. Það má jafnvel segja að þessi breyting hefði getað orðið fyrr ef ekki hefði komið til öflug markaðssetning og dreifing í gegnum framleiðendur, heildsala og smásala,“ segir í svari Óttars.
Verði ekki lengur hægt að selja leiki áfram
Gagnrýnendur útfösunar tölvuleikjadiska segja hana til þess gerða að auka hlutdeild framleiðenda í sölu á tölvuleikjum og gera þeim kleift að stýra verðlagningu þeirra. Óli bendir á að sumir spilarar kaupi tölvuleiki saman. Þegar diskarnir hverfa verður það ekki hægt lengur.
Hann tekur nýjan James Bond-tölvuleik, 007: First Light, sem dæmi.
„Nýi James Bond-leikurinn er söguleikur, hann er kannski 25 tímar að lengd. Það eru alveg dæmi þess að kannski tveir eða þrír vinir splæsi saman í leikinn og svo spilar einn hann fyrst, annar tekur við og svo þriðji. Þá eru þeir þrír að fjárfesta í leiknum og svo geta þeir lánað hann á milli, á disknum, og svo geta þeir jafnvel selt hann þegar allir eru búnir með söguna,“ segir Óli.
„Það hagkerfi er að detta út með þessu og þá er spurning hvað gerist. Er þá fólk að fara að kaupa færri leiki af því að það er ekkert víst að tekjurnar hækki í þessu hlutfalli? Ég held að það verði líka áskorun fyrir leikjaframleiðendur.“
Leikir gætu orðið meiri safn- og gjafavara
Óli keypti fyrsta tölvuleikinn sinn 1983.
„Ég hef alltaf verið mjög mikill aðdáandi þess að kaupa leikina og á þeim tíma, '83, var maður að lesa bæklinginn á leið heim í strætó og það var rosaleg spenna í kringum þetta. Enn þann dag í dag kýs ég að eiga leikina á diskum og ég skil það sjónarmið mjög vel. En ég hugsa að þróunin verði kannski þannig að í stað diskanna komi útgáfur af leikjunum í smásölu þar sem að fylgja einhverjar styttur eða einhverjir svona exclusive aukahlutir þar sem safnarar geta fengið eitthvað fyrir sinn snúð,“ segir Óli.
Með „exclusive aukahlutum“ vísar hann til einhvers sem einungis verði hægt að fá með áþreifanlegu útgáfunni.
Sem fyrr segir hafa Rockstar, framleiðendur Grand Theft Auto, gefið út að einhvers konar útgáfa muni koma í verslanir þó að leikurinn sjálfur verði ekki í hulstrinu. ELKO hyggist selja tölvuleiki áfram svo lengi sem eftirspurn er til staðar.
„Við teljum að leikir í áþreifanlegu formi muni fyrst og fremst lifa áfram sem gjafavara og safngripir fyrir áhugasama spilara. Það á sérstaklega við um stærstu útgáfur ársins. Þrátt fyrir að GTA VI verði afhent sem niðurhalskóði í hulstri má ætla að hann verði engu að síður ein vinsælasta jólagjöf ársins,“ segir Óttar.
Grand Theft Auto VI sé líklega stærsta leikjaútgáfan fram að þessu sem ekki komi út á disk.
„Við sjáum þó að ákveðinn hópur viðskiptavina er ósáttur við þessa þróun. Margir vilja eiga leikinn í áþreifanlegu formi, geta lánað hann áfram eða endurselt þegar þeir hafa lokið spilun. Sá möguleiki minnkar verulega með aukinni stafrænni dreifingu,“ segir í svari ELKO.
