Lögreglumenn hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu misskildu ákvæði barnaverndarlaga um útvistartíma barna og unglinga þegar þeir fluttu 15 ára dreng í athvarf fyrir að vera úti fram yfir lögbundinn útivistartíma. Segir nefnd um eftirlit með lögreglu að vegna þessa hafi lögreglan í raun frelsissvipt drenginn að ósekju.
Lögreglumenn höfðu afskipti af drengnum í miðborg Reykjavíkur í nóvember á síðasta ári en móðir hans lagði í kjölfarið fram kvörtun til nefndarinnar.
Í kvörtuninni kom meðal annars fram að þörf væri á að skera úr um túlkun 92. greinar barnaverndarlaga um útivistartíma barna á 16. aldursári en afskipti lögreglu byggðu á því að sonur hennar hefði verið úti fram yfir lögbundinn útivistartíma barna 13 til 16 ára en drengurinn var á 16. ári þegar afskiptin voru höfð af honum. Vildi móðirin einnig meina að ekki hefði verið gætt meðalhófs með því að fara með drenginn í athvarf í stað þess að biðja hann að fara heim til sín. Loks vildi móðirin meina að lögreglan hefði veitt henni og föður drengsins rangar og misvísandi upplýsingar.
Lögin
Í svörum lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu til nefndarinnar segir að lögreglan hafi athvarfsvaktir nokkrum sinnum á ári og eftir þörfum. Í umrætt sinn hafi verið erfitt að finna hentugt húsnæði fyrir athvarfið en það sé til húsa í kjallara sem sé almennt ekki ákjósanlegt.
Í framhaldinu var síðan gerð grein fyrir því að lögreglan hafi það úrræði til að flytja börn sem séu úti eftir að lögbundnum útivistartíma lýkur, á annan stað. Stundum séu þau færð á lögreglustöð þar sem foreldrar sæki þau eða keyrð heim og rætt við foreldra þar. Síðan segi í bréfinu: „Þegar athvarfsvaktir eru í gangi eru börnin hins vegar flutt í athvarf, haft samband við foreldra sem svo sækja þau þangað. Talið er æskilegra að hafa athvarfið í öðru húsnæði en á lögreglustöð þar sem aðstaðan í slíku húsnæði er talin barnvænni en umhverfi lögreglustöðvar.“
Sagði því næst í bréfinu að við túlkun barnaverndarlaga á aldri barna hafi verið miðað við fæðingarár en ekki fæðingardag. Einhvers misskilnings hafi gætt hjá lögreglumönnum í umrætt sinn og hafi verið farið yfir það með þeim sem starfi í málaflokknum. Tók lögreglan einnig fram að henni bæri, samkvæmt lögreglulögum, að hafa afskipti af börnum yngri en 16 ára sem séu á stöðum þar sem heilsu þeirra eða velferð sé alvarleg hætta búin og koma þeim í hendur forsjármanna eða barnaverndaryfirvalda ef nauðsynlegt þyki.
Minnti lögreglan á að samkvæmt lögreglulögum væri henni heimilt að krefjast þess að maður segi til nafns síns og kennitölu en drengurinn hafi verið ófús til þess. Hann hafi tjáð lögreglu að hann ætti að vera kominn heim til að gæta yngri bróður síns.
Frelsi
Nefnd um eftirlit með lögreglu segir í sinni niðurstöðu að í barnaverndarlögum sé tekið fram að alursmörk ákvæða laganna um útivistartíma barna og unglinga miðist við fæðingarár en ekki fæðingardag.
Fyrir liggi að drengurinn hafi verið 15 ára en á 16. aldursári þegar lögreglan hafði afskipti af honum. Virðist lögreglan hafa litið svo á að útvistartími barna á aldrinum 13 til 16 ára ætti við um hann.
Ljóst sé að ákvæði laganna um útvistartíma eigi ekki við um 15 ára unglinga sem verði 16 ára á árinu. Óumdeilt sé að drengurinn hafi verið á 16. aldursári og því útvistartíminn ekki átt við um hann. Afskipti lögreglu og síðari samskipti sem kunni að hafa byggst á annarri túlkun á lagaákvæðinu hafi því byggst á rangri lagatúlkun. Lögreglu hafi því ekki verið heimilt að svipta drenginn frelsi sínu og fara með hann í athvarfið á þessari forsendu einni saman enda hafi hún ekki verið í samræmi við lög.
Nefndin segir einnig að það sé ekkert sem bendi til að að sú skylda lögreglunnar samkvæmt lögreglulögum, að hafa afskipti af börnum yngri en 16 ára sem séu á stöðum þar sem heilsu þeirra eða velferð sé alvarleg hætta búin, hafi átt við í þessu tilfelli. Segir nefndin að því sé vandséð hvers vegna lögreglan hafi vísað til þessa ákvæðis laganna.
Vissi hver hann var
Þegar kemur að þeim lið í svörum lögreglunnar um að drengurinn hafi ekki viljað gefa upp nafn og kenntitölu þá vitnar nefndin í dagbókarfærslu lögreglunnar þar sem fram komi að einn lögreglumaður hafi þekkt drenginn og þar með vitað hver hann væri og hversu gamall hann var. Í færslunni hafi verið tekið fram að drengurinn væri 15 ára en yrði 16 ára mánuðinn á eftir og væri ekki undanskilinn reglum um útivistartíma. Nefndin segir þetta benda til þess að afskiptin af drengnum hafi snúist um útivistartímann en ekki ákvæði lögreglulaga um skyldu manns til að segja lögreglu til nafns.
Nefndin segir þá háttsemi lögreglumanna að fara með drenginn í athvarfið og halda honum þar til unnt var að koma honum heim, á þeim grundvelli að hann væri úti fram yfir lögbundinn útivistartíma, sé ámælisverð í skilningi lögreglulaga enda hafi útvistartíminn ekki átt við um hann. Lögreglu beri að þekkja aldursviðmið fyrir útvistartíma barna og hafi vitað hve gamall drengurinn var þegar afskipti voru höfð af honum.
Heim
Þegar kemur að þeim lið kvörtunarinnar að ekki hafi verið gætt meðalhófs með því að fara með drenginn í athvarfið í stað þess að segja honum að fara heim segir nefndin að almennt sé það æskilegra að fara með börn, sem séu úti fram yfir útivistartíma, heim fremur en að senda þau í athvarf nema það kunni að vera varhugavert. Stálpuð börn, 15 ára eins og í þessu tilviki, megi vera ein heima.
Nefndin segist loks ekki í aðstöðu til að meta kvörtun móðurinnar yfir upplýsingagjöf lögreglunnar, sem hún vildi meina að hefði verið röng, þar sem ekki lægju fyrir nægilega miklar upplýsingar um samskipti hennar við lögregluna vegna málsins.
Vísar nefndin að lokum þeim liðum kvörtunarinnar er lúta að afskiptum lögreglu af drengnum vegna útivistartíma og vistun í athvarfi í kjölfarið til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu til þóknanlegrar meðferðar. Nefndin beinir einnig þeim tilmælum til embættisins að almennt sé æskilegt að farið sé heim með börn sem séu úti fram yfir útvistartímann í stað þess að fara með þau á lögreglustöð eða í athvarf, verði því við komið og það þyki ekki varhugavert af öðrum ástæðum. Það eigi líka við um athvarfsvaktir en ráðið verði af svari lögreglustjórans að þá sé alltaf farið með börnin í athvarfið.
