Ekki hefur tekist að útrýma eitraðri plöntu á Akureyri og víðar, en hún getur valdið alvarlegum meiðslum og jafnvel blindu. Plantan leynist meðal annars í einkagörðum og þá er æskilegt að fólk losi sig við hana. Mikilvægt er að gera það rétt, vera vel búinn og fara að öllu með gát.
Hættuleg skrautplanta
Við fyrstu sýn virðast þær kannski svipaðar, ætihvönnin sem flestir þekkja og risahvönnin. Sérstaklega þegar þær eru ekki hlið við hlið. Risahvönn ber líka heitið bjarnarkló og plönturnar tvær eru af sömu ætt. En það skiptir máli að þekkja þær í sundur, því bjarnarklóin getur reynst stórvarasöm.
Bjarnarkló var upphaflega flutt til Íslands sem garðplanta. Það hefur verið bannað að rækta og flytja hana inn frá 2011, en skaðinn var skeður. Plöntunni tókst að hreiðra um sig hér á landi og hefur til dæmis komið upp fyrir neðan Lystigarðinn á Akureyri um árabil, sem og á fleiri stöðum í bænum, þótt bæjaryfirvöld hafi skorið upp herör gegn henni á undanförnum árum.
Berjast við að útrýma plöntunni en tekst ekki enn
Valur Þór Hilmarsson er yfirverkstjóri Lystigarðsins og garðyrkjufræðingur. Hann er bjarnarklónni vel kunnugur.
„Hún bæði dreifir sér mjög mikið með fræjum og svo fyrir utan það að safinn úr henni getur verið mjög hættulegur. Fólk getur skaðbrunnið og farið mjög illa. Þannig að það er eiginlega þess vegna sem við erum að berjast í því að reyna að útrýma henni aftur.“
Það hefur þó ekki tekist.
„Ef hún nær að blómstra dreifir hún sér mjög víða þannig að það er erfitt að eiga við hana. En við megum ekki gefast upp.“
Valur segir að umhverfissvið bæjarins sjái mjög reglulega um að skera niður bjarnarkló í bænum til að hindra útbreiðsluna. Þegar fréttateymi RÚV bar að breiðunni neðan við Lystigarðinn hafði nýlega verið klippt ofan af plöntunum.
Getur valdið alvarlegum bruna og blindu
Ef safinn úr bjarnarkló berst á bera húð getur hann valdið mjög slæmum bruna. Berist safinn í augu getur hann valdið stórskaða, jafnvel blindu. Ekki er ráðlegt að skera bjarnarkló á sólríkum dögum, því sólarljós virkjar efnin í safanum sem valda bruna.
„Ég hef séð tilfelli þar sem var fárveikur maður í langan tíma á eftir. Hann ætlaði að hreinsa bjarnarklóna, vissi ekki afleiðingarnar og fór bara úr að ofan. Hann fór og klippti og var svo allur útsteyptur eins og hann hefði nánast lent í eldsvoða,“ segir Valur.
Mikilvægt að fólk beri sig rétt að þegar losna á við skaðvaldinn
Bæjaryfirvöld berjast við bjarnarklóna í bæjarlandinu, en hana er líka að finna inni á einkalóðum fólks, sem hefur verið hvatt til að losa sig við hana.
„Þá er mikilvægt að vera vel búinn, með hanska og grímur, eða í það minnsta gleraugu og varast það að safinn komist á bera húð.“
Til að hindra útbreiðslu eru blómsveigarnir klipptir af áður en þeir ná að mynda fræ og dreifa sér.
„Ef fólk kemst ekki í að fjarlægja alla plöntuna þá er þetta í það minnsta gott fram að því að hægt er að fjarlægja hana,“ segir Valur.
Best er að notast við góðar klippur og svo stunguspaða, sé ætlunin að ná plöntunum upp með rótum.
„Það er líka hægt að hafa sveðju en þegar þú ferð að höggva þetta eru meiri líkur á að þú fáir safa, að hann skvettist á þig,“ segir Valur.
Gott er að klippa stönglana og reyna að komast sem næst rótinni. Því næst þarf að skáskera til að ná upp rótunum ef hægt er. Svo er allt saman klippt til og því komið fyrir í plastpoka.
„En svo það líka spurning að fólk sé, ef það er eitthvað óöruggt, jafnvel að fá fagfólk til að koma og hjálpa sér við þetta. Að eyða þessu,“ segir Valur. Þá séu garðyrkjufræðingar til taks til að ráðleggja fólki hvernig skuli bera sig að við verkið.
„Þetta er ekkert stórt verkefni en mikilvægt, finnst mér.“
