Þetta tímabil í tónlistarsögunni, 7. áratugurinn, hefur réttilega verið nefnt gullöld tónlistarinnar. Allt atgervið fór þá í tónlistina enda ekki margt annað sem glapti.
„Þetta var súrefni manns og breytti öllu. Þetta var ekkert skemmtilegt á vinsældalistum áður en Bítlarnir komu fram. Bobby þetta og Bobby hitt. Það varð algjör sprengja þegar Bítlarnir komu fram hjá Ed Sullivan,“ segir Jóhann.
Áður en við lítum til hins einstæða ferils er vert að óska Jóhanni til hamingju með vegsemdina, þá að vera nýlega tilnefndur bæjarlistamaður Reykjanesbæjar ásamt Magnúsi Þór Sigmundssyni samstarfsmanni hans til margra ára. Jóhann segir þetta skemmtilegt.
„Já, nú er þetta á fjögurra ára fresti. Margir þeirra sem hafa verið tilnefndir eru ekki þjóðþekktir en hafa verið öflugir listamenn innan bæjarfélagsins. Erlingur Jónsson var fyrstur, 1991, en hann var smíðakennari minn í grunnskóla og síðar prófessor í Noregi og hefur gert fjölda höggmynda bæði þar og á Íslandi. Þetta má sjá á koparskildi sem er við styttu eftir Erling í skrúðgarðinum í Keflavík. Gunnar Þórðarson var heiðraður 1992. Það eru kannski ekki nógu margir listamenn á Suðurnesjum til að standa undir þessu árlega.“
Greint frá meininu skömmu fyrir tónleika
Magnús og Jóhann eru sem sagt bæjarlistamenn Reykjanesbæjar til næstu fjögurra ára. Vísir ræddi við Magnús fyrir tæpu hálfu ári en það er vart hægt að nefna annan án þess að hinn komi til tals. Katalógur Magnúsar er að sönnu tilþrifamikill en Jóhanns er ekki síðri. Og maður furðar sig á því að hann sé ekki heimsþekktur sé litið til ýmissa laga hans.
„Já, við Magnús erum sálufélagar,“ segir Jóhann sem er ekkert spenntur fyrir því að ræða við fjölmiðla en lét sig hafa það þegar eftir því var gengið.
Dagamunur er á honum eftir að hann greindist með krabbamein en hann er nú í lyfjameðferð við því.
„Ég var farinn að finna fyrir bakverkjum og var þá sendur í myndatöku. Læknirinn hringdi í mig daginn sem við Helga Möller sungum í Salnum það kvöld með Jóni Ólafssyni.
Þetta var skömmu fyrir síðustu áramót og máttu heita sérkennileg tíðindi fyrir tónleika. Jóhann segir að það hafi tekið tíma fyrir sig og konu hans að melta þessi tíðindi.
Jóhann þarf að gæta að því að borða hollan og fituríkan mat og huga að vöðvauppbyggingu og orku. Þetta vinnur allt saman. Jóhann segir þetta allt annað í dag en var á árum áður hvað varðar meðhöndlun við krabbameini.
„Læknirinn sagði mér að það væru að koma lyf á markaðinn sem kæmu sennilega ekki hingað fyrr en á næsta ári sem gæfu góðar vonir. Það var læknaráðstefna í Bandaríkjunum þar sem þetta lyf var kynnt við mikinn fögnuð. Það tekur alltaf tíma að koma því til Íslands – ef maður tórir þangað til.“
Unglingur þegar Bítlarnir brjótast fram á sjónarsviðið
Jóhann segist ekki hræddur við dauðann. Hann hafi átt fínt líf.
„En maður vill vera lengur hjá fólkinu sínu. Meðan lyfin virka er ég þakklátur. En, já, þetta er orðið miklu meira sem hægt er að gera fyrir fólk í dag en var hér áður fyrr. Það eru ótrúlega margir með þetta og lifa með því.“
Sé litið til tónlistarferils Jóhanns þá er hann sannarlega tilkomumikill. Segja má að Jóhann hafi þannig verið réttur maður á réttum tíma.
„Maður er þakklátur fyrir að hafa verið unglingur á þessum tíma, þegar bylgjan ríður yfir: Bítlarnir og svo Motown og allt það sixtís og seventís dót sem Kanaútvarpið fóðraði mann á.“
Jóhann er fæddur 1949 og hann er því í kringum 14 ára aldurinn þegar Bítlarnir brjótast í gegn. Jóhann segir kraftinn í Bítlunum magnaðan, rosalega orku, og þróun hjá þeirri hljómsveit mögnuð.
„Það voru allir bílskúrar, eða hvaða rými sem voru laus, nýttir. Menn að æfa sig og búa til hljómsveitir.“
Jóhann segir þá Magga hafa verið mikið í Rockville-radarstöðinni uppi á Velli, nánast um hverja helgi, árin 1968 og 1969.
„Fyrsta hljómsveitin voru Rofar og svo Nesmenn en þá var Maggi tekinn inn. Svo fór þó að frændi minn sem var í bandinu flutti til Bandaríkjanna, Maggi fór á sjóinn og ég til Bolungarvíkur. En árið '70 hittumst við aftur.“
Sungu lög fyrir hvorn annan í gegnum síma
Jóhann segir svo frá að þeir hafi báðir verið farnir að semja á þessum árum og það hafi ósjálfrátt verið á ensku. Lagið Litla Músin hét til að mynda Mister Jones upphaflega.
