Í fyrri hluta júnímánaðar var bíl ekið út úr ferjunni Norrænu og í land í Seyðisfjarðarhöfn, eftir siglingu frá Hirtshals í Danmörku. Íslenska lögreglan vissi að bíllinn var á leiðinni og hafði góðar gætur á honum og bílstjóranum.
Þetta var sérútbúinn köfunarbíll og í honum dýr köfunarbúnaður sem brasilískir fíkniefnakafarar áttu síðar í mánuðinum eftir að nota til að kafa hálfan annan kílómetra fram hjá endilöngu álverinu í Straumsvík og sækja í sjókistu súrálsskips stærstu kókaínsendingu sem lagt hefur verið hald á hér á landi.
Rúmenskur verkstjóri – fjögur erlend þjóðerni
Fréttastofa greindi fyrst frá Straumsvíkursmyglinu þriðjudaginn 30. júní. Lögregla hafði lagt hald á 106 kíló af kókaíni sem smyglað hafði verið til landsins í sjókistu búlgarska súrálsskipsins Koznitza, sem kom til landsins 22. júní frá borginni Belém í Brasilíu.
Þetta var stærsta kókaínsmygl Íslandssögunnar og þarna beittu smyglararnir aðferð sem íslenska lögreglan hafði aldrei séð fyrr þótt hún væri vel þekkt erlendis.
Níu sátu í gæsluvarðhaldi þegar fyrst fréttist af málinu. Þeir eru enn allir í haldi og hefur þeim ekki fjölgað síðan.
Þrír þessara manna eru íslenskir og greint hefur verið frá því hverjir þeir eru.
Fréttastofa hefur heimildir fyrir því að tveir mannanna séu rúmenskir, annar þeirra sé búsettur í Bretlandi og sé af lögreglu talinn hafa verið verkstjóri aðgerðanna hér á Íslandi.
Tveir mannanna eru brasilískir kafarar, sérþjálfaðir í því að sækja fíkniefni neðansjávar.
Þriðji Brasilíumaðurinn er sömuleiðis í haldi, samkvæmt upplýsingum fréttastofu, en hann er með tvöfalt ríkisfang, brasilískt og ítalskt, og búsettur í Bretlandi.
Síðasti maðurinn sem er í haldi er Portúgali, að því er heimildir fréttastofu herma.
Fylgdust með ökumanninum en leyfðu honum að fara
Ætla mætti að á meðal þeirra sem sitja í varðhaldi væri ökumaður köfunarbílsins sem kom með Norrænu fáeinum vikum áður en efnin voru sótt í skipið. Svo er hins vegar ekki. Lögregla fylgdist með ferðum hans uns hann fór aftur af landi brott. Það gerði hann áður en talið var tímabært að ráðast í handtökur, enda hefðu þær stefnt öllum frekari aðgerðum í hættu.
Búið er að gefa út alþjóðlega handtökuskipun á hendur ökumanninum og því standa vonir íslensku lögreglunnar til þess að lögregluyfirvöld ytra hafi hendur í hári hans og þá sé hægt að fá hann framseldan hingað til lands, ákæra hann og rétta yfir honum fyrir hans þátt í málinu.
Þræddu búðir til að finna nýjan kafarabúning
Efnin í sjókistu Koznitza voru gulls ígildi eða því sem næst og ekki furða að smyglararnir hafi lagt mikið á sig til að sækja þau og skipulagt sig í þaula, eins og köfunarbíllinn er til vitnis um.
Ævar Pálmi Pálmason aðstoðaryfirlögregluþjónn sagði að virði efnanna væri hið minnsta á þriðja milljarð, og líklega meira þegar búið væri að drýgja þau fyrir sölu á götunni.
Í köfunarbílnum var enda mikið af fullkomnum búnaði, til dæmis tveir svokallaðir „scooterar“, tæki sem gerir köfurum kleift að ferðast hratt neðansjávar.
Skipulag smyglaranna var þó ekki betra en svo að samkvæmt heimildum fréttastofu þurftu þeir þrátt fyrir allt að þræða köfunarbúðir á höfuðborgarsvæðinu til að bæta við búnaði og uppfæra hann.
Til dæmis pössuðu ekki kafarabúningarnir sem voru í bílnum. Þá voru góð ráð dýr því brasilísku kafararnir þurftu að finna að minnsta kosti einn búning í XL-stærð og munu í þeim verslunarleiðangri hafa lotið fyrirmælum verkstjórans rúmenska.
