Húsnæðiskostnaður hér á landi, sérstaklega leiguverð er vanmetinn áhrifaþáttur á verðbólgu og þar af leiðandi á stýrivaxtaákvarðanir. Þetta segir Ólafur Margeirsson hagfræðingur.
Stýrivextir voru hækkaðir gær, úr 7,75% í átta. Seðlabankastjóri bar við aukinni verðbólgu, sem meðal annars megi rekja til launahækkana á opinberum markaði; hækkunar opinberra gjalda og verðhækkana á innfluttum vörum vegna stríðsátaka. Hagfræðingur á málþingi VR í gær sagði hins vegar að verðbólga væri ekki tilkomin vegna launahækkana og neyslu heldur væri hún að mestu innflutt og stýrivextir því ekki rétta tólið til að vinna á henni.
Ólafur dregur hins vegar upp aðra mynd. Þau hafi gleymt að minnast á mikilvægasta verðbólguþáttinn.
„Ef maður skoðar gögnin almennilega sér maður að húsnæðiskostnaður, sérstaklega leiguverð, er að baki svona 1,7 prósentustigum af þeim 5,3 prósentum sem verðbólgan er í dag.Þannig að því miður hafa þessir hagfræðingar einfaldlega gleymt að tala um svona mikilvægasta verðbólguþáttinn í dag, sem er húsnæðiskostnaður.“
Vítahringur hækkana og verðbólgu
Ólafur segir að málin séu í ákveðnum vítahring.
„Það er í rauninni þannig að skorturinn á leiguhúsnæði, sérstaklega, er að halda uppi leiguverðshækkunum. Leiguverðshækkanir enda síðan í hærri verðbólgu. Hærri verðbólga leiðir til þess að Seðlabankinn verður að halda stýrivöxtum hærri en ella. En háir stýrivextir leiða líka til þess að það er minna byggt af leiguhúsnæði.“
Grundvallarvandinn sé að byggja þurfi meira af leiguhúsnæði og sjá til þess að leiguverðshækkanir komi ekki í gegn.
„Ef leiguverðshækkanir eiga sér ekki stað þá er sjálfkrafa minni þrýstingur á laun og launakostnað. Þá fara annarar umferðar áhrifin ekki í gang þegar launakostnaði er þrýst inn í verðlagið, til dæmis í gegnum hærra þjónustuverð.“
Ekki dræm sala þó Ferrari seljist ekki
Það sé búið að byggja of mikið af dýrum og stórum íbúðum sem ekki seljast. Rétta þurfi stefnuna í íbúðabyggingum til að rjúfa vítahringinn.
„Það má bera þetta saman við það að ef mikið er framleitt af dýrum Ferrari-bílum sem seljast ekki, er ekki hægt að kvarta yfir dræmri sölu. Ef það er ekki eftirspurn eftir því að kaupa, eða leigja, Ferrari verður þú einfaldlega að framleiða fasteignir og íbúðir og húsaskjól sem eftirspurn er eftir, en ekki of dýrar vörur sem ekki seljast á markaðnum eins og hann er.“
Byggja þurfi réttar íbúðir til þess að halda leiguverðshækkunum niðri. Og það taki tíma.
„Þetta er samvinnuverkefni hjá ríkisstjórn, atvinnurekendum, verkalýðsfélögum og Seðlabankanum líka.“
