Landsréttur hefur fellt úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur í máli konu gegn þremur systrum hennar úr gildi og vísað málinu aftur þangað. Krafðist konan opinberra skipta á dánarbúi bróður þeirra en hún vildi meina að vegna þroskaskerðingar hefði hann ekki haft getu til að gera erfðaskrá en samkvæmt skránni arfleiddi hann systurnar þrjár að öllum eignum sínum en þeirrar fjórðu var ekki getið.
Héraðsdómur hafði orðið við kröfu konunnar um opinber skipti á dánarbúinu. Vildi héraðsdómur meina að samkvæmt lögum hefði konan, sem lögerfingi bróður síns, tilkall til að krefjast opinberra skipta og þyrfti ekki að sýna fram á réttmæti þess svo sem með því að sanna að fyrir hendi væru gallar á erfðaskrá sem leitt gætu til ógildingar hennar.
Landsréttur tekur hins vegar ekki undir það. Systurnar þrjár kröfðust ógildingar úrskurðar héraðsdóms og að málinu yrði vísað aftur þangað.
Fram kemur í úrskurði réttarins að erfðaskráin hafi verið undirrituð árið 1999 af bróður systranna og tveimur vitundarvottum en annar þeirra er látinn.
Þroskaskerðing
Konan, fjórða systirin, véfengdi erfðaskrána á þeim grundvelli að bróðir hafi búið við þroskaskerðingu allt sitt líf og því ekki verið til þess bær að gera erfðaskrá, auk þess sem það væri vafasamt að hann hefði gert hana sjálfur. Systur hennar þrjár andmæltu þessum staðhæfingum og lögðu fram yfirlýsingar því til stuðnings.
Vísaði konan til þess að samkvæmt lögum gæti hún sem lögerfingi krafist opinberra skipta. Nefndi hún ýmis rök fyrir því að ógilda úrskurðinn en sagði að samkvæmt lögum þyrfti ekki að sanna að hún væri ógild til að fallast á kröfu um opinber skipti heldur væri nægilegt að uppi væri ágreiningur um gildi erfðaskrárinnar.
Systur hennar vildu hins vegar meina að leggja ætti erfðaskránna til grundvallar við skipti á dánarbúi bróður þeirra enda hafi systir þeirra engan reka gert að því að sýna
fram á að hann hafi ekki verið fær um að ráðstafa eignum sínum. Skrifleg yfirlýsing fyrrum samstarfskonu hans, sem ekki hafi gefið skýrslu fyrir dómi, gæti ekki talist haldbær sönnun fyrir því að hann hafi skort þessa færni. Þar sem systir þeirra væri ekki á meðal erfingja samkvæmt erfðaskrá gæti hún ekki átt kröfu um að búið yrði tekið
til opinberra skipta.
Sanna
Landsréttur segir í sinni niðurstöðu að samkvæmt lögum um skipti dánarbúa geti erfingi krafist þess að dánarbú verði tekið til opinberra skipta hafi skiptum ekki verið lokið vegna eignaleysis búsins eða með veitingu leyfis til setu í óskiptu búi, hvort sem leyfi hafi áður verið veitt til einkaskipta eða ekki. Samkvæmt orðanna hljóðan mæli ákvæðið fyrir um rétt erfingja í þessum efnum að þeim skilyrðum uppfylltum að skiptum hafi ekki verið lokið með nánar tilteknum hætti. Eins og rakið sé í úrskurði héraðsdóms njóti erfingjar víðtæks réttar til þess að krefjast þess að dánarbú sé tekið til opinberra skipta.
Í athugasemdum við frumvarp sem varð að umræddum lögum komi fram að hverjum erfingja fyrir sig sé heimilt að gera kröfu um að dánarbú verði tekið til opinberra skipta hvort sem arfshluti hans sé stór eða lítill og með öllu án tillits til vilja annarra erfingja. Þá segir að ekki sé heldur mælt fyrir um neina nauðsyn þess að sá sem vilji krefjast opinberra skipta eftir þessari heimild sýni að fyrra bragði fram á réttmæti arfstilkalls síns. Þvert á móti sé ætlast til þess, ef ágreiningur rísi til dæmis milli tveggja manna um það hvor þeirra skuli talinn einkaerfingi hins látna, geti hvor þeirra um sig leitað úrlausnar um þann ágreining með því að krefjast opinberra skipta og stutt rétt sinn til þess við þá forsendu að hann sé með réttu erfingi. Niðurstaða um þá kröfu myndi þá ráðast af því hvort arfstilkall hans væri talið á rökum reist.
Landsréttur segir hins vegar að hvað sem þessum víðtæka rétti erfingja, til þess að krefjast opinberra skipta á dánarbúi. líði þá verði ráðið af athugasemdunum að við úrlausn þess hvort heimila eigi opinber skipti þá þurfi sá sem krefst þeirra að sýna fram á einhver lágmarkslíkindi fyrir því að hann eigi tilkalls til arfs.
Í málinu liggi hvorki fyrir matsgerð dómkvadds manns né önnur viðhlítandi sönnun fyrir því að bróðurnum hafi brostið hæfi til þess að gera umrædda erfðaskrá. Slíks sönnunargagns hafi konunni verið þó í lófa lagið að afla samkvæmt þeim reglum sem gildi um meðferð ágreiningsmáls vegna kröfu um opinber skipti. Því verði krafa konunnar um opinber skipti ekki tekin til greina á þeim grunni að fram sé komin sönnun um að erfðaskráin hafi verið efnislega ógild vegna skorts á arfleiðsluhæfi hins látna. Því hvíli það á konunni að sanna að bróður hennar hafi brostið hæfi til að ráðstafa eignum sínum á skynsamlegan hátt með erfðaskrá. Sú sönnunarfærsla hafi ekki farið fram fyrir héraðsdómi. Þar af leiðandi verði ekki hjá því komist að fella úrskurð héraðsdóms úr gildi og vísa málinu heim í hérað.
