Guðjón Heiðar Valgarðsson, sem stýrir hlaðvarpinu Álhattinum, skrifaði pistil á Facebook þar sem hann gagnrýnir umræðuhefð á Íslandi.
Guðjón segir að opinber umræða einkennist í auknum mæli af því að fólki séu gerðar upp skoðanir í stað þess að tekist sé á um málefnin sjálf og segir að fólk sem gagnrýni tilteknar stefnur eða samfélagsþróun sé oft sakað um hatur í garð ýmissa hópa, jafnvel þótt gagnrýnin beinist að hugmyndum, stefnum eða ákvörðunum.
Hann nefnir sem dæmi umræðu um innflytjendamál, kynfræðslu, kynvitundarmál og loftslagsmál. Að hans mati sé gagnrýni á slík málefni gjarnan túlkuð sem andúð á fólkinu sem málin snerta.
„Magnað hvað sumir verða móðgaðir þegar maður segir að þeir hati landið okkar, gildi og menningu. Þá vilja þeir tala um alla núansana.“
Að mati Guðjóns snýst vandamálið ekki fyrst og fremst um einstök deilumál heldur hvernig umræðan fari fram. Hann segir að fólk sé oftar dæmt út frá því hvaða skoðanir það hafi en því sem það raunverulega segir.
Segir fólki gerðar upp skoðanir
Í færslunni nefnir Guðjón fjölda mála þar sem hann telur að gagnrýnendur ákveðinna stefna fái á sig stimpla sem eigi ekki við.
Hann segir til dæmis að fólk sem gagnrýni ákveðna nálgun í kynfræðslu eða umræðu um kynvitund sé gjarnan sakað um að hata samkynhneigða eða transfólk. Á sama hátt segir hann að gagnrýni á innflytjendastefnu sé oft túlkuð sem andúð á innflytjendum eða útlendingum almennt.
Þá nefnir hann einnig loftslagsmál og segir að þeir sem efist um ríkjandi loftslagsspár eða setji spurningarmerki við umræður um loftslagsvá séu gjarnan sakaðir um ábyrgðarleysi gagnvart komandi kynslóðum. Samkvæmt Guðjóni eiga þessar ásakanir það sameiginlegt að þær færi umræðuna frá málefnunum sjálfum og yfir á persónur þeirra sem taka þátt í henni.
Segir fólk frekar ráðast á manninn en málefnið
Guðjón heldur því fram að of algengt sé að fólk taki sér stöðu gegn einstaklingum í stað þess að svara rökum þeirra. Að hans mati er það orðið fastur liður í umræðunni að tengja ákveðin sjónarmið við hatur, fordóma eða öfgar í stað þess að ræða hvort rökin standist eða ekki.
Hann segir að þeir sem vilji ræða áhrif innflytjendamála, stöðu íslenskrar tungu, breytingar á samfélaginu eða önnur umdeild mál fái oft litla möguleika til að útskýra sjónarmið sín áður en þeim séu gerðar upp neikvæðar hvatir. Hann gagnrýnir einnig fjölmiðla og segir þá oft ramma umræðuna inn með þeim hætti að önnur sjónarmið séu sjálfkrafa talin bera vott um hatur eða öfgar.
„Þá vilja þau ræða núansa“
Guðjón segir að áhugavert sé að fylgjast með viðbrögðum þegar gagnrýni sé beint í hina áttina. Hann segir að þegar hann lýsi því yfir að andstæðingar hans sýni sjálfir hatur, til dæmis gagnvart íslenskri menningu eða hefðum, breytist umræðan skyndilega.
„Svo þegar blaðinu er snúið við og ég segi að það séu þau sem eru mestu hatararnir þá er þetta fólk voða hneykslað. Þá vill það ræða núansa og útskýra sitt mál,“ skrifar hann.
Að hans mati er fólki sem stendur hægra megin í stjórnmálum eða gagnrýnir ríkjandi stefnu sjaldnar gefinn sami möguleiki til að útskýra eigin afstöðu.
Segir afstöðuna byggja á ást en ekki hatri
Undir lok færslunnar hafnar Guðjón því að skoðanir hans byggist á hatri gagnvart fólki eða hópum samfélagsins. Þvert á móti segir hann að gagnrýni hans sé tilkomin vegna alls þess sem honum þyki vænt um og vilji verja.
Hann nefnir þar meðal annars Ísland, íslenska menningu, náttúruna, öryggi almennings og það sem hann kallar sakleysi barna.
„Ég hata þá sem vilja skemma hlutina sem ég elska. Eins og Ísland. Sakleysi barna. Náttúruna okkar. Friðsæld og öryggi íbúa landsins.“
