„Í Noregi hefur atvinnulífið alltaf verið mjög hlynnt aðild að Evrópusambandinu, en hér er stór hópur fyrirtækja á móti, auk þess sem Høyre, frjálslyndi íhaldsflokkurinn í Noregi hefur ávallt verið hlynntur ESB-aðild, á meðan Sjálfstæðisflokkurinn virðist vera harður á móti,“ segir Alstadheim. Hann hefur í talsverðan tíma fylgst með umræðunni hér á landi í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar um næstu helgi, og var staddur hér í síðustu viku.
Alstadheim hefur áhugavert sjónarhorn á þessa umræðu; hann hefur um langt skeið fylgst með norskum stjórnmálum, einnig á þeim tíma þegar Norðmenn voru að semja um aðild að Evrópusambandinu og höfnuðu svo aðildarsamningi í nóvember 1994.
Nýleg bók Alstadheims, Alle tok feil, sem kom út fyrir tveimur árum, fjallar einmitt um umræðuna í Noregi fyrir þjóðatkvæðagreiðsluna fyrir þremur áratugum.
„Þessi umræða stóð yfir allt árið 1994 og var orðin hörð undir lokin,“ segir Alstadheim. „Mín upplifun hér er að skoðanaskiptin séu á hóflegu nótunum, en ég hef þó hitt fólk hérna sem segir að í þeirra fjölskyldum hafi verið gert samkomulag um að tala ekki um Evrópusambandið.
En munurinn er auðvitað að hérna eru Íslendingar að tala um að taka aftur upp viðræður, en í Noregi var verið að ræða um aðildasamning sem lá fyrir?
Já, í því liggur auðvitað munurinn, og núna eru reyndar farnar að heyrast þær skoðanir í Noregi að ef aðild að Evrópusambandinu komi aftur til umræðu, þá ættum við að fara sömu leið og Íslendingar.“
Áhyggjur af stöðu EES-samningsins
Í umræðu norskra ráðherra um samband Noregs og Evrópusambandið hefur ítrekað komið fram sú skoðun að ástæða sé til að hafa áhyggjur af því hvernig sambandið er að þróast í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið; þetta sjónarmið kom til að mynda skýrt fram í nýlegu viðtali RÚV við Espen Barth Eide, utanríkisráðherra Noregs.
„Í þessu sjáum við líka muninn á umræðunni í Noregi eins og hún er núna, og umræðunni hér,“ segir Alstadheim. „Í Noregi hafa menn miklar áhyggjur af takmörkunum EES-samningsins; við höfum þurft að bæta við öllum þessum tvíhliða samningum (milli Noregs og Evrópusambandsins - innsk. blm.), og erum núna að vinna að samningum til dæmis um samstarf í heilbrigðismálum og öruggum fjarskiptatengingum með gervihnöttum (sem íslensk stjórnvöld eru einnig að vinna að - innsk. blm).
Og svo sjáum við afleiðingarnar af því að vera fyrir utan sameiginlega viðskiptastefnu Evrópusambandsins, á sama tíma og tollar eru orðnir vinsælli í alþjóðaviðskiptum, ef hægt er að orða það þannig.“
Alle tok feil
Titill bókar Alstadheim vakti athygli blaðamanns; á íslensku mætti þýða titilinn sem Öll höfðu rangt fyrir sér. Hvað varð til þess að bókin fékk þennan titil?
„Ég horfði aftur á lokaumræður stjórnmálaleiðtoga fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna og hlustaði á það sem þau voru að segja - og beggja vegna borðsins komu fram sjónarmið og spár sem reyndust í grundvallaratriðum rangar. Á já-hliðinni var því til dæmis haldið fram að olíuævintýri Norðmanna yrði senn á enda, og þess vegna ættum við að ganga í Evrópusambandið á meðan við hefðum enn tekjur af olíu. Nei-hliðin sagði til dæmis að ríkin í Austur-Evrópu myndu aldrei verða samþykkt sem aðildarríki Evrópusambandið, því það væri bara fyrir velstæð ríki. Þannig að það er vissulega erfitt að spá um framtíðina.“
