Fyrir meira en þrjátíu árum síðan var fyrsta tölvusvindlið í skák framið á móti í borginni Philadelphia. Hinn óprúttni svikalómur var í dulargervi og gaf upp falskt nafn en innanklæða var hann með búnað sem tók við skilaboðum úr sendibíl. Manninum tókst að svindla og ná fram jafntefli við íslenska stórmeistarann Helga Ólafsson sem vakti mikla athygli. En þegar grunur féll á hann var hann fljótur að hypja sig. Í meira en þrjá áratugi hefur enginn vitað hver þessi maður var. Þangað til núna.
„Þetta var dáldið skrýtið. Þessi maður hagaði sér undarlega og það virtist eins og hann væri í einhverju sambandi við einhvern aðila,“ segir Helgi, sem er 69 ára í dag. Árið 1993 hafði hann verið stórmeistari í skák í átt ár, var Íslandsmeistari og í heimsklassa. Hann segist muna vel eftir þessari óvenjulegu skák. „Mér fannst þetta hálf grátbroslegt,“ segir hann.
Óþekktur maður með dredda
Þetta fyrsta tölvusvindl í sögu skákíþróttarinnar átti sér stað á World Open skákmótinu í Philadelphiu í Bandaríkjunum í júlí árið 1993. Þangað mætti til leiks maður, þeldökkur á hörund og með dreddafléttur, skráður sem John von Neumann.
John þessi, þurfti ekki að keppa í fyrstu umferð en í annarri mætti hann Helga. Kom það öllum á óvart að þessi skákmaður, sem enginn kunni deili á, næði að knýja fram jafntefli gegn íslenska stórmeistaranum. Ekki síst Helga sjálfum. Því von Neumann tefldi suma leiki af mikilli list, en virtist einnig eiga í stökustu vandræðum með önnur einföld atriði.
Skákstjóranum á mótinu grunaði að allt væri ekki með felldu og var von Neumann þessum stillt upp við vegg. Hann þyrfti að keppa aukaskák undir vökulu auga dómara áður en hann fengi að halda áfram. En undan því baðst von Neumann. Hann sagði að konan sín væri skyndilega að eignast barn og að hann þurfti að rjúka. Síðan sást hann ekki meir.
Grunaði eiturlyfjaneyslu
Málið vakti talsverða athygli á sínum tíma og blaðamenn spurðu Helga um málið. „Ég var viss um að ég væri að keppa við einhvern algjöran aula. Hann vissi ekkert um leikinn og mig var farið að gruna að hann væri á eiturlyfjum,“ sagði Helgi. „Það tók hann allt of langan tíma að bregðast við augljósum leikjum og hann var mjög skrýtinn.“
Nú hefur ráðgátan loksins verið leyst. Kemur í ljós að mennirnir voru tveir að verki, og sá sem telfdi hét alls ekki John von Neumann. Hann var ekki einu sinni með dredda.
Hermaður og tækninörd
Í grein sem rithöfundur að nafni Kit Chellel, skrifar í tímaritið Wired, ljóstrar hann því upp hverjir þetta voru. En hann komst að því þegar hann var að skrifa bók um menn sem notuðu ýmis konar tækni til að svindla í fjárhættuspili, svo sem póker og rúllettu.
Maðurinn sem tefldi við Helga hét hvorki meira né minna en John Wayne, fyrrverandi hermaður sem iðulega var kallaður The Duke eftir nafna sínum Hollywoodstjörnunni. Samverkamaður hans var maður að nafni Rob Reitzen, krullhærður tækninörd sem lék sér að því að hanna ýmis tól og tæki til þess að svindla í fjárhættuspili.
Saman höfðu þeir þróað kerfi til þess að svindla. Það er að Wayne fór inn á spilavítið með litla myndavél og búnað til þess að taka við og senda boð út í sendibíl þar sem Reitzen var með tölvu sem reiknaði út bestu leikina.
Með skynjara í stóru tánni
Þessa aðferð vildu þeir útfæra yfir á skákina, sem átti samkvæmt lögmálum um líkindareikning að vera einfaldara mál en mörg spil í spilavítum. Þess vegna skráðu þeir Wayne á mótið undir dulnefninu von Neumann, eftir hinum látna stærðfræðingi og höfundi leikjafræðinnar.
Félagarnir notuðust ekki við myndavél á skákmótinu heldur gaf Wayne merki með því að lyfta stóru tánni og tók við skilaboðum með tæki sem víbraði. En skilaboðasendingarnar reyndust mjög óáreiðanlegar og oft leið langur tími þar til nokkur skilaboð bárust. Á meðan sat Wayne og starði út í loftið þó að augljósir leikir blöstu við.
„Hann hegðaði sér einkennilega,“ segir Helgi í dag. „Ég held að það hafi svo komið í ljós að hann kunni ekkert mikið að tefla en hann gat tekið við þessum skilaboðum.“
Einhvern veginn komust svikahrapparnir þó í gegnum þessa skák. Endaði hún með því að Helgi bauð jafntefli sem var tekið. Þetta vakti mikla undrun.
Vonlaust verkefni
Wayne, undir nafninu von Neumann, tefldi nokkrar aðrar skákir og vann þær sumar. Vakti hann mikla athygli á mótinu en einnig grunsemdir. Ekki aðeins undarlegur skákstíll hans heldur einnig sú staðreynd að hann var ekki með nein skilríki. Eins og áður segir var honum að lokum stillt upp við vegg og þá ákvað hann að forða sér.
„Þetta var algjörlega vonlaust verkefni hjá þeim,“ segir Helgi. „Þetta hlaut alltaf að komast upp. Forritin á þessum tíma voru ekki eins sterk og í dag. Nú eru bestu forritin þannig að það á enginn sjéns í þau. Það er algjörlega vonlaust að tefla við þetta.“
Myndarlega tekið á málinu
Helgi segir að skákstjórinn hafi tekið myndarlega á málinu. En svindl af þessu tagi er alvarlegt mál og varðar keppnisbanni.
„Ef maður grunað andstæðinginn um græsku þá hefur maður í sjálfu sér ekkert í höndunum. Það getur því verið óþægilegt að tefla við menn sem maður grunar að sé að læðupokast eitthvað,“ segir Helgi.
Sjá einnig:
Carlsen rýfur þögnina – Sakar Niemann formlega um svindl
Erfitt að svindla
Aðspurður um svindl í skákinni í dag segir Helgi að það sé nú ekki algengt. Erfiðast sé að koma upp um svindl í netskák, en þó séu til algóriþmar sem geti greint og komið upp um svindl.
Frægasta málið sem upp hefur komið er þegar Magnus Carlsen sakaði Hans Niemann um svindl. Það er vegna orðróms um að Niemann hefði komið fyrir titrara í endaþarmi sínum. Það hefur hins vegar verið hrakið.
Að mati Helga kom upp eitt útsmognasta svindlmálið á ólympíumótinu árið 2010 í Síberíu. Þá hafði franski liðsstjórinn komið skilaboðum til sinna manna með því að ganga um salinn eftir ákveðnu kerfi.
