Páll Vilhjálmsson skrifar:

Fyrstu hervarnir Íslands eru í höndum Bandaríkjanna samkvæmt varnarsamningi frá 1951. Fyrrum sendiherra Íslands gagnvart Nató, Gunnar Pálsson, segir í Morgunblaðsgrein í gær að ákvæðið um fyrstu varnir Bandaríkjanna á Íslandi sé einstakt. Ástæðan er sú að Ísland er herlaust land og þar af leiðandi varnarlaust. Fyrstu varnir, í tilfelli Íslands, eru einnig þær síðustu.

Nató-sáttmálinn gerir ráð fyrir að fyrstu varnir séu í höndum hvers aðildarríkis fyrir sig. Bregðist fyrstu varnir, eða þær reynist ekki nægilega öflugar, koma önnur Nató-ríki til aðstoðar, sé ráðist á eitt aðildarríki.

Þorgerður Katrín utanríkisráðherra stefnir að ESB-aðild Íslands. Það felur m.a. í sér aðild að öryggis- og varnarmálastefnu ESB, sem liggur utan við Nató-samstarfið. Þegar hún er spurð á alþingi hvort íslensk stjórnvöld hafi ráðgast við Bandaríkin um hvort ESB-aðild hafi áhrif á ábyrgð Bandaríkjanna á fyrstu vörnum Íslands er svarað með ráðherrahroka:

Þorgerður sagðist vera þeirrar skoðunar að Ísland ætti ekki að spyrja aðrar þjóðir heimildar um það hvað Ísland gerði í sínum utanríkismálum.

Utanríkisráðherra móðgar Bandaríkin með yfirlýsingunni. Varnarsamningurinn frá 1951 er tvíhliða samningur um að annað ríkið sinni frumþörfum hins í tilfelli innrásar. Af sjálfu leiðir að verndarinn lætur sér ekki í léttu rúmi liggja hvar í alþjóðamálum sá verndaði skipar sér í sveit. 

Gangi það fram að Ísland verði aðildarríki ESB er orðin grundvallarbreyting á stöðu landsins í varnar- og öryggismálum. Ísland væri komið í ríkjasamband í beinni samkeppni við Bandaríkin um áhrif og ítök á hafsvæðinu í kringum Ísland. Nægir þar að nefna Grænlandsdeiluna, átök Bandaríkjanna og Danmörku/ESB um forræði Grænlands.

Í viðtengdri frétt er vitnað í ummæli Þorgerðar Katrínar á alþingi í gær: 

Ísland er m.a. skilgreint sem hluti af heimavarnarsvæði Bandaríkjanna, þetta er grunnurinn að okkar góða samstarfi í meira en 75 ár. (feitletr. pv)

Þorgerður Katrín virðist ekki skilja merkingu eigin orða. Ráðherra stundar málskrúð mótsagna. Röklega gengur ekki að segja í einu orðinu að Bandaríkjunum komi ekki við möguleg ESB-aðild Íslands en í hinu orðinu að Ísland sé hluti af heimavarnarsvæði Bandaríkjanna. Annað tveggja er ósatt.

Stórveldi fara í stríð þegar heimavarnarsvæðum þeirra er ógnað. Yngsta dæmið er innrás Rússa í Úkraínu. Bandaríkin hafa gert Suður-Ameríkuríkjum ljóst að ekkert er veikir öryggishagsmuni Bandaríkjanna sé látið óátalið. Kúba er frægasta dæmið.

Gunnar Pálsson fyrrverandi sendiherra Íslands hjá Nató segir ,,vonbrigði" að íslensk stjórnvöld hafi ekki í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-umsókn kannað afstöðu Bandaríkjanna. Þess í stað sé ,,dregin upp leiðandi og ónákvæm mynd af stöðu landsins í vestrænu varnasamstarfi."

Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst gerir Ísland að þrætuepli stórveldahagsmuna, Bandaríkjanna annars vegar og hins vegar Evrópusambandsins. Fyrir liggur að ESB ætlar að styrkja stöðu sína á norðurslóðum. Tilfallandi hefur áður fjallað um ræðu von der Leyen og stefnumótunarskýrslu hugveitunnar Heinrich Böll Stiftung. Yfirlýstur ásetningur ESB er að stækka áhrifasvæði sitt í norðri.

Stöðutaka ESB á norðurslóðum verður á kostnað Bandaríkjanna, sem skilgreina Ísland og hafsvæðið í kringum landið sem þjóðaröryggismál. Bandaríkin munu ekki láta sér vel líka að Ísland verði útvörður Evrópusambandsins í norðri.

Þorgerður Katrín átti símtal við varautanríkisráðherra Bandaríkjanna, Christopher Landau, fyrir tveim mánuðum. Í fréttatilkynningu ráðuneytisins er gefið til kynna, frekar en það sé sagt berum orðum, að þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-umsókn hafi ekki borið á góma í símtalinu. Nær óhugsandi er að svo sé. Varautanríkisráðherra Bandaríkjanna væri ekki starfi sínu vaxinn hafi ESB-umsókn ekki verið rædd. ESB-aðild Íslands, verði af henni, myndi breyta valdahlutföllum á Norður-Atlantshafi. Bandaríkin stæðu verr að vígi. Af ástæðum, sem Þorgerður Katrín veit, en lætur ekki uppi, er látið eins og Bandaríkin telji sér óviðkomandi að Evrópusambandið geri standhögg á bandarísku heimavarnarsvæði. Heimsmet stórveldaglópsku væri slegið sæju Bandaríkin í gegnum fingur sér með ESB-aðild Íslands.

Í fréttatilkynningu utanríkisráðuneytisins er vísbending um raunverulegt innihald símtalsins. ,,Við áttum gott og hreinskiptið samtal," er haft eftir Þorgerði Katrínu. Í orðabókum diplómatíunnar þýðir ,,hreinskipt samtal" að ágreiningur á milli aðila er staðfestur, spilin eru lögð á borðið en ekki ætlast til að augu alþjóðar sjái. Milliríkjaágreiningur á bakvið tjöldin fær sinn dag á alþjóðasviðinu séu mál ekki leyst í kyrrþey. Yfirleitt er þá um seinan að leysa deilurnar með kurteisi og í anda meðalhófs.

Þorgerður Katrín fékk, ekki síðar en 2. apríl, viðvörun frá Washington. Hún kaus að hafa varnaðarorðin að engu. Flokkshagsmunir Viðreisnar voru í forgangi, þjóðarhagur mætti afgangi. Glæpur var söðlaður á óhapp í lok maí með samþykkt alþingis um þjóðaratkvæðagreiðslu í þágu ESB-umsóknar. Lestin er lögð af stað. Framtíð lands og þjóðar er teflt í tvísýnu.

Brussel-leiðangur Þorgerðar Katrínar og Viðreisnar er járnbrautaslys sýnt hægt. Von heilbrigðrar skynsemi er að þjóðin segi nei þann 29. ágúst. Sigri ESB-sinnar atkvæðagreiðsluna verður Ísland leiksoppur stórveldahagsmuna. Smáþjóð verður undantekningalaust illa úti í slíkum hremmingum. Fyrst tapast innanlandsfriðurinn, síðan fer forræði þjóðarmálefna til útlanda. Síðast gerðist það á Íslandi með Sturlungaöld og Gamla sáttmála á 13. öld. Það tók meira en sex hundruð ár að vinda ofan af mistökunum.