Hæstiréttur hefur fellt úr gildi úrskurð úrskurðarnefndar velferðarmála sem staðfesti synjun Sjúkratrygginga Íslands á umsókn manns um bætur úr sjúklingatryggingu vegna alvarlegra aukaverkana sem hann varð fyrir vegna áralangrar notkunar á geðlyfi. Leiddi það til svo alvarlegra áhrifa á nýru mannsins að hann er með nýrnabilun á lokastigi. Sneri Hæstiréttur með þessu við dómi Landsréttar í málinu og dæmdi manninum bætur.
Maðurinn krafðist 12,1 milljónar króna í bætur auk vaxta og dráttarvaxta og þess að úrskurður nefndarinnar sem féll árið 2018 yrði felldur úr gildi.
Sjúkratryggingar kröfðust þess að dómur Landsréttar, um að úrskurður nefndarinnar skyldi standa, yrði staðfestur.
Maðurinn var meðhöndlaður með lyfinu Litarex vegna geðsjúkdóms á árunum 1992 til 2014. Dómkvaddir matsmenn töldu nýrnabilunina afleiðingar af langvarandi töku lyfsins en Sjúkratryggingar töldu hins vegar að um væri að ræða sjaldgæfan fylgikvilla lyfjameðferðarinnar sem ætti rætur að rekja til einstaklingsbundinnar svörunar mannsins við lyfinu en ekki eiginleika þess í skilningi þágildandi laga um sjúklingatryggingu og þar með væri það heilsutjón sem maðurinn varð fyrir ekki bótaskylt.
Héraðsdómur Reykjavíkur varð við kröfu mannsins um að fella úrskurð úrskurðarnefndar velferðarmála úr gildi og að dæma honum bætur. Landsréttur sneri hins vegar þeim dómi við og staðfesti úrskurð nefndarinnar um að maðurinn ætti ekki rétt á bótum. Áfrýjaði hann þá til Hæstaréttar sem samþykkti að taka málið fyrir.
Nýrun
Í dómi Hæstaréttar er sjúkrasaga mannsins rakin með ítarlegum hætti.
Þar segir meðal annars að um mitt ár 2014, eftir 22 ára notkun, hafi maðurinn verið látinn hætta töku Litarex vegna vaxandi nýrnaskaða og honum ávísað öðru lyfi.
Krafðist maðurinn fyrst bóta einkum á grundvelli þess að skort hefði á eftirfylgni með honum. Úrskurðarnefnd velferðarmála tók undir að eftirfylgni hefði verið ábótavant en það hefði þó ekki verið orsök þess að nýrnabilunin kom til og fór síðar versnandi. Staðfesti nefndin synjun Sjúkratrygginga á umsókn mannsins um bætur
Maðurinn breytti kröfum sínum eftir að dómskvaddir matsmenn, en annar þeirra var sérfræðingur í lyf- og nýrnalækningum, komust fyrir héraðsdómi að þeirri niðurstöðu að heilsutjón mannsins mætti rekja til lyfsins. Krafðist hann þá bóta á þeim grundvelli en ekki að orsakir heilsutjónins mætti rekja til að skorts á eftirfylgni af hálfu þess læknis á Landspítalanum sem annaðist meðferð hans.
Vísaði maðurinn meðal annars til þess í áfrýjun sinni til hæstaréttar að hann ætti rétt á bótum samkvæmt lögum vegna þess hversu alvarlegur þessi fylgikvilli vegna notkunar lyfsins hefði verið. Var einnig minnt á í því samhengi að nýrnabilun hefði ekki verið talin upp í sérlyfjaskrá sem möguleg aukaverkun lyfsins nema ef um ofskömmtun væri að ræða en hann hafi aðeins tekið inn venjulega skammta.
Sjúkratryggingar vildu hins vegar meina að um væri að ræða sjaldgæfa aukaverkun og þess vegna væri stofnuninni ekki skylt að greiða manninum bætur. Þar að auki væri krafa hans fyrnd.
Bætur
Í niðurstöðu Hæstaréttar er gerð ítarlega grein fyrir hvað teljist vera lyf, aukaverkun af völdum lyfs og eiginleiki lyfs, í skilningi laga.
Segir rétturinn að undir eiginleika lyfs falli ekki óvæntar aukaverkanir sem vegna eðlis, alvarleika eða afleiðinga þeirra sé ekki eins og getið sé um í samantekt á eiginleikum lyfsins í sérlyfjaskrá. Með hliðsjón af því að nýrnabilunar sé aðeins getið sem aukaverkunar vegna ofskömmtunar í lýsingu á eiginleikum lyfsins Litarex í sérlyfjaskrá en ekki notkunar lyfsins í venjulegum skömmtum teljist lokastig nýrnabilunar ( eins og maðurinn þjáist af, innsk. DV) vegna eðlis, alvarleika og afleiðinga óvænt aukaverkun sem ekki falli undir eiginleika þess.
Af þessari skýringu á orðunum eiginleika lyfs og matsgerð dómkvaddra manna verði þær ályktanir dregnar að þótt leitt hafi verið í ljós að heilsutjón mannsins hafi orsakast af meðferð með lyfinu Litarex teljist það alvarleg og óvænt aukaverkun með hliðsjón af eðli heilsutjónsins, alvarleika og því að afleiðingarnar séu ekki í samræmi við það sem getið sé um í sérlyfjaskrá miðað við töku lyfsins í venjulegum skömmtum. Þar af leiðandi sé ekki hægt að rekja heilsutjón mannsins til eiginleika lyfsins samkvæmt ákvæðum þeirra laga um sjúklingatryggingu sem giltu þegar honum var ávísað lyfinu og loks látinn hætta notkun þess.
Rétturinn segir einnig að þar sem heilsutjón mannsins vegna notkunar lyfsins sé meira en svo að hann eigi að þurfa að þola það bótalaust, enda sé tjónið alvarlegt, eigi hann rétt á bótum.
Er það niðurstaða réttarins að miðað við umsókn mannsins um bætur og greinargerð meðferðaraðila hafi alvarleiki heilsutjónsins legið fyrir árið 2016 þótt heilsufari mannsins hafi hrakað eftir það. Því beri að miða við hámarksbætur eins og þær hafi hækkað samkvæmt vísitölu neysluverðs frá 2001-2016.
Manninum eru því dæmdar 10.580.534 krónur í bætur auk vaxta og dráttarvaxta.
