Júlíus Valsson skrifar:

Í umræðunni um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu er því oft haldið fram að innganga myndi leiða til lægra matvöruverðs. Slík fullyrðing hljómar vel, enda vegur kostnaður við dagleg innkaup þungt í heimilisrekstri. Reynslan af síðustu ríkjunum sem gengu í ESB gefur hins vegar enga stoð fyrir því að aðild ein og sér lækki verð í verslunum.

Búlgaría og Rúmenía

Búlgaría og Rúmenía gengu í Evrópusambandið 1. janúar 2007 og Króatía varð aðili 1. júlí 2013. Þegar litið er til samræmdrar verðvísitölu Eurostat fyrir matvæli og óáfenga drykki kemur í ljós að verðþróunin var afar ólík milli landanna. Það sem dæmin eiga þó sameiginlegt er að ekkert þeirra sýnir sjálfkrafa og varanlega lækkun matvöruverðs í kjölfar inngöngu.

Í Búlgaríu hækkaði vísitalan um 13,5% frá árinu 2006 til ársins 2007 og um 16,2% til viðbótar árið 2008. Á tveimur árum nam hækkunin tæplega 32%. Í Rúmeníu var hækkunin 3,9% á inngönguárinu og 9,5% árið eftir. Þar hafði verð á matvælum og óáfengum drykkjum hækkað um tæplega 14% frá 2006 til 2008.

Króatía

Króatía er flóknara dæmi. Þar hækkaði vísitalan um 4% frá 2012 til 2013 en lækkaði um 2,4% árið 2014. Þar sem Króatía gekk í Evrópusambandið um mitt ár 2013 er ekki hægt að lesa úr þessum tölum einum og sér skýr áhrif aðildarinnar. Þær sýna þó að lækkunin árið eftir var hvorki sjálfvirk afleiðing inngöngu né nægileg til að færa verðið niður fyrir meðaltal ársins 2012.

Rétt er að gæta sanngirni við túlkun talnanna. Búlgaría og Rúmenía gengu í ESB rétt áður en alþjóðlegt matvælaverðssjokk reið yfir árin 2007 og 2008. Hækkanirnar þar verða því ekki eingöngu raktar til aðildarinnar. Á hinn bóginn tóku ríkin með inngöngu upp sameiginlega ytri tollskrá ESB, sem gat í einstökum tilvikum hækkað tolla gagnvart ríkjum utan sambandsins. Opnun markaða var því ekki einhlít.

Aðild að ESB tryggir ekki lækkun á matvöruverði

Reynslan sýnir að aðild verndar hvorki almenning gegn miklum verðhækkunum né tryggir verðlækkun í kjölfar opnari viðskipta. Verð á matvöru ræðst af mörgu fleiru en tollum: gengi gjaldmiðils, flutningskostnaði, launum, orkuverði, sköttum, samkeppni í verslun, landbúnaðarstefnu og álagningu stórra verslunarkeðja. Aðild að ESB breytir ekki þessum þáttum sjálfkrafa í hag neytenda. Hún getur jafnvel aukið áhrif alþjóðlegra verðbreytinga á innlendan markað.

Íslendingar eigi ekki að sækja um aðild að ESB vegna blekkinga um lækkun matarverðs

Íslendingar eiga því að hafna einföldum loforðum um að ESB-aðild leiði sjálfkrafa til ódýrari innkaupakörfu. Reynslan af síðustu aðildarríkjunum segir annað: stundum hækkar verðið, stundum lækkar það tímabundið, en engin trygging fylgir aðildinni. Lægra matvöruverð verður fyrst og fremst til með efnahagslegum ráðstöfunum hér innanlands. Nefna má atriði svo sem skynsamleg opinberum útgjöld og trausta innlenda efnahagsstefnu, aukinni samkeppni o.fl. en ekki með umsókn að yfirþjóðlegu sambandi sem gjörbreytir stjórnskipan á Íslandi og færir vald Alþingis í veigamiklum málum til Brussel.

Þjóðin mun segja "Nei" þ. 29. ágúst!  Áfram Ísland!

 Höfundur er læknnir og fullveldissinni.