„Þetta kom eðlilega því við hlustuðum ekki á neitt annað. Maður var ekkert að elta Hauk Morthens eða Alfreð Clausen, manni fannst eðlilegt að syngja á ensku án þess að við værum neitt að spá í því í sjálfu sér. Maggi var í Njarðvík, og ég í Keflavík, og við sungum hvor fyrir annan í gegnum síma.“
Jóhann segir að þá þegar hafi myndast jákvæð samkeppni þeirra á milli, að koma með lag á móti ef hinn var kominn með lag.
„Þannig byrjaði þetta.
Fljótlega fannst okkur lögin fullframbærileg miðað við það sem við heyrðum frá íslenskum tónlistarmönnum í útvarpinu.
Við tókum þetta upp á kassettu og spiluðum á Vísnakvöldi hjá Ómari Vald í Tónabæ ´71. Hann fékk kassettu sem hann framleiddi og kom á einhverja framhaldsskóla og til Jóns Ármannssonar sem rak tískuverslanir og hafði verið með tónaútgáfuna á Akureyri. Jón sýndi þessu strax áhuga. Hann stofnaði nýtt útgáfufyrirtæki, Scorpion Records, og fyrsta platan sem hann gaf út, í maí 1972, var með okkur Magga. Hún var tekin upp hjá Pétri Steingríms í tannlæknasalnum á Grensásveginum, en það tóku margir þar upp.“
Ætlaði sér að semja lag sem kæmi þeim á samning erlendis
Og Magnús og Jóhann voru komnir á kortið. Þeir slógu í gegn og spiluðu í kjölfarið um allar koppagrundir; bókaðir allt árið. Magnús og Jóhann voru einstakir á Íslandi.
„Já, við vorum ekki líkir neinum sem voru þá á Íslandi. Þá hafði bylgjan fært okkur menn á borð við James Taylor og Crosby, Stills og Nash… þennan fílíng með tvo gítara. Það kom snemma í ljós að raddirnar okkar pössuðu vel saman, Magnús með sinn skæra Neil Young-tón og ég var „soft“. Við náðum að æfa gítarspil og radda og það kom nánast af sjálfu sér.“
Nú fara hlutirnir að gerast hratt. Samnefnd plata þeirra sló í gegn, lagið Mary Jane naut mikilla vinsælda en þeir höfðu fengið til liðs við sig þá Magnús Kjartansson á hljómborð, Sigurjón Sighvatsson á bassa, Ragnar Sigurjónsson á trommur og Gunnar Þórðarson sem spilaði á þverflautu í tveim lögum. Magnús hætti á sjó og þeir Jóhann gerðust atvinnumenn í tónlistinni.
„Já, þetta gerðist svakalega hratt. Ég gerðist áskrifandi að Melody Maker um þetta leyti og þar voru þeir David Bowie og Mark Bolan á hverri síðu; „Get it on“ og „Starman“. Ég féll fyrir því. Magnús sagði mér síðar að ég hefði hringt í sig og sagst ætla að semja lag sem kæmi okkur á samning úti.“
Yacketty Yak ruddi brautina
Og það gerði Jóhann. Hann samdi lagið Yacketty Yak, Smacketty Smack. „Þetta var undir áhrifum frá Get it on og Starman. Við fórum út til London. Frændi Magga ákvað að greiða götu okkar, hann var efnaður útgerðarmaður. Við fórum í Orange-hljóðverið við Denmark Street þar sem Náttúra var að klára plötuna Magic Key. Við áttum að fá einn dag eftir að þeir væru búnir að mixa og ganga frá.“
Gunnar Þórðarson var með þeim og útsetti strengi. Jóhann var með strengjalínu í huga í Yacketty Yak og Gunni skrifaði út fyrir strengjasveit í fallega ballöðu eftir Magga á B-hliðina.
„Þegar við vorum að hlusta á hljóðblöndunina af Yacketty Yak kom Cliff Cooper, eigandinn að Orange, sem er aðallega þekktur fyrir að framleiða magnara, en hann var þá nýbúinn að stofna plötuútgáfudeild, Orange Records. Hann ætlaði sér stóra hluti og var til að mynda búinn að „signa“ John Miles. Hann hlustar á lagið til enda og segist vilja gera samning við okkur. Og þannig byrjaði þetta Change-ævintýri allt saman.“
„Við fengum ákveðið upplag til að selja á Íslandi og þegar eintökin bárust vorið 1973 stóð Change á appelsínurauðum plötumiðanum.“
„Við fórum aftur út í febrúar 1973 og tókum upp aðra tveggja laga plötu með Breskum session mönnum því Cooper vildi hafa aðra plötu tilbúna. Á henni titlaði hann okkur The Pal Brothers.“
„Nono, it's a boy!“
Jóhann segir að Yaketty Yak hafi ekki náð inn á lista í Bretlandi og það hafi verið ýmsar sögur uppi um hvers vegna það gerðist ekki, en seinni platan fór reyndar á einhvern lista hjá BBC. Jóhanns vill meina að ekki sé eins mikil dýpt í henni og þeirri fyrri. Þeir Magnús og Jóhann vildu gera tónlist sína persónulegri og þá voru Birgir Hrafnsson gítarleikari og Sigurður Karlsson trymbill nýhættir í Svanfríði.
