„Eins og margir hér vita er enn þá í gangi þríhliða samtal á milli ríkisins, SA og ASÍ, þar er ýmislegt verið að ræða. Meðal annars gjöld sem er verið að leggja fyrir en líka vinnumarkaðsmál, verðtryggingamálin, leigufjárhæðir og tryggingar,“ sagði Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra á blaðamannafundi í gær þar sem hún ræddi þingmálaskrá vetrarins.
„Við vonum að lendingin verði sú að kjarasamningar haldi og það samtal heldur áfram og er virkt og gott núna, leyfi ég mér að segja.“
Vilhjálmur segist hins vegar ekki átt í neinu virku samtali við forsætisráðherra þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Starfsgreinasambandið sé stærsta landssamband innan Alþýðusambandsins með 44 þúsund félaga.
„Síðan hefur hún ítrekað í fjölmiðlum sagt að hún sé í virku samtali við aðila vinnumarkaðarins og það hefur verið talað um þetta alveg frá því í janúar,“ sagði Vilhjálmur í Bítinu á Bylgjunni.
„Það hefur verið samtal í gangi varðandi kjaratölfræði og aðra hluti sem lúta ekki að því hvernig eigi að bregðast við þeim forsendubresti sem við stöndum núna frammi fyrir.“
Aldrei séð önnur eins vinnubrögð
Vilhjálmur segist hafa lagt fram tillögur um hvað sé hægt að gera en forsenduákvæði kjarasamninganna reyndist brostið þegar verðbólga mældist 5,6 prósent í ágúst. Með því opnaðist heimild til að segja samningunum upp þann 1. september.
„En við höfum ekkert komið að því máli og vitum í raun og veru ekkert hvar það mál er statt þrátt fyrir að bæði fjármálaráðherra og forsætisráðherra tali hér um virkt samtal,“ segir Vilhjálmur.
„Það eru til tugir frétta um það þar sem er verið að tala um að þetta virka samtal sé í gangi og núna síðast 3. september kemur forsætisráðherra fram og segir að hún sé að fara að kynna tillögur sem lúta að því hvernig eigi að liðka til fyrir forsendubresti kjarasamninga.“
Kristrún sagði í viðtali á Vísi í byrjun september að hún ætlaði að funda með Þjóðhagsráði og kynna þar úrræði sem ættu að liðka fyrir því að kjarasamningarnir haldist.
„Þjóðarhagsráð í fyrsta lagi fer ekki með samningsumboðið. Það er samráðsvettvangurinn, látum það liggja á milli hluta. Síðan á þeim fundi var ekkert kynnt. Þannig að við vitum í raun og veru ekkert hvað það er sem stjórnvöld eru að gera,“ segir Vilhjálmur.
Hann hafi átt í góðu sambandi við Katrínu Jakobsdóttur, Sigurð Inga Jóhannsson, Bjarna Benediktsson og fleiri á þeirra ráðherratíð. Á 21 árs löngum ferli sínum hafi Vilhjálmur aldrei séð önnur eins vinnubrögð og eru við lýði nú.
„Þá vorum við í virku samtali í aðdraganda kjarasamninga þannig að maður var betur fókuseraður á að ráða hvar málin væru stödd á einhverjum tíma. Það er ekkert talað við þig allavega. Við erum búin að heyra í þeim tvisvar sinnum á þessu ári og það hefur meira verið svona létt kaffispjall,“ segir hann.
Höfnuðu samstilltu átaki með fjárlögunum
Þá hafi fjárlögin gert Vilhjálm „endanlega sturlaðan“.
„Við erum með brostnar forsendur. Það eru kjarasamningar farnir. Íslenskt verkafólk ruddi brautina 2024 með því að samþykkja að semja hér um hófstillta kjarasamninga gegn því að allir myndu taka þátt, ríki, sveitarfélög, verslun og þjónusta, og við ætluðum okkar að ná verðbólgunni hratt niður og vöxtum. Síðan sviku okkur allir, þar á meðal ríkið,“ segir hann.
Verkalýðsfélögin séu hins vegar tilbúin að gera aðra tilraun gegn því að ríki, sveitarfélög og fyrirtæki myndu skuldbinda sig við að hækka ekki verðlag, gjaldskrár og skatta um meira en 2,5 prósent þar sem eftir lifir samnings.
„Svo kemur fjárlagafrumvarpið og þar eru bara botnlausar skattahækkanir á launafólk, á heimili, á fyrirtæki og ekki í neinu samræmi við það sem við höfum verið að tala um.“
Með fjárlagafrumvarpinu hafi stjórnvöld hafnað því að ná tökum á verðbólgunni með samstilltu átaki.
„Þau taka 5,2 prósent á allar gjaldskrár. Þau taka 15,9 prósent á kílómetragjald. Þau hækka persónuafsláttinn um minna heldur en gert hefur verið sem mun auka skattbyrði á launafólk um 3,1 milljarð. Þau fella niður endurgreiðslu á virðisaukaskatti á íbúðarhúsnæði, sem mun bara þýða hvað? Þetta mun þýða það að verðbólgan mun hækka. Íbúðaverð mun hækka,“ segir Vilhjálmur.
Sleggja í höfuðið
Aðspurður hvað ríkið eigi að gera til þess að bæta stöðuna segir Vilhjálmur að fyrst og fremst eigi ekki að auka verðbólguna og vaxtastigið. Ríkið skuldi einnig gríðarlega mikið.
„Þetta hefur líka áhrif á vaxtagjöld ríkisins ef menn spila ekki leikinn þannig að við séum að ná niður verðbólgunni og ná niður vöxtum. Þetta eru 176 milljarðar. Heildarútgjöld íslenska ríkisins eru 176 milljarðar og þeir segjast verða með fimm milljarða í afgang á næsta ári,“ segir Vilhjálmur.
„Þið getið ímyndað ykkur hvað þarf lítið til að koma til að þú sért kominn öfugu megin við núllið.“
Stór hluti niðurskurðar ríkisins, sem ætli að skera niður um 44 milljarða, séu fjárheimildir fyrri ára og að framkvæmdahraði hafi verið hægari en gert var ráð fyrir. Nefnir Vilhjálmur þar Landspítalann þar sem stjórnvöld spari sér milljarða þar sem framkvæmdahraðinn hafi verið hægari en gert var ráð fyrir.
„Ég er allavega mjög sár og svekktur að standa frammi fyrir því núna að vera með kjarasamninga hjá íslensku verkafólki eftir þessa áhættu sem við tókum og það ekki réttur út litli puttinn til þess að vilja fara þessa leið sem við erum að berjast fyrir,“ segir hann.
„Þessi sleggja að fara þessa leið, að hækka álögur á fólk og fyrirtæki, hún er bara sleggja beint í höfuðið á almenningi og fyrirtækjum.“
Vilhjálmur sér fram á uppsagnir, sér í lagi í byggingariðnaðinum sem sé þegar farinn að finna fyrir stöðunni.
