Páll Hreinsson, forseti EFTA-dómstólsins, lýsti yfir persónulegum vonbrigðum með niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um áframhaldandi aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið þegar hann ávarpaði árlega ráðstefnu dómstólsins 24. september.
Erna Bjarnadóttir vekur athygli á ummælunum í aðsendri grein á Nútímanum og telur þau vekja spurningar um það aðhald sem forseta alþjóðlegs dómstóls beri að sýna þegar hann kemur fram opinberlega í embætti sínu.
Í ávarpi sínu vék Páll að þjóðaratkvæðagreiðslunni og sagði niðurstöðuna hafa valdið sér persónulegum vonbrigðum.
„Eins og ykkur er líklega kunnugt um kaus íslenska þjóðin nýlega, í þjóðaratkvæðagreiðslu, gegn því að aðildarviðræður við Evrópusambandið yrðu teknar upp að nýju. Persónulega olli þessi niðurstaða mér vonbrigðum,“ sagði Páll.
Hann sagði niðurstöðuna jafnframt fela í sér að Íslendingar hefðu hafnað því að sjá hvert viðræðurnar gætu leitt, sérstaklega hvað varðaði sjávarútvegsmál.
Tengdi niðurstöðuna við framtíð EES-samningsins
Páll vék því næst að því hvaða þýðingu niðurstaðan hefði fyrir EES-samninginn og EFTA-dómstólinn.
Sagði hann niðurstöðuna að öllum líkindum þýða að EES-samningurinn væri kominn til að vera. Það legði aukna ábyrgð á EFTA-dómstólinn við að tryggja lífvænleika samningsins og leysa úr álitaefnum sem honum tengdust.
Erna telur sérstaka ástæðu til að staldra við þessi ummæli í ljósi stöðu Páls.
Hún bendir á að hann hafi ekki verið að koma fram sem almennur borgari eða fræðimaður heldur sem forseti EFTA-dómstólsins við formlega setningu árlegrar ráðstefnu dómstólsins.
„Dómari þarf ekki aðeins að vera óhlutdrægur“
Í grein sinni segir Erna að gera verði skýran greinarmun á rétti dómara til persónulegra stjórnmálaskoðana og þeirri ábyrgð sem fylgir því að tala opinberlega í embætti.
„Dómari þarf ekki aðeins að vera óhlutdrægur. Hann þarf einnig að gæta þess að framkoma hans gefi ekki tilefni til eðlilegra efasemda um óhlutdrægni,“ skrifar Erna.
Hún telur ummælin sérstaklega athyglisverð þar sem niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar varð sú að meirihluti kjósenda hafnaði áframhaldandi aðildarferli að Evrópusambandinu.
Þegar forseti EFTA-dómstólsins lýsi opinberlega vonbrigðum með þá niðurstöðu sé því eðlilegt að spyrja hvort farið sé yfir mörk þess hlutleysis og aðhalds sem almenningur geti ætlast til af handhafa slíks embættis.
Erna bendir jafnframt á að ummælin snerti ekki aðeins liðna þjóðaratkvæðagreiðslu heldur einnig framtíðarsýn forseta dómstólsins um EES-samninginn og hlutverk EFTA-dómstólsins.
Spyr hvort embættið hafi verið dregið inn í pólitíska umræðu
Gagnrýni Ernu beinist því ekki að því hvort Páll Hreinsson megi persónulega hafa skoðun á aðild Íslands að Evrópusambandinu.
Spurningin sé fremur hvort forseti alþjóðlegs dómstóls eigi, þegar hann kemur fram í embætti sínu, að lýsa vonbrigðum með lýðræðislega niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu í aðildarríki.
„Þegar dómari tjáir sig opinberlega um pólitískt viðkvæmt mál verður hann að hafa í huga að orð hans eru ekki metin eins og orð hvers annars borgara,“ er inntakið í gagnrýni Ernu.
Ummæli Páls voru látin falla innan við mánuði eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna og á opinberum vettvangi EFTA-dómstólsins. Heyra má ummælin í spilaranum hér að neðan á mínútu 40:18.