„Okkur fannst sem þeir gætu verið réttu mennirnir og þeir voru til. Við tókum upp slatta af lögum, fjögur þeirra komu út á tveimur tveggja laga plötum í brúnum poka, en þar voru engir smellir,“ segir Jóhann.
Áhuginn var farinn að þverra hjá Orange en þeir voru rétt að byrja. Það er allt í gangi í Swinging London. Í raun er ótrúlegt hversu miklum samböndum þeim tókst að koma sér upp á skömmum tíma. Þeir Magnús og Jóhann höfðu haft samband við Jakob Magnússon sem var að spila með einhverjum frægum tónlistarmönnum í heimsborginni. Þeir vildu fá sér almennilegan pródúsent líkt og Bítlarnir höfðu.
„Kobbi fékk lagið Sunshine eftir Magga í hendurnar. Ég söng það og Kobbi hringdi, sagðist vera umkringdur gullplötum þar sem hann var staddur á skrifstofu Steve Rowland, farsæls pródúsents sem hafði komið frá Bandaríkjunum til Swinging-London og sagðist vilja pródúsera okkur. Kobbi hafði leyft honum að heyra lagið og hann hafði spurt: „What's her name?“ En Kobbi svaraði að bragði: „Nono, it's a boy!“
Gerðu sér enga grein fyrir því hversu stór gaur þetta var
Greinlegt að Jóhann hefur gaman af því að rifja þetta upp og ýmislegt skondið frá þessum tíma og hefur mikinn húmor fyrir því. Þeir hafi við svo búið lagt leið sína í Chappell Studios við Bond Street en þar hittu þeir fyrir annan frægan pródúsent, H.B. Barnum sem var æskuvinur Rowlands.
„H.B. Barnum var þá þegar orðinn verulega þekktur. Hann hafði verið barnastjarna og þá útsett fyrir Arethu Franklin og bara alla í Bandaríkjunum. Hann var staddur í London til að útsetja strengi fyrir T-Rex og Osmonds. Við gerðum okkur ekki grein fyrir því hvað þetta var stór gaur. Okkur langaði að gera plötu fyrir Ísland en hann sá Ísland fyrir sér sem lítinn punkt á landkortinu, af hverju ekki fyrir heiminn?“
Áðurnefndur frændi Magga, útgerðarmaðurinn, borgaði upphald fyrir mannskapinn og þeir leigðu hús í Kent, Maggi bjó sér ásamt fjölskyldu sinni og þeir Jói, Siggi og Biggi ásamt konum í sambýli. Útgerðarmanninum þótti merkilegt að svona mikill maður eins og H.B. Barnum væri að vinna með þeim. Þeir innréttuðu bílskúr og þaulæfðu efnið áður en þeir fóru í stúdíóið.
„Svo þegar grunnarnir voru tilbúnir hafði Barnum grunnana með sér til LA. Hans aðalfag var að útsetja strengi og fyrir blásara. En þetta voru okkar grunnar. Þegar við svo fengum þetta til baka og hlustuðum ásamt Steve Rowland þá þótti okkur, þá ekki síst Sigga Karls, útsetningar Barnum yfirgnæfa bandið. Við báðum Steve Rowland um að endurhljóðblanda plötuna.“
Voru ekkert sérstaklega hrifnir af Change-göllunum
Þegar þarna er komið sögu hafði Chappell-publishing, sem er aldagamalt forlag, áhuga á að gera samning við Magnús og Jóhann sem höfunda sem varð úr og þeir gátu þá lagt til á móti frænda Magga varðandi uppihald. En þar var naumt skorið.
„Við vorum þá orðnir fjórir en fórum í desember í jólafrí heim, og þá fékk Maggi þá hugmynd að gott gæti verið að fá Bjögga Halldórs með okkur. Og við ákváðum einnig að taka Tomma Tomm, sem hafði verið að spila með einhverri hljómsveit í Richmond, með líka,“ segir Jóhann og hið víðfræga Change-ævintýri hófst.
Jóhann og Magnús lögðust í lagasmíðar. Glambylgjan reyndist hins vegar skammvinn tískusveifla og var farin að þróast á sérkennilegar slóðir með hljómsveitum á borð við Sweet, Slade og Bay City Rollers.
„Við vorum komnir með umboðsmann sem var stórlax, hafði unnið með Louie Prima. Við gerðum tvær tveggja laga plötur, fórum heim þá um sumarið og spiluðum um allt land; Hvoli, Aratungu og enduðum á Sögu. En, já, glamúrinn var kominn út í öfgar. Þeir vildu troða okkur í þessa galla, með Change-lógóinu og við vorum nú ekkert sérstaklega hrifnir af því – ekki beint. Ég var farinn að semja miklu þyngri lög en þeir vildu einbeita sér að þessu. Ég leit svo á að ef þetta gengur þá er best að láta það yfir sig ganga. Ef maður kemst inn sem lagahöfundur getur maður gert eitthvað annað seinna.“
Grindhoraðir þegar Englandsdvölinni lauk
Jóhann minnist þess að þeir hafi verið í nokkrar vikur að spila á Torremolinos á vegum ferðaskrifstofunnar Sunnu.
