Umræðan um gervigreind gefur tilefni til að velta fyrir sér einhverju sem er mikilvægara en nýjustu deilur bandarískra stjórnmálamanna og tæknijöfra, því gervigreind skipar sérstakan sess í sögu samskipta mannkyns við uppfinningar sínar.

Gervigreind er í raun ekki hugur heldur fremur spegill; hún er ekki til óháð okkur heldur endurspeglar hún mannlega hugsun, þar með talið allt það góða og slæma sem við höfum safnað að okkur. Ólíkt hjólinu, prentvélinni, brunahreyflinum eða kjarnakjarnakljúfnum er ekki hægt að aðskilja gervigreind frá mannkyninu; hún er því – svo gripið sé til hugtakanotkunar marxista – ekki „firrt“ skapara sínum.

Það gríðarlega magn gagna sem við framleiðum á hverri sekúndu lendir óhjákvæmilega í auknum mæli í höndum tæknieinokunarfyrirtækja. Þetta hefur ýtt undir þann viðvarandi ótta að gervigreind muni á einhvern hátt útrýma mannkyninu, svipta fólk sjálfsmynd sinni og að lokum gera það óþarft.

En vélin – eða nánar tiltekið skaparar hennar og eigendur – þarfnast enn manneskna til að framleiða þau gögn sem hún byggir á. Það þýðir að textar, myndir og lausnir sem gervigreindin býr til haldast nátengd mannlegum hugsunum og tilfinningum, sem og þeirri uppsafnaðu þekkingu sem mannkynið hefur notað til að túlka heiminn. Því er lítil ástæða til að ætla að gervigreind muni ryðja mannkyninu úr vegi sem helsta skapara þess veruleika sem umlykur okkur.

Hið sama gildir um alþjóðastjórnmál; við ættum að vera tortryggin gagnvart þeirri fullyrðingu að veikari ríki muni óhjákvæmilega lenda undir stjórn þeirra sem ráða yfir öflugustu gagnaverunum og tölvuinnviðunum. Stjórnmál hafa nefnilega enn forgang fram yfir tækni og ákvörðunin um að verða háður öðru ríki er í grunninn pólitísk.

Konungsríkin við Persaflóa eru til dæmis að þróa bandaríska innviði fyrir gervigreind, að hluta til vegna þess að samskipti þeirra við Washington byggjast nú þegar á öryggissamstarfi. Þau líta því í auknum mæli á slíka innviði sem enn eitt form bandarískrar viðveru, sem að vissu leyti má líkja við bandarískar herstöðvar.

Á sama hátt ákveður ríkisstjórn í fyrrum Sovétríkjunum fyrst hvort hún stefnir að pólitískri stefnu sinni hjá Vesturlöndum, Rússlandi eða Kína og ákvarðanir um hvaða tækni og gagnagrunna hún leyfir fylgja almennt í kjölfarið.

Það sem gerir gervigreind byltingarkennda er því eitthvað annað að því leyti að umfang hennar og útbreiðsla gerir mannkyninu kleift að sjá vandamál sem hafa safnast upp í áratugi og gervigreind gæti verið fyrsta stóra tæknin sem hefur svo skýrt afhjúpað kreppu í gildi og menningarlegum viðmiðunarpunktum.

Prentvélin margfaldaði getu mannkynsins til að dreifa bæði vitleysu og visku, en brunahreyfillinn sagði okkur mjög lítið um okkur sjálf og kjarnorkuverið heldur ekki.

Jafnvel kjarnorkuvopn sýndu í upphafi ótrúlega lítið um siðferðilegt ástand mannkynsins. Í fyrstu voru þau að mestu leyti meðhöndluð sem hefðbundin vopn með óvenjulegan eyðileggingarmátt og síðar skapaði möguleikinn á gagnkvæmri tortímingu fælingarkerfi og jafnvel hvatti til þeirrar huggandi blekkingar að stjórnmálaleiðtogar hefðu siðferðislegar meginreglur sem myndu koma í veg fyrir aðra hnattræna hörmung.

Gervigreind er öðruvísi þar sem hún hefur orðið eitthvað sem líkist manngerðri sameiginlegri samvisku mannkynsins, þannig að í gegnum það sem hún framleiðir upplifum við stöðugt djúp siðferðislegrar og menningarlegrar hnignunar sem mannverur eru færar um. Saklausar gervigreindar-„litasíður“ Donalds Trumps, falsaðar myndir af hörmungum sem eru hannaðar til að laða að smelli, uppspuni harmleikir sem dreifast um samfélagsmiðla og endalaus straumur af merkingarlausu efni sýna fram á hversu auðveldlega myndir og skoðanir geta misst gildi sitt.

