Mikið skyndiflóð fór um Rasuwa-hérað í Nepal að morgni 26. ágúst. Flóðið bar með sér gríðarlegt magn af vatni, aur og stórgrýti og olli miklu tjóni á byggð og innviðum.
Yfir þúsund hafa fundist látin og um fjögur þúsund er enn saknað, þar af um 600 erlendir ríkisborgarar.
Hundrað þúsund manns hafa orðið fyrir áhrifum flóðsins, segir Rauði krossinn.
Landfræðilegar aðstæður á Íslandi eru ólíkar þeim sem eru í Himalajafjöllum. Hér eru þó þekkt dæmi um að skriður hafi fallið á jökla eða í vötn og ár og þannig komið af stað flóðbylgjum, stíflað árfarvegi eða valdið hlaupum.
Flóðahætta til staðar en landfræðin ólík
Daniel Ben-Yehoshua er skriðusérfræðingur á Veðurstofu Íslands.
Hann segir að landræðilegar aðstæður á Íslandi séu ekki sambærilegar þeim sem finnast í Himalajafjöllunum, þar sem er þéttbyggt víða í þröngum, bröttum dölum og fjöll hærri en þekkist hér.
Skriðan sem varð þar 26.ágúst hefði ekki valdið sama usla hér á landi og gerði þar.
„En það þýðir samt ekki að flóðahætta af völdum berghlaupa sé ekki til staðar á Íslandi. Stórar skriður eru mjög vel þekkt náttúrufyrirbæri á Íslandi, þær geta skapað verulega hættu,“ segir Daniel.
Hann segir að vitað sé af nokkur hundruð stórum skriðum sem fallið hafa hér á landi frá lokum síðustu ísaldar.
„Eins og annars staðar hopa íslenskir jöklar og skilja eftir sig brattar og stundum óstöðugar fjallshlíðar.“
Rætt var við Daniel í Speglinum í kvöld.
Steinholtshlaup, skriða í Hítardal og úr Suðurbotnum Öskju
Steinsholtshlaup 1967 varð þegar stórt berghlaup féll á Steinsholtsjökul, reif með sér jökulís og fór að hluta í jökullón. Við það varð öflugt hlaup niður Steinsholtsdal, talið allt að tuttugu milljón rúmmetrar.
Að kvöldi 21. júlí 2014 féll stórt berghlaup úr Suðurbotnum í Öskju niður í Öskjuvatn. Hlaupið, sem er eitt stærsta berghlaup á sögulegum tíma á Íslandi, huldi að mestu Suðurbotnahraun og lagðist upp að Kvíslahrauni.
Hlaupið kom af stað flóðbylgju í vatninu sem skolaðist upp á bakkana í kringum vatnið og náði allt að 20-30 metra hæð yfir vatnsborðinu og jafnvel hærra á stöku stað. Svo heppilega vildi til að hlaupið varð síðla kvölds og enginn var nærri vatninu, annars hefði getað farið illa.
Aðeins nokkrum klukkustundum áður voru tugir ferðamanna niðri á vatnsbakkanum við Víti sem hefðu átt erfitt með að komast undan flóðbylgjunni.
7.júlí 2018 féll skriða í Hítardal. Skriðan féll úr Fagraskógarfjalli í Hítardal á Mýrum og þvert yfir Hítará þannig að áin stíflaðist.
Vel fylgst með íslenskri náttúru
Vatnajökull hefur hopað mikið, þar eru miklar breytingar og brattar fjallshlíðar.
„Við erum að vakta þau með til dæmis fjarkönnunaraðferðum og líka með heimafólki. Við erum bara að reyna að passa að það gerist ekki neitt sem við vitum ekki af. Þetta er samt stórt svæði.“
En eins og þessi svæði í kringum Vatnajökul, Skaftafell sem er þjóðgarður, væru þessir staðir í hættu ef það kæmi skriða þarna?
„Það eru búnar að koma nokkrar stórar skriður á svæðinu. Það varð stórt berghlaup á Morsárjökli 2007, það féll bara á jökulinn en varð samt stór atburður. Svo 2013 var stór aurskriða sem rann ofan á Svínafellsjökli. Og svo vitum við líka af þessari stóru bergsprungu í Svínafelli, fyrir ofan Svínafellsjökul. Og við erum með góð vöktunarkerfi á þessum stað“ segir Daniel.
Við vöktunina eru meðal annars notaðar myndir úr gervitunglum og loftmyndir frá mismunandi tímum sem eru bornar saman.
Á svæðum þar sem hætta er talin mikil er gert ítarlegra hættumat og hermireikningar notaðir til að meta mögulega útbreiðslu og afleiðingar skriðufalla.
Þó að landslag á Íslandi og í Himalaya-fjöllunum sé ekki sambærilegt telur Daníel þó mikilvægt að vera vakandi fyrir því óvænta í náttúrunni.
Áhrif loftslagsbreytinga
Daniel segir að stór skriðuföll, líkt og það sem varð á landamærum Nepals og Tíbets, séu náttúruleg ferli sem geti átt sér stað í fjallendi.
„En hins vegar sýna rannsóknir líka skýrt að skriður verða tíðari þegar loftslag hlýnar, meðal annars vegna hopunar jökla, þiðnunar sífera og aukinnar úrkomu.“