„Þeir vildu fá okkur til að spila á sundlaugarbakka. Við litum svo á að þetta væri fínt frí en við vorum búnir að fá nóg af því að vera þarna svona lengi. Við vorum tilbúnir að fara aftur út til London og halda áfram stóru plötunni sem enn hafði ekki komið út.“
En þarna var komið kurr í hópinn.
„Við vorum með konur og börn allir, og þetta var erfiður búskapur. Við tókum lest niður í stúdíó á degi hverjum en höfðum eiginlega misst áhugann á þessu konsepti. Samstaðan var ekki nógu góð og ekki bætti úr skák að menn höfðu lítið að borða, það var lítið um peninga og við orðnir grindhoraðir. ‚‚Við komumst síðar meir ekki í gallana, eftir að Englandsdvölinni lauk,“ segir Jóhann og hlær.
Það verður því úr að þeir fara heim um jólin allir nema Magnús Þór sem gerði tvær góðar plötur á þessum tíma. Jóhann segir að þeir tveir hafi í sjálfu sér ekki haft áhuga á sviðsljósinu.
„Það var alltaf stefnan hjá okkur, við vildum allt eins semja fyrir aðra artista og það var oft mjótt á munum að það næði í gegn. En svo lágu leiðir okkar Magga ekkert saman aftur fyrr en hann kom heim, 1979.“
Úr Lummunum yfir í Póker
Fljótlega eftir að Jóhann kom heim bað Gunnar Þórðarson hann um að koma með sér í Lummurnar sem var verkefni sem gekk alveg svívirðilega vel.
„Ég tók vel í að vera með í að endurvekja dægurflugur æskuáranna. Auk mín fékk Gunnar til liðs við sig þær Lindu og Ragnhildi Gísladætur og til að fullmanna söngflokkinn réð hann auk þess Ólaf Þórðarson úr Ríó tríói og Keflvíkinginn og fyrrverandi Óðmanninn Val Emilsson frænda minn.
Platan Gamlar góðar lummur sló rækilega í gegn hjá þjóðinni, seldist sem heitar lummur og fór í platínusölu. Þetta var mjög skemmtilegt og gekk náttúrlega svakalega vel.“
Þeir Biggi og Siggi höfðu stofnað hljómsveitina Celsius 1976 með Pálma Gunnars og Kristjáni Guðmunds og buðu Jóhanni og Helgu Möller í bandið í ársbyrjun 1977. Um sumarið var Celsius leyst upp og sömuleiðis hætti Paradís. Pétur Kristjáns og Bjöggi Gísla lögðu þá drög að nýju bandi og buðu Jóhanni, Pálma og Sigga að vera með og til varð stórhljómsveitin Poker.
„Við spiluðum svo á Vellinum, þar var fyrsta giggið. Shady Owens starfaði lítillega með hljómsveitinni en maður hennar var Geoff Calver upptökumaður. Við tókum upp fjögur lög eftir mig með honum og Geoff fékk þekktan útsetjara til að bæta við strengjum og brassi. Bjöggi Gísla sendi þau svo til vinar síns í New Orleans sem kom þeim áleiðis til umboðsmanns og þeir, þessir gaurar í New Orleans, vildu gera við okkur samning. Þetta var hagstæður samningur, böns af peningum og hýbílum en við áttum að spila í nánast öllum háskólum í Bandaríkjunum.“
Þegar Pétur W. Kristjáns birtist óvænt í heilsíðu viðtali
Jóhann segir að þeir í Póker hafi fengið yfirgripsmikinn samning á ensku sem hann las yfir ásamt tengdaföður sínum sem vildi að samningurinn yrði þýddur á íslensku, sem var gert.
„Ég var ekki mjög spenntur fyrir þessu. En Pétur Kristjánsson vildi kýla á þetta og svo birtist við hann heilsíðu viðtal í Dagblaðinu; hann var á leiðinni út. Ég sagðist ekki hafa áhuga og það voru mikil vonbrigði. Pétur tók þessu frekar illa, við áttum eftir að spila nokkur gigg og það var ekki góður mórall. Engin vinslit en það var þungt í mannskapnum – þetta var ekki alveg að ganga upp.“
Við tekur nýtt tímabil í lífi Jóhanns. Hann flutti ásamt konu sinni og dóttur til Kaliforníu 1978. Þeim höfðu verið gefnir peningar í brúðkaupsgjöf, þau seldu innbú sitt og bíl og komu sér fyrir þar en í Californíu var dágóð Íslendinganýlenda. Tvær systur Jóhanns bjuggu þar báðar fyrir.
Jóhann segir að hann hafi verið kominn með einhvers konar kulnun eftir allt sem hafði gengið á. Í Kaliforníu átti hann skemmtilegan tíma en fyrir voru Jakob Magnússon og Anna Björns kona hans, Sigurjón Sighvats var þarna líka og Jónas R. Jónasson og Gunnar Þórðarson sem var að taka upp tvöfalda sólóplötu fyrir hagnaðinn af Lummuævintýrinu.
„Við fórum út í ágúst og vorum fram í febrúar/mars. Þá var peningurinn búinn. Kobbi deildi einhverjum lögum mínum með útgefendum en aðallega var ég þarna til að hvíla mig og samdi fullt. Ég hafði með mér ljóðabækur og gömlu skólaljóðin og samdi lög við ljóðin.“
Japaninn sjúkur í Þú og ég
Sigurjón Sighvatsson hafði haft á orði við Jóhann að Gunni Þórðar, sem þá var farinn heim til Íslands, væri að spá í að fá hann með í eitthvað verkefni sem átti eftir að verða að veruleika.