Þurftu tvær tilraunir með sólarhrings millibili
Straumsvík er vinsæll köfunarstaður og einn Íslendinganna sem eru í haldi, Lárus Freyr Einarsson, birti meira að segja mynd af sér á samfélagsmiðlum fyrir tæpum áratug með köfunarbúnað í Straumsvík. Hvort sem það var einskær tilviljun eða ekki, þá hafa kafarar lengi stundað þetta áhugamál sitt í og við Straumsvík – gjarnan frá Óttarsstöðum, sem er rétt vestan við víkina.
Brasilísku kafararnir tveir fóru þó ekki stuttu leiðina að kili súrálsskipsins Koznitza þegar það lá við bryggju í Straumsvík. Þeir fóru ekki í sjóinn á köfunarstaðnum vinsæla við Óttarsstaði þaðan sem köfunarleiðin hefði verið um kílómetri. Þeir fóru ekki heldur í sjóinn í Straumsvíkinni sjálfri, í landi Straums, en þaðan hefðu þeir styst getað synt 300 til 400 metra leið að skipinu.
Í staðinn fóru þeir út í austan við álverið í Straumsvík, samkvæmt heimildum fréttastofu, þaðan sem leiðin að skipinu er einn og hálfur kílómetri. Og svo þarf að fara jafnlangt til baka með efnin.
Það er ljóst að það er ekki vandalaust verk að kafa alla þessa vegalengd og opna síðan sjókistu á kili skips. Köfurunum brasilísku mistókst enda ætlunarverkið í fyrstu tilraun, samkvæmt heimildum fréttastofu, og þurftu að reyna aftur sólarhring síðar. Sú tilraun heppnaðist og kafararnir komust með kílóin 106 á þurrt.
Lögreglan hafði skipt efnunum út
Það sem kafararnir og þriðji maðurinn sem var með þeim í för vissu ekki var að lögreglan hafði augu á þeim allan tímann. Lögreglan hafði auk þess nýtt tækifærið þegar skipið lónaði úti fyrir Straumsvík dagana áður en það lagðist að bryggju til að fara og sækja kókaínið og skipta því út fyrir gerviefni með aðstoð kafara frá sérsveitinni.
Þar var vandvirknin lykilatriði, enda mátti smyglarana ekki gruna að átt hefði verið við varninginn, pakkningar utan um gerviefnin þurftu að vera þannig úr garði gerðar að þær væru sannfærandi í augum þeirra sem þrautreyndir eru í að höndla með fíkniefni.
76 kíló á felustað í Mosfellsbæ – allt ætlað til sölu hér
Lögreglan lagði hald á efnin í tvennu lagi. Um 30 af kílóunum 106 voru tekin eftir að rúmenski verkstjórinn hafði afhent tveimur Íslendinganna þau í Smiðjuhverfi í Kópavogi miðvikudaginn 24. júní. Það voru Lárus Freyr Einarsson, sem áður var getið, og Lúther Ólason. Báðir voru handteknir skömmu eftir afhendinguna, með kílóin 30 í bíl sínum.
Símasamskipti sem lögregla rannsakaði urðu svo til þess að Atli Freyr Fjölnisson var handtekinn fimm dögum síðar, mánudaginn 29. júní. Lögregla telur að Atli Freyr hafi gefið Lárusi og Lúther fyrirmæli um að fara og hitta þann rúmenska í Smiðjuhverfinu og taka við fíkniefnunum.
Hin kílóin 76 fundust á felustað í Mosfellsbæ, samkvæmt upplýsingum fréttastofu. Lögregla telur að efnin hafi öll verið ætluð til sölu á Íslandi, en það mun koma í ljós við réttarhöld í málinu hvort lögregla telur sig hafa upplýsingar um hverjum þau voru ætluð hér innanlands.
Búist við ákæru 17. september
Gæsluvarðhald yfir níumenningunum var á þriðjudag framlengt til 17. september. Þann dag verða tólf vikur liðnar frá því að þorri þeirra var fyrst hnepptur í varðhald og áður en sá frestur rennur út þarf saksóknari að gefa út ákæru á hendur þeim.
Reiknað er með að rannsókn málsins ljúki í komandi viku og að málið verði þá sent embætti héraðssaksóknara til ákærumeðferðar.
