Í gildandi aðalnámskrá grunnskóla segir að við lok tíunda bekkjar geti nemendur „sett fram vísindalega tilgátu og beitt margvíslegum vísindalegum vinnubrögðum til að kanna hana í þekkingarleit og úrvinnslu verkefna“.
Nemendur eru þá yfirleitt 15 til 16 ára gamlir.
Tveir fyrrverandi prófessorar við Háskóla Íslands segja hins vegar að veruleikinn í íslensku skólakerfi sé langt frá þeim væntingum sem námskráin setur fram.
Óreiða í skólastarfi
Í alþjóðlegri PISA-rannsókn á læsi kom fram að nær annar hver 15 ára drengur býr ekki yfir grunnhæfni í lestri. Þriðjungur stúlkna getur ekki heldur lesið sér til gagns.
Á sama tíma gerir aðalnámskráin ráð fyrir að sextán ára nemendur geti sett fram vísindalega tilgátu og beitt vísindalegum aðferðum til að prófa hana.
Meyvant Þórólfsson, fyrrverandi prófessor og sérfræðingur í mats- og námskrárfræðum, notar orð eins og óreiða og ófremdarástand þegar hann lýsir stöðu íslenska skólakerfisins í viðtali við Morgunblaðið.
Meyvant segir íslenskt menntakerfi vera samsuðu af „súrrealískum sprotaverkefnum“ sem skili litlum árangri, hvort heldur til skamms tíma eða langframa.
Glansmynd og veruleiki
Atli Harðarson, fyrrverandi prófessor við Menntavísindasvið Háskóla Íslands og fyrrverandi skólameistari Fjölbrautaskóla Vesturlands, tekur undir gagnrýni Meyvants.
Í Facebook-færslu skrifar Atli að ógjörningur sé að semja kennsluefni fyrir íslenskt skólakerfi vegna þess að í aðalnámskrá séu hæfniviðmið „himnesk og háfleyg“ en veruleikinn kaldur og jarðneskur.
Atli bendir á að erfitt sé að sjá hvernig nemendur sem glíma við grunnlæsi geti jafnframt uppfyllt þau hæfniviðmið sem aðalnámskráin setur fram um vísindaleg vinnubrögð.
„Í raunveruleikanum,“ skrifar Atli, „eiga kennarar og skólastjórnendur samt fullt í fangi með að knýja á um það lágmarkssiðferði og hlýðni við skólareglur sem þarf til að nemendur og starfsfólk hafi vinnufrið og þurfi ekki að óttast einelti og ofbeldi.“
Að sögn Atla hefur árátta stjórnvalda um að „hér skuli allt miklu meira og betra en annars staðar á jörðinni“ hvergi gengið jafn langt og í menntakerfinu. Afleiðingin sé sú að stjórnvöld þvælist fyrir viðleitni kennara til að kenna börnum grunnfærni í lestri, skrift og reikningi.
Að mati Meyvants og Atla sýna bæði mælingar á grunnfærni nemenda og reynsla kennara að verulegt bil sé milli þeirra hæfniviðmiða sem aðalnámskráin setur fram og þess raunveruleika sem blasir við í íslenskum grunnskólum.