„Diskódæmið er þá að byrja og þegar ég kem heim fer Gunni að ræða þetta við mig. Mér leist vel á lögin hans sem hann ætlaði að endurgera auk lags Sigfúsar Halldórssonar, Vegir liggja til allra átta, og svo bað hann mig um að semja lög inn í þetta líka.“
Jóhann segir að í byrjun hafi verið vandkvæðum bundið að finna söngkonu til að syngja á móti honum. Steinar Berg vildi gefa þetta út en Jón Ólafsson hjá Skífunni var með þessar helstu, svo sem Röggu Gísla og Ellen Kristjánsdóttur á samningi, og þegar þetta var voru útgefendur ekkert að deila með sér listamönnum. Helga Möller hafði verið með mér í Celsíus og ég stakk upp á henni.“
Steinar setti mikla peninga í þetta dæmi, Gunnar Þórðarson fór til London og tók upp grunna, strengi og fleira og svo sungu þau lögin inn. Platan kom út og sló þegar í gegn.
„Við vorum að syngja þetta í Hollywood og það var mjög gaman en þetta var kannski ekki eitthvað sem ég ætlaði að leggja fyrir mig. Steinar var að fara á ráðstefnu til Cannes og bað okkur um að syngja þetta inn á ensku og það var farið í það. Japanarnir hjá Epic Sony voru sjúkir í þetta, vildu gefa þetta út og gera samning. Þeir gáfu út einhver lög eftir okkur Gunna, tveggja laga plötur og svo stóru plötuna, og þetta fór í einhverjum 300 þúsund eintökum úti í Japan.“
Hægt að setja hvaða lag sem er í diskóbúning
Allt þetta gekk svo vel að Gunnar vildi strax gera plötu númer tvö og stofnaði eigin útgáfu til að standa að þeirri plötu. Steinar var ekki hress með það en ætlaði þó að dreifa henni. Að sögn Jóhanns fór ekki eins mikið fjármagn í hana auk þess sem bæði Gunnar og Jóhann höfðu báðir sett betri lög sín á sólóplötur sínar en um þetta leyti kom platan TASS með Jóhanni út.
„Já, seinni platan var vart svipur hjá sjón. Eina lagið sem varð vinsælt var eiginlega Í útilegu, meðan Ljúfa líf er tímalaus. Það varð enginn hagnaður af þessu og Gunnar gaf boltann aftur til Steinars sem vildi gera þriðju plötuna. En ég var ekkert að binda mig við þetta. Þetta var ekki tónlist sem var í uppáhaldi hjá mér.“
Jóhann segir að það hafi verið einhverjar hugmyndir um að fara til Japan og fylgja velgengninni eftir þar en diskóið hafi verið skammlíft og það var þarna í rénun, auk þess hafi Japanarnir ekki haft áhuga á seinni plötunum tveim. Hvað finnst Jóhanni um hina mjög svo umdeildu tónlistarstefnu sem diskóið hefur alltaf verið? Á sínum tíma lögðu menn meira að segja fæð á það vegna þess að diskótekin voru á tímabili að drepa lifandi tónlistarflutning.
„Þú getur sett hvaða lag sem er inn í diskóbúning,“
segir Jóhann og nefnir lagið Vegir liggja til allra átta eftir Sigfús með Ellý og KK sextett sem dæmi, en það var upphaflega samið sem tangó. „Þetta er bara eins og manneskja sem fer í grímubúning og er orðin allt öðruvísi. Ég hlusta fyrst og fremst á melódíuna, ég var ekki með neinn fordóma gegn neinni tónlistartegund. En sumir voru froðufellandi eins og til að mynda yfir Lummunum. En þetta voru bara þessi einlægu gömlu lög sem allir voru að hlusta á. Ljúfa líf var fín plata. En diskóið var misjafnt að gæðum. Ég er meira fyrir melódískt popp og ballöður, þannig músík. Í líkingu við það sem ég hef samið fyrir sjálfan mig.“
Norðmaður kemst með krumlurnar í Söknuð
Svo hefur Jóhann samið fjölda laga sem honum finnst ekki henta sér og hann segir afar gefandi að láta aðra fá lög.
„Ég hefði ekkert kosið að hafa allan fókus á mér sjálfum. Bæði ég og Maggi höfum verið þar. Við erum ekkert fyrir að vera í sviðsljósinu að syngja, ekki nema þá að við værum að gera tónlist sem væri skrifuð þannig. Ég hafði alveg gaman að þessu með Helgu, í ljósasjówinu í Hollywood. Þessi tónlist var svo vinsæl og það kom vel út. Þetta var náttúrlega dúndrandi vinsælt en svo fór þetta að verða minna áhugavert, bara eins og gengur.“
Verkefnin sem Jóhann hefur fengist við eru fleiri en hægt er að ná utan um í viðtali sem þessu. Einn er sá kafli í hans sögu sem ekki er hægt að líta hjá, sem er lagastuldur sem hann varð fyrir en Norðmaðurinn Rolf Loveland gerði sér lítið fyrir og skrifaði sig fyrir laginu You Raise Me Up sem Josh Groban gerði seinna heimsfrægt. Eða svo segir Jóhann sem telur að það mætti hæglega skrifa heila bók um þetta mál.
