Captain Paul Watson-samtökin telja að verulegur vafi leiki á því að aðgerðir lögreglu og Landhelgisgæslunnar, farbann Samgöngustofu og ákvarðanir um brottvísun áhafnarinnar séu samrýmanlegar íslenskum lögum og alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins.
Þetta kemur fram í erindi sem samtökin sendu dómsmála- og innviðaráðherra á þriðjudag.
„Jafnframt telja samtökin að við undirbúning og framkvæmd aðgerðanna hafi ekki farið fram fullnægjandi heildarmat á nauðsyn þeirra, meðalhófi og fyrirsjáanlegum áhrifum hverrar ráðstöfunar á aðrar ráðstafanir stjórnvalda,“ segir í erindinu sem Bjarni Már Magnússon, lögmaður og hafréttarsérfræðingur, sendi ráðherrunum fyrir hönd samtakanna.
Hluti af fyrir fram mótaðri heildaráætlun stjórnvalda
Erindið hefst á því að rekja málsatvik. Sagt er frá því að Landhelgisgæslan hafi haft viðbúnað frá því að fyrirhugaðar aðgerðir samtakanna voru boðaðar í maí. Eftir að Bandero sigldi inn fyrir 12 mílna landhelgi Íslands 30. júlí hafi varðskipið Freyja hafið eftirför sem stóð í fjórar klukkustundir.
Eftirförinni lauk með því að sérsveitarmenn ríkislögreglustjóra og séraðgerðasveit LHG fóru um borð í skipið, handtóku skipstjórann og tóku yfir stjórn skipsins. Vísað er í fjölmiðlaumfjöllun þar sem haft er eftir upplýsingafulltrúa gæslunnar að 50 starfsmenn lögreglu og LHG hafi tekið þátt í aðgerðinni.
Föstudaginn fyrir verslunarmannahelgi tók lögreglan á höfuðborgarsvæðinu við rannsókn málsins og um kvöldið hafði hún sent Útlendingastofnun greinargerð þar sem þess var farið á leit að allri áhöfninni yrði vísað úr landi. Á þriðjudag, fyrsta virka dag eftir verslunarmannahelgi, var ÚTL búin að afgreiða öll mál áhafnarinnar og birta henni niðurstöðurnar.
„Hraði, umfang og samhæfing aðgerðanna gefa til kynna að aðgerðir löggæsluaðila hafi verið hluti af fyrir fram mótaðri heildaráætlun stjórnvalda en ekki viðbragð við atviki á sjó sem brugðist er við eftir að það á sér stað.“
Mat fyrir ákvarðanir um brottvísun ekki talið fullnægjandi
Í erindinu segir að valdbeitingarathafnir hafi hafist þegar skipið var í efnahagslögsögunni en ekki komið inn í 12 mílna landhelgi. Ekki hafi komið fram á hvaða grundvelli lögmæti þeirra aðgerða byggir, en ólíkar valdheimildir gilda innan landhelginnar og efnahagslögsögunnar.
Athugasemdir eru gerðar við ákvarðanir um brottvísun og endurkomubann. Þær eru sagðar byggðar á almennri lýsingu á háttsemi áhafnar sem heildar og að ekki hafi farið fram fullnægjandi einstaklingsbundið mat á aðkomu hvers og eins að þeirri háttsemi sem talin er refsiverð.
„Í ákvörðunum Útlendingastofnunar er jafnframt að finna fullyrðingar um að áhafnarmeðlimir hafi gerst brotlegir við almenn hegningarlög áður en leyst hefur verið úr sakarábyrgð þeirra fyrir dómi. Slík framsetning vekur sérstakar spurningar í ljósi þeirrar grundvallarreglu að menn skuli taldir saklausir uns sekt þeirra hefur verið sönnuð.“
Vilja að ráðherrar beiti sér
Að auki eru gerðar verulegar athugasemdir við framkvæmd þvingunarráðstafana lögreglu gagnvart áhöfn skipsins.
„Það liggur fyrir, samkvæmt frásögnum áhafnarinnar, að lögregla hafi gert þeim þann afarkost að afhenda aðgangskóða að persónulegum farsímum sínum gegn því að fá að hringja eitt símtal, en ella yrðu símarnir í vörslum lögreglu um langan tíma.“
Í erindinu er þess óskað að ráðherrar beiti sér „fyrir heildstæðri stjórnsýslulegri yfirferð á þeirri stöðu sem upp er komin“. Sérstaklega er óskað eftir því að leysa úr þeim atriðum sem standa í vegi fyrir öruggri brottför Banderos. Þá er einnig farið fram á að samtökunum verði gerð grein fyrir lagagrundvelli valdbeitingaraðgerða gagnvart áhöfn og skipi.
Fréttin hefur verið uppfærð.
