Gunnar Geir Kristjánsson og eiginkona hans, Arndís R. Magnúsdóttir, segja þróun síðustu ára á Fáskrúðsfirði vekja upp alvarlegar spurningar um framtíð byggðarlagsins.
Grunnþjónusta hefur horfið smám saman af svæðinu á síðustu árum og velta þau því fyrir sér hvort svæðið eigi framtíð fyrir sér sem fullgilt byggðarlag.
Í aðsendri grein í Morgunblaðinu í dag rifja þau upp að þegar þau fluttu til Fáskrúðsfjarðar árið 2007 hafi ríkt bjartsýni á Austurlandi.
Lifandi samfélag og góð þjónusta
„Álverið á Reyðarfirði var að rísa, atvinnulíf í sókn og sameining sveitarfélaga kynnt sem leið til að styrkja svæðið í heild án þess að einstök byggðarlög misstu sérstöðu sína eða þjónustu,” segir þau. Eftir að skoðað húsnæðismarkaðinn ákváðu þau að festa rætur á Fáskrúðsfirði.
„Þar var góð þjónusta, stutt í vinnu og samfélagið lifandi. Á þessum tíma var hér banki, pósthús, apótek, vínbúð, verslun og heilsugæsla með lækni flesta virka daga. Nú, tæpum tveimur áratugum síðar, er staðan allt önnur,“ segja þau.
Þjónustan hefur horfið ein af annarri en nú síðast var tilkynnt að vínbúðinni verði lokað þann 1. júní næstkomandi.
Læknisþjónusta færð
„Eftir standa lögreglustöð og kjörbúð sem helstu þjónustueiningar ríkis og samfélags í firðinum. Það sem þó vekur hvað mestar áhyggjur er að læknisþjónusta hefur verið færð burt úr byggðarlaginu.“
Í greininni vísa þau til svara Guðjóns Haukssonar, forstjóra Heilbrigðisstofnunar Austurlands, þar sem manneklan og aukin áhersla á miðlæga teymisvinnu á Reyðarfirði séu nefndar sem helstu ástæður breytinganna.
„Það eru skiljanleg rök út frá rekstri kerfisins, en fyrir íbúana breytir það ekki afleiðingunum,“ skrifa þau.
Þau benda á að tæplega 800 íbúar Fáskrúðsfjarðar þurfi nú að sækja almenna læknisþjónustu til Reyðarfjarðar og segja það geta reynst mörgum verulegt álag – bæði fjárhagslega og félagslega.
„Raunkostnaður við eina slíka ferð getur auðveldlega numið 4-6 þúsund krónum þegar tekið er tillit til eldsneytis, slits og almenns reksturs bifreiðar. Ef aðeins 100 íbúar fara eina slíka ferð í mánuði nemur kostnaðurinn mörgum milljónum króna á ári – kostnaði sem áður var borinn af kerfinu sjálfu en hefur nú í reynd verið færður yfir á íbúana. Þar við bætist tímasóun, aukið álag á vegakerfið og meiri umferð milli byggðarlaga.“
Þau nefna einnig ófullnægjandi stöðu almenningssamgangna á svæðinu.
„Strætóferðir milli staða á suðurfjörðum henta illa fólki sem þarf að sækja heilbrigðisþjónustu, sérstaklega eldri borgurum sem geta þurft að bíða klukkustundum saman eftir næstu ferð – oft við erfiðar veðuraðstæður.“
Verður samfélagið látið blæða út?
Að mati þeirra hefur þjónustuskerðingin áhrif langt út fyrir daglegt líf íbúa og snerti einnig fasteignamarkað, aðdráttarafl samfélagsins og framtíðartrú fólks.
„Fasteignir á svæðinu verða síður eftirsóknarverðar þegar aðgengi að heilbrigðisþjónustu, verslun og öðrum grunninnviðum veikist. Fyrir fólk sem hefur lagt aleigu sína í heimili á staðnum getur slíkt þýtt raunverulega verðrýrnun eigna og aukna óvissu um framtíð samfélagsins.“
Hjónin benda á að auðvitað skilji flestir að það geti verið erfitt að manna sérhæfða þjónustu á landsbyggðinni. En þegar þjónusta hverfi smám saman án þess að sambærilegar lausnir komi í staðinn vakni eðlilega spurningar um hvert stefnir.
„Hvenær verður byggð talin „brothætt“? Er það þegar fólki fækkar? Þegar atvinnumöguleikum fækkar? Eða þegar grunnþjónusta samfélagsins er farin að hverfa?“
Að mati Gunnars og Arndísar þarf það að sjást í verki – ekki aðeins í orðum – þegar stjórnvöld tala um að styrkja landsbyggðina.
„Annars skapast sú tilfinning meðal íbúa að þróunin sé einfaldlega sú að flytja þjónustu, störf og innviði í burtu þar til samfélögin veikjast smám saman af sjálfu sér. Spurningin sem stendur eftir er því ekki aðeins hvernig eigi að reka þjónustu á Austurlandi, heldur hvort samfélög eins og Fáskrúðsfjörður eigi raunverulega framtíð fyrir sér sem fullgilt byggðarlag – eða hvort því verði hægt og rólega látið blæða út.“