„Aldrei hefði ég fjandakornið átt von á þessu þegar ég var að semja þetta lag við textann hans Villa,“ segir Jóhann en árið 1976 færði Vilhjálmur heitinn Vilhjálmsson honum textann „Söknuð“ og Jóhann samdi lag við hann það sumar.
Jóhann segir ekki hafa hvarflað að sér að lagið ætti eftir að rata í þessa ófyrirséðu vegferð sem raun varð á. Ekki bara eru það líkindi með laginu heldur kallar texti „You Raise Me Up“ fram sömu hughrif og texti Vilhjálms og Jóhann segir ekki hafa komið á óvart að það hafi frá upphafi verið flutt við jarðarfarir og stórar minningarathafnir svo sem á Ground Zero og Superball.
Jóhann varð að láta á málið reyna
„Áður en lagið „You Raise Me Up“ kom út opinberlega var það meðal annars flutt við útför móður „höfundarins“. En ég hefði aldrei verið sáttur við að gera ekki neitt í málinu. Ég hefði verið ómögulegur. Ég varð að láta reyna á þetta.“
Jóhann segir að Norðmaðurinn hafi verið hér á Íslandi í tvígang og hljóðritað eina plötu Secret Garden með Joni Kjell í Sýrlandi og hafi heyrt lagið sem Jon segir hafa hljómað í kaffipásum í útvarpinu. Og svo þegar Pétur Kristjánsson fór út í Júróvision þegar Stjórnin var að keppa í Zagreb; fór hann kassettu með íslenskum lögum til dreifingar, þar sem á var Söknuður. Í Zagreb dvöldu þeir Pétur og Rolf á sama hóteli.
„Pétur var þá að vinna fyrir Skífuna og vildi kynna þessi íslensku lög. Hann vildi meina að hann hefði látið norska gæjann fá hana líka.
Þetta er alltof mikið til að maður geti lokað augunum fyrir þessu.“
Jóhann sendi erindi til Stef sem kannaði málið. Í frétt sem Garðar Úlfarsson blaðamaður á Fréttablaðinu tók saman segir frá þessu máli í smáatriðum. Málið var rekið í Los Angeles en Jóhann er sannfærður um að ef það hefði verið rekið í New York hefði niðurstaðan orðið önnur, en hann sem sagt tapaði málinu.
Lögfræðingar Universal mættu grjótharðir til leiks
„Lögfræðistofan á Englandi sem hafði tekið málið að sér í fyrstu hafði sett mikla fjármuni í það. Eftir fjögur ár kom þar nýr fjármálastjóri og hann vildi hætta með það. Þetta eru alltaf erfið mál. Þá fór þetta á aðra stofu,“ segir Jóhann og skýtur inn í sögu af því að meðal skjólstæðinga þar hafi verið orgelleikarinn í Procul Harum sem fór í mál varðandi hringitón í síma.
„Þetta er allt mjög ævintýralegt en ég er sáttur að hafa gert þetta sem reyndist rosalegur skóli. Þetta var vissulega kostnaðarsamt,“ segir Jóhann sem fékk greidd fyrirfram höfundarlaun auk þess sem hann tók lán til að greiða lögfræðingi sínum vegna málaferlanna.
„Ég sýti það ekki. Þetta var óumflýjanlegt. STEF er með peninga sem eru höfundalaun annarra og þau samtök geta ekki notað þá peninga til að styrkja eitthvað annað, en þau veittu mér ferðastyrki til Englands. Norðmaðurinn hafði haft starfsstöð í LA og því var málið tekið fyrir þar. Mér er tjáð að það hefði farið á annan veg ef það hefði til að mynda verið réttað í þessu í New York, þar sem hagstæðari reglur gilda í tilfelli Söknuðar en nótnaskrift ein og sér.“
Rolf Lovland slapp alveg við að þurfa að verjast en Universal mætti málinu af mikilli hörku. Dregin voru fram líkindi með írska laginu O, Danny Boy og sagt að bæði lögin bæru keim af því en Jóhann segir hughrifin allt önnur og blaðamaður fær tóndæmi um það.
Fann fyrir tómleikatilfinningu þegar málinu var lokið
„Við gerðum tóndæmi þar sem textinn að Söknuði er sunginn við laglínu You Raise Me Up og þá er þetta eiginlega sama lag. En ef þú syngur þessa texta tvo við Danny Boy hljómar það áfram sem Danny Boy. En að hengja sig eingöngu í nóturnar eyðilagði þetta, því miður. Reglurnar eru svona í LA en þetta hefði örugglega fallið mér í vil í New York.“
Jóhann segir þetta hafa verið „skemmtilegt verkefni“ í leit að betra orði og að hann hafi upplifað tómarúm þegar málinu var lokið.
„Þetta höfðu verið endalausir póstar, viðhengi og lögfræðingar að hóta mér, þeir voru svo rosalega harðir. En það er ekki hægt að segja að Lovland hafi lagt mikið af mörkum í þetta lag. En lagið fór sem sagt í langt ferðalag.“
Við hugleiðum þessi örlög en svo söðlum við um og blaðamaður spyr Jóhann hvað standi upp úr í tónlistinni? Jóhann segir erfitt að gera upp á milli laga.
„En vissulega eru þau lög sem hafa fallið í frjórri jarðveg en önnur manni kær – óneitanlega Söknuður og fleiri lög. Oft þessi sem hafa íslenska texta og svo vitaskuld lög eins og Sail on og She's done it again. En aðallega væru þetta íslensku lögin, það er ef ég væri að hugsa um farsæld laganna.“
Meik-draumar réðu ekki því að sungið var á ensku
Jóhann segir að ekki hafi neinir „meikdraumar“ ráðið því að hann semur mest megnis texta á ensku.
„Ég hef látið listagyðjuna um þetta. Textarnir komu til mín á ensku og ég gat ekki verið að streitast á móti. Þessar fyrstu plötur okkar Magga eru á ensku. Enskan er náttúrlega upprunalega tungumál popptónlistar og ég á auðveldara með að túlka á ensku. Og svo ólst ég upp við Kanaútvarpið og sit betur í enskunni. Kannski hefði ég betur fæðst úti í Bandaríkjunum, við Maggi, og sungið á ensku. Við hefðum mögulega getað haft talsvert að gera í röddun og lagasmíðum. Á sínum tíma bauð H.B. Barnum okkur tveim að koma til LA, en hann vildi kynna okkur fyrir þekktum flytjendum. Maður hefði örugglega fílað það, en við vildum ekki yfirgefa Change og England.“
Enn er ónefnt að þeir Magnús og Jóhann hafa verið einstaklega eftirsóttir bakraddasöngvarar sem er svið sem er oft vanmetið í tónlistinni. Jóhann segir að þeim hafi boðist ýmislegt í tónlistinni og allir vilji spreyta sig á erlendum mörkuðum.
„Það er bara jákvætt að reyna að ná einhverju þar frekar en að vera í auðveldum polli. Það var ekki eins og meikið væri aðalmálið og við höfðum ekkert á móti því að ná lögunum okkar á stærri markað. Við værum ágætlega settir ef þetta hefði gengið upp. Höfundarlaunin byggjast á hlustun, sölu og ekki síst fólksfjölda í viðkomandi landi. Þannig að, allir þessir listamenn í gegnum árin, það eru alltaf höfundar laganna sem eru vel settir en hinir í hljómsveitinni bera ekki mikið úr bítum. Höfundalaunin halda áfram þó að hljómsveitin hætti, svo fremi að þau verði vinsæl.“
Nennir ekki plögginu sem fylgir
Er varðandi tónlistina og útbreiðslu hennar, er netið ekkert að breyta þessari stöðu?
„Þá þarf maður að vinna eitthvað í því og ég bara nenni því ekki. Svona plögg eru svo leiðinleg. Maður þarf annan karakter í það.“
Jóhann segir gríðarlegt framboð á netinu og gervigreindin sé skelfileg.
„Ekki viljum við að börnin okkar alist upp við gervitónlist. Eins og þú getur lesið innihaldslýsingu með matvælum, þá þarf að finna upp eitthvað tákn við útgáfur sem segir að hér sé eitthvað sem er endurunnið. Ekki að menn fari bara í bankann og taki eitthvað út – þetta er svo ógeðfellt.“
Jóhann trúir ekki öðru en að tæknin finni fljótlega upp eitthvað sem upplýsi hlustendur um hvort viðkomandi lag sé að fullu eða hluta gert af gervigreind; það sé sjálfsagður réttur hlustenda að vita hvað þeir eru að hlusta á hverju sinni. Hann segir að nú stefni í enn meiri misnotkun þar sem útgáfufyrirtækin hafi í hyggju að framleiða ný lög úr lögum þeirra listamanna sem þau hafa gefið út. Hann vitnar í Braga Valdimar sem segir gervigreindina fela í sér mesta stuld aldarinnar hvað tónlist varðar.
Hefur áhyggjur af íslenskunni
Jóhann segir gervigreindina vissulega til margra hluta nytsamlega en hann á erfitt með að trúa því að nokkur heilvita maður vilji láta mata sig á gervitónlist.
Þrátt fyrir að Jóhann hafi sjálfur leitað til enskunnar þegar hann hefur samið lög og texta segir hann að íslenskan sé sér afar hugleikin. Honum þykir afar vænt um íslenskuna og vill vanda málfar eins og hann best getur.
„Ég hef samið mikið við ljóð og mér finnst rosalega mikilvægt að halda við íslenskunni. Þar er farið að halla undan fæti eins og við vitum,“ segir Jóhann og bendir á óheillaþróun eins og þá að í búðum og á veitingastöðum sé ekki töluð íslenska.
„Eiríkur Rögnvaldsson prófessor emeritus benti á að ef við kennum innflytjendum ekki tungumálið verði íslenskan búin eftir fimmtíu ár. Það er óskemmtileg tilhugsun. En ég hef trú á því að Íslendingar bregðist við, við eigum svo mikinn arf í ritlist og bókmenntum“
Það er lágskýjað. Jóhann nefnir til að mynda fasteignaauglýsingar og að á myndum frá innbúum sjáist varla í bókahillur. Og krakkar eru í símanum frekar en að lesa.
Fílaði aldrei hassið
Sex, drugs and rock´n roll. Þessi atriði hafa tengst og blaðamaður spyr Jóhann, eftir að hann hefur alla ævi velkst í tónlist, hvernig dópið hafi virkað á hann?
„Já,“ segir Jóhann og gefur ekki mikið fyrir þessar bollaleggingar.
„Einhver vinur minn kom á sínum tíma með þetta hass og ég prófaði þetta. Ég var ekki að ná þessu. Ég prófaði þetta fjórum, fimm sinnum en það eru ekkert allir sem fíla þetta. Eflaust hefði ég getað látið til mín taka ef svo væri, það voru allir í kringum mig endalaust með ál og pípu, en ég reykti ekki einu sinni sígarettur hér heima. Ég fílaði aldrei hassið.“
Sama var með kók og spítt. Jóhann segist alltaf hafa séð í gegnum þetta. Annað hafi verið með áfengið, sem var oft haft um hönd á þessum árum.
„Jú, jú, það gat alveg verið fílíngur í því að sniffa eitthvað en sem betur fer var ég ekki týpan sem fellur fyrir neinu af þessu dóti. Og það má þakka fyrir það. En vissulega var það ekki með marga. Þroski getur komið á ýmsan veg. Tökum George Harrison sem dæmi, hann uppgötvaði að þetta var ekki alveg málið og hann fór þessa andlegu leið.“
Nú hefur kannabis verið lögleitt víða en Jóhann segist ekki viss um að hann kærði sig um að til að mynda tannlæknirinn hans væri skakkur.
„Auðvitað höfum við hér á Íslandi verið með strangari stefnu en gerist og gengur, eins og með bjórinn sem var kannski ekkert sniðugt að banna á sínum tíma. En maður man eftir þessu í London, þá var fullt af fólki að fá sér bjór og fór svo heim á bílunum eins og ekkert væri.“
Hefur stúderað Rósakrossregluna
Jóhann segist hins vegar snemma hafa fengið áhuga á andlegum málum. Honum fannst kristinfræðin ekki alveg ganga upp fyrir sig. Ef Guð er til og hann algóður þá er gild spurning hvers vegna þetta mikla misrétti viðgengst.
„Af hverju eru ekki allir í góðum málum?“ spyr Jóhann. „Og svo eiga bara allir að fara til himnaríkis og lifa þar sælir og glaðir. Mér finnst þetta ekki ganga upp. Eina ásættanlega skýringin á misskiptingu við fæðinu er endurholdgun og karma.“
Þessar pælingar hafa aukið áhuga Jóhanns á andlegum málefnum og byrjaði hann til að mynda 1969 að stúdera hjá Rósakrossreglunni sem staðsett er í San José í Kaliforníu, en reglan teygir anga sína víða um heim og á uppruna sinn í Forn-Egyptalandi.
„Þetta er ekki trúarregla en kennir alheimslögmál sem mér finnst sérlega áhugaverð,“ segir Jóhann sem fékk senda bæklinga í bréfaformi reglulega frá Rósakrossreglunni. „Ég var algjörlega að kaupa þetta, þarna er komið inn á karma, lögmál orsaka og afleiðinga og endurfæðingar og í fyrsta skipti sem ég fann frið. Síðar fann ég algjöran samhljóm í Yoga-heimspeki.“
Jóhanni þykir þó mjög vænt um kristna trú, sem er undirstaða menningar okkar og siðfræði, og hann ber mikla virðingu fyrir Jesú og því sem við hann er kennt, en það hafi bara svo margir komið að skrifum Biblíunnar; þar sé eitt og annað sem ekki gangi upp.
Hefur ekki áhuga á að láta dáleiða sig til fyrra lífs
Jóhann hefur samið lög við sálma í sálmabókinni og heila plötu, Lifi lífið, við trúarleg ljóð vinar síns Sigurbjörns Þorkelssonar.
„Ég hef ekki haft áhuga á því að láta dáleiða mig til fyrra lífs, aðalatriðið er að lifa og þroskast í þessu lífi og fylgja hinni gullnu reglu Jesú; „Allt sem þér viljið, að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra.“ Jóhann nefnir bókina Svo sem maðurinn sáir, svo mun hann og uppskera sem er um Edgar Cayce og Ævar Kvaran þýddi, þar sem finna má magnaðar frásagnir af líflestrum hans.
„Hvers vegna voru menn í svona miklu drama í sínu lífi? Samkvæmt dálestrum Cayce átti það rætur í fyrra lífi og þar áður. Þetta er misjafnt. Sagt er að Bítlarnir hafi þroskast svo mikið á fáum árum, meira eins og sumir þroskast á heilli mannsævi. Það er misjafnt hvað það tekur fólk margar jarðvistir, en þetta er ekki eins og maður hafi fundið upp svarið við gátunni. Þetta er bara eitthvað sem maður trúir í hjarta sínu.“
Jóhann er hvergi nærri af baki dottinn og hefur verið ötull í útgáfumálum síðastliðin ár. Hann gaf meðal annars út Rokkóperu um Fjalla-Eyvind og Höllu sem samanstóð af 22 lögum á geisladiski ásamt veglegri bók á íslensku og ensku með söguþræði, söngtextum og nótum, auk fjölda mynda tengdum útileguhjónunum. Þá söng hann lög úr Amerísku söngbókinni á plötunni As Time Goes By með hljómsveitinni Gömmum.
Á síðasta ári gaf hann út sólóplötuna JH, 10 ný frumsamin lög og textar, þar sem Gammar sáu um allan undirleik. Þannig að við aðdáendur Jóhanns megum enn um sinn eiga von á lögum úr ranni þessa stórsnillings.