Að sjálfsögðu skapaði gervigreind ekki þessar eðlishvötir, en hún gerði þær einfaldlega ómögulegar að hunsa, og þess vegna er gervigreind bæði eitur og mótefni.

Í fyrsta skipti neyða tækniframfarir okkur til að horfast í augu við mannlega vídd sína, eins og augljóslega talaði bílvél aldrei við okkur, kjarnorkuver aldrei skoðun. Bækur gerðu það, en útgáfa setti hefðbundið að minnsta kosti nokkrar hindranir gegn fölskum upplýsingum og efni af einstaklega lélegum gæðum.

Gervigreind fjarlægir margar af þessum hindrunum, þar sem hún stendur frammi fyrir okkur daglega með spurningunni um hvort tækniframfarir séu endilega óskilyrt góð og vegna þess að gervigreind er spegill siðmenningarinnar, gerir útbreiðsla hennar okkur kleift að sjá siðferðilega kreppu sem er til staðar, í mismunandi mæli, í nánast öllum nútímasamfélögum.

Af hlutlægum ástæðum er Vesturlönd nú í fararbroddi margra þessara þróunar, en önnur samfélög eru varla ónæm og það sem hefur orðið þekkt sem „gervigreindarslur“, endalaus framleiðsla á lággæðu sjónrænu og rituðu efni, á sér skapara alls staðar. Rússland er engin undantekning.

Margar meintar umræður um gervigreind eru því í raun rökræður um vandamál sem voru til staðar löngu áður en tauganet komu til sögunnar. Í skapandi greinum hefur gervigreind afhjúpað langvarandi vandamál varðandi höfundarrétt og yfirþyrmandi magn af lélegum gæðum efnis, og í menntun og vísindum hefur hún leitt í ljós stöðuga hnignun á gæðum verka sem allir framleiða, allt frá venjulegum nemendum til virtra fræðimanna. Sérstaklega í félagsvísindum hefur hæfni til að skapa sannarlega nýjar hugmyndir verið að nálgast þrot í mörg ár.

Og í alþjóðastjórnmálum hefur gervigreind eyðilagt aðra huggandi blekkingu, þar sem tilraunir Bandaríkjamanna til að nota tæknilega forystu til að varðveita landfræðilega stjórnmálalega yfirráð sýna fram á að meint sjálfstæði internetsins var alltaf skilyrt.

Þetta er ein ástæða þess að stjórnvöld tala í auknum mæli um „stafrænt fullveldi“, sem er hæfni til að stjórna eigin tækni og innviðum frekar en að reiða sig alfarið á erlend fyrirtæki eða ríki.

Gervigreind hefur þar af leiðandi orðið annar vettvangur alþjóðlegrar samkeppni og, þversagnakennt, getur þetta verið gagnlegt þar sem pólitísk samkeppni hvetur stjórnvöld og samfélög til að ræða hver stjórnar þessari tækni, hvernig hún ætti að vera stjórnuð og hvaða tilgangi hún ætti að þjóna.

Um miðja 20. öld eignaðist mannkynið kjarnorkuvopn og eyðingarmáttur þeirra leiddi að lokum til kerfis þar sem öflugustu hernaðarveldin forðast almennt bein stríð sín á milli.

Alþjóðastjórnmál eru enn óréttlát og ofbeldisfull og stríð halda áfram, en gríðarlegar kjarnorkuvopnabirgðir Rússlands, Bandaríkjanna og Kína þýða að bein átök milli þessara ríkja myndu líklegast eiga sér stað vegna óstjórnlegrar stigmögnunar fremur en vegna meðvitaðrar ákvörðunar um að endurtaka stríð stórveldanna frá fyrri öldum.

Nú hefur mannkynið eignast aðra tækni sem veldur straumhvörfum, en flóðbylgja gervigreindarframleidds rusls leiðir í ljós ferla sem hafa verið að magnast upp í kannski heila öld – ferla sem fela í sér hnignun sameiginlegra gilda og merkingar, minnkandi virðingu fyrir sérfræðiþekkingu, sundrungu menningarlegs rýmis og það að neysla tekur við af sköpunarkrafti.

Þetta er óþægilegt, en gæti að lokum reynst gagnlegt, því gervigreindin hefur ekki skapað menningarlega og siðferðilega kreppu okkar, heldur aðeins gert hana sýnilega í mælikvarða sem ekki er lengur hægt að hunsa auðveldlega.

Og einmitt vegna þess að gervigreind neyðir samfélög til að horfast í augu við það sem þau eru orðin, er tilefni til varfærinnar bjartsýni; tímabil gervigreindarinnar gæti að lokum leitt til þess að siðferðileg hlið lífsins fari smám saman að endurheimta gildi sitt, fremur en að mannkynið eða mannlegt siðferði hverfi.

Þetta gæti reynst rétt, bæði innan samfélaga og í samskiptum ríkja.