Það er athyglisvert að fylgjast með því hvernig sumir stuðningsmenn aðildarviðræðna við Evrópusambandið bregðast við málflutningi andstæðinga sinna. Í stað þess að svara efnislega er gjarnan gripið til þess ráðs að stimpla nei-liða sem „valdastétt“, „yfirstétt“ eða fulltrúa gamalla hagsmuna, einkum sægreifa. Þar með er reynt að gera sendiboðann tortryggilegan í stað þess að takast á við boðskapinn.

Þetta eru gamalkunnar aðferðir. Þegar erfitt reynist að svara rökum er freistandi að færa umræðuna yfir á persónur og stimpla þá sem flytja þau. En það segir ekkert um gildi málstaðarins hvort fyrrverandi ráðherrar, fræðimenn, bændur, sjómenn eða verkafólk taki afstöðu með eða á móti aðild að Evrópusambandinu. Rökin standa eða falla á eigin verðleikum.

Þessi aðferð er raunar ekki bundin við íslensk stjórnmál. Víða um Evrópu má sjá stjórnmálamenn reyna að færa umræðuna frá efni máls yfir á persónur, frá lagalegum álitaefnum yfir í pólitísk átök og frá rökum yfir í ásakanir um samsæri eða valdastéttir.

Í Frakklandi hefur Marine Le Pen verið sakfelld fyrir að hafa tekið þátt í kerfisbundinni misnotkun fjármuna frá Evrópuþinginu. Hún neitar sök, áfrýjar dómnum og segir ekkert geta komið í veg fyrir forsetaframboð sitt árið 2027. Um leið leitast hún við að færa umræðuna frá efni dómsins yfir í þá fullyrðingu að dómskerfið sé að reyna að útiloka hana frá lýðræðislegri samkeppni í þágu ráðandi afla.

Nigel Farage.

Í Bretlandi hefur Nigel Farage farið aðra leið. Hann stendur frammi fyrir rannsóknum vegna fjárframlaga til stjórnmálastarfs síns. Í stað þess að bíða niðurstöðu athugunar í breska þinginu ákvað hann að efna til pólitísks sjónarspils með því að boða aukakosningar í eigin kjördæmi og lýsa þeim sem uppgjöri milli almennings og hins pólitíska valdakerfis. Tilraunin misheppnaðist þegar helstu andstæðingar hans neituðu að taka þátt og sögðu um sýndarkosningar að ræða.

Málin eru ólík og mikilvægt er að rugla þeim ekki saman. Marine Le Pen hefur verið sakfelld. Nigel Farage hefur ekki verið sakfelldur. Aðferðin er hins vegar áberandi lík. Þegar lagalegur eða pólitískur vandi steðjar að er reynt að breyta honum í átök milli „fólksins“ og „kerfisins“.

Það er kaldhæðnislegt að sama aðferð skuli nú birtast í íslenskri Evrópuumræðu. Hér eru það ekki leiðtogar jaðarflokka heldur meðal annars einstaklingur sem vill vera marktækur sem stjórnsýslufræðingur sem segir að „íslenska yfirstéttin“ gangi fram sem „nei-liðar“. Þessi stuðningsmaður aðildarviðræðna leitast við að afgreiða andstæðinga sína á þennan hátt.

Í athugasemd við þessi orð á Facebook segir einn lesandi þeirra að þeir sem falli í það fen að hæða fólk fyrir að hafa sömu skoðun og tilteknir einstaklingar, tali um lið og yfirstétt og margt fleira, verði að þola þegar þeim sé svarað með sama hætti. Þá afhjúpist auðvitað hvað þetta er holur og heimskulegur málflutningur, rökleysa, þvæla. Það sé vel hægt að vera sömu skoðunar og versti pólitíski andstæðingur í einu tilteknu máli eða tveimur án þess að verða stéttarbróðir viðkomandi eða heilt yfir samherji í þjóðfélagsmálum.

Kjarni málsins er þessi: Lýðræðisleg umræða verður ekki betri með því að gera lítið úr þeim sem hafa aðra skoðun. Hún verður aðeins betri þegar tekist er á um efnið sjálft. Dómstólar eiga að skera úr um lögbrot, kjósendur um stjórnmál, en hvorugur á að verða tæki í pólitískri tilraun til að gera andstæðinginn tortryggilegan í stað þess að svara rökum hans